СЕМЕЙЛІК ЖАСТАР ҚОЛДАУ БІЛДІРДІ

Мемлекет басшысының қазақстандықтарға арнаған биылғы Жолдауымен алғашқылардың бірі болып Семейдің жастары танысты. Елбасы Жолдауын басты назарға алған жастар мәслихатының депутаттары, жоғары оқу және арнаулы орта білім беретін орындардың студенттері Абай атындағы кітапханада өткен дөңгелек үстелде бас қосты.

Семей қаласы ішкі саясат бөлімінің басшысы Айдар Садырбаев пен Жастар ресурстық орталығының жетекшісі Олжас Соғымбайдың жетекшілігімен өткен отырыста еліміздің басты құжатында көрсетілген он басымдық жан-жақты түсіндіріліп, ой-пікірлер айтылды.

- Биылғы Жолдаудан біз егеменді еліміздің кемел келешегін, алып мемлекеттер қатарына қосылу жолында қойылған нақты мақсат-міндеттерді көреміз. Оларды жүзеге асыру жастардың білімділігіне, одан кейін белсенділігіне тікелей байланысты,- деп өз сөзін бастаған қалалық ішкі саясат бөлімінің басшысы Айдар Садырбаев Президенттің «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауы тосыннан туындаған құжат емесін, бұл осыдан алты жыл бұрын жарияланған «Қазақстан – 2050» Cтратегиясын бағындырудың келесі бір белесі екенін айрықша атап өтті.

- Бұған дейін Үшінші жаңғыру үрдісінен өттік. Өткен жылы ел саяси, экономикалық, рухани жаңғыруға барынша көңіл аударып, тарихын білетін, тілін, дінін түсінетін жас ұрпақты қалыптастыруға бағытталған іс-шаралар көптеп өткізілді. Қазақ елінің ұлт ретінде ұйыса білуінің, ұлтаралық түсіністіктің, төзімділік пен сенімділіктің арқасында биік белестерді бағындырдық. Осы жолы Ұлт Көшбасшысы алдағы жылдары атқарылуы тиіс он бағытты айқындап берді және жастарға зор сенім білдірді. Себебі Елбасының саясатын іске асыратын қозғаушы күш – жастар,- деді Айдар Серікқазыұлы. 

Ашық әңгіме түрінде өрбіген жиында Жастар мәслихатының депутаты Сұлтан Мейрамбеков Жолдаудың басты бағыттары туралы өз пікірін ортаға салды. Оның айтуынша, инновациялардың дамуы, ресурстық әлеуетті, агроөнеркәсіп кешенін қарқынды дамыту, көлік-логистика инфрақұрлымын жетілдіру, білім берудің сапасын арттыру, сыбайлас жемқорлықпен күресті күшейту, «Смарт Сити» тұжырымдамасын енгізу Қазақстанды жаңа белеске шығаруға мол мүмкіндік береді.

- «Адами капитал – жаңғыру негізі. Білім берудің жаңа сапасы» атты жетінші басымдық бірден назарымды аударды. Себебі, Жолдауда көрсетілгендей, балалардың ерте дамуы үшін, мектепалды білім беруде 2019 жылы оқушылардың өз бетінше оқу машығын, әлеуметтік дағдысын дамытатын бағдарламалардың бірыңғай стандарттары енгізілуі керек. Сондай-ақ мектептерде жаңартылған мазмұнға көшу басталды. Ол 2021 жылы аяқталмақ. Жаңа технологияларды енгізуге пайдасы мол математика, жаратылыстану ғылымдарын оқыту сапасын күшейту қажеттілігі туындап отыр. Бұл технологияны жете меңгерген маман дайындап, алдыңғы қатарлы елдерге ілесудің маңызды шарты екенін  Елбасы жақсы айтып кетті. Сол сияқты балалар технопарктері мен бизнес-инкубаторларының желісін құру, орыс тілді мектептерде мемлекеттік тілді оқытудың жаңа әдістемесін әзірлеу, латын әліпбиіне көшу біздің болашағымыз үшін тиімді екеніне шүбә жоқ,- дейді С.Мейрамбеков.

Дөңгелек үстелге қатысушылар Президенттің бастамаларын қолдайтындарын айтып, алдағы мақсаттарға жету үшін бір кісідей атсалысатындарын жеткізді.

Жібек СЕРҒАЗЫ

ШАРУАСЫ ШАЛҚЫҒАН БОРОДУЛИХА

Өткен аптаның соңында бір күндік іссапармен Бородулиха ауданында болудың сәті түсті. Іссапар барысында ауданның тыныс-тіршілігімен таныстық. Ауданға қарасты Таврия, Красный Яр ауылдарында болып, мұндағы кәсібін дөңгелетіп отырған «Сахновское» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жұмысын көзбен көрдік. Тасы өрге домалап, шаруасы шалқып отырған шаруашылықтың тынысы адам қызығарлықтай.

 «Сахновское» серіктестігіндегі серпіліс

Бородулиха ауданы Шығыс Қазақстан облысының солтүстігінде орналасқан. Жалпы аумағы 7,2 мың шаршы метрді құрайтын ауданның 87 773 гектар жерін орман, 14 301 гектарын су алып жатыр. Аудан солтүстігінде Ресей Федерациясының Алтай өлкесімен, шығысында Шемонайха қаласымен, батысында Бесқарағай ауданымен, оңтүстігінде Семей қаласымен шекараласады. Өсімдік және мал шаруашылығына ден қойған өңір сілеусін, қасқыр, қарсақ, түлкі, тиін, борсық, қоян, тағы басқа жабайы аңдар мекен ететін орманымен мақтана алады. Ауданға келе сала бірден Таврия ауылдық округінде орналасқан «Сахновское» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне аялдадық.

Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары орын алған тоқыраудан ең қатты «таяқ жеген» салалардың бірі ауыл шаруашылығы болғанын аға буын өкілдері жақсы біледі. Жекешелендірудің алғашқы толқыны кезінде қалыптасқан кооперативтер, серіктестіктер мен ұжымдық шаруашылықтардың басым көпшілігінің ісі алға баспай, құрдымға кеткен болатын. Саладағы 1998-2001 жылдары жүргізілген реформа барысында көптеген шаруашылық банкротқа ұшырап, 2002 жылға қарай олардың тең жартысы жер-жерде таратылды. Нәтижесінде ауыл тоқырау кезеңінде белшеден батқан берешегінен құтылды. Оның орнына жеке шаруа қожалықтары құрылды. Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласы реформалаудан өткен кезеңде өз ісін бастағандардың қатарында «Сахновское» серіктестігі де бар еді. Қазіргі уақытта, мал шаруашылығымен қатар, дәнді дақылдар өсірумен де айналысатын қожалық аудандағы ең ірі серіктестіктердің бірегейі саналады.

- Иә, бастапқы кезде бәрі оңай болды деп айта алмаймын. Тоқырау заманы бізге де әсер етпей қоймады. Қаржы тапшылығы болды, арнайы техникалар мен ауыл шаруашылығы мамандары жетіспеді. Тіпті жеке совхоз бөлімі де, техникаларды жөндеу базалары да болмады. Десек те ауыл тұрғындары қиындықтарға бір кісідей төзімділік танытып, жемісті нәтижеге қол жеткізді. Береке-бірліктің арқасында қолға алған шаруамыз шалқып, қожалық жұмысы ілгері қарай өрледі,- дейді «Сахновское» ЖШС директоры Серік Молдабеков.  

Мемлекеттік бағдарламалар табысқа жетелейді

Серіктестік басшысының айтуына қарағанда, экономиканың басты тетігі саналатын ауыл шаруашылығы саласын қиын-қыстау кезеңнен аман алып қалуға мемлекеттік бағдарламалардың септігі тиген сынайлы. Маңызды мемлекеттік шараларды жүзеге асыру барысында 2002 жылдары республикада тұрақты экономикалық даму, өндіріс көлемінің өсуі байқалды.

 - Ауыл шаруашылығын одан әрі дамы-тудың жаңа белесі 2002 жылдан бастау алды. Бұл 2005 жылға дейінгі уақытты қамтуға тиіс кезеңде аграрлық өндірістегі реформаны аяқтау қарастырылды. Ауыл шаруашылығы салаларын қолдау мақсатында мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлінді. Қорыта айтқанда, еліміздің ауыл шаруашылығына жан-жақты көмек көрсету арқылы оның деңгейін көтеру, соның ішінде егістік көлемін сақтау, одан алынатын өнімді арттыру, мал басы санын тұрақтандыру ісін жүзеге асыру көзделген. Қазір ауылдық жерлерде Қазақстан халқының 70 пайызы тұрып жатыр. Олардың барлығы дерлік мал және егін шаруашылығымен айналысып, табысты еңбек етуде. Бұл ретте «ҚазАгроҚаржы» АҚ-ның ауыл шаруашылығын дамытуға, қажетті техникаларды сатып алуға көп қолдау көрсеткені талай шаруа қожалықтарының өсіп-өркендеуіне жол ашқанын айту керек. Бүгінгі таңда біз заманауи импорттық техникамен жарақтандырылған серіктестіктердің ішінде көш бастап тұрмыз. Егін жинайтын, жер жыртатын және басқа да техникалардың 40-қа жуық түрі бар. 12 400 гектар аумақты қамтитын  «Сахновское» серіктестігінің 8 мың гектар жері өсімдік шаруашылығына бағытталған. Биылдың өзінде жердің 30 пайызы күнбағыс, 40 пайызы бидай, 10 пайызы мал азығына арналған жем-шөп өсіруге, қалғаны қара бидай мен қарақұмық егуге берілді. Бородулиха ауданының жері құнарлы болғандықтан, еккен егіндері ешқандай дәрілік қоспаларсыз, табиғи тыңайтқыштармен өсіріледі. Тағы бір айта кетерлігі, астық тұқымдасына жататын аса маңызды дәнді дақылдардың бірі саналатын бидай бүгінде қазақ еліндегі дара өнім ретінде белгілі. Бидай өсіруден біздің ел дүние жүзі бойынша бірінші орында. Бидай өсіруде бәсекелес мемлекеттерден озғанымызбен, қазіргі уақытта басқа да бағыттарға көңіл бөлгеніміз абзал. Ендігі жылы бидай егуді біршама азайтып, орнына рапс, жүгері, сорго егуді мақсат етіп отырмыз,- деп ойымен бөлісті кәсіпкер Серік Молдабеков.

Қазіргі күні қожалықта 65-ке тарта ауыл тұрғыны еңбек етеді. Жазғы мезгілде жұмысшылардың саны 100-ге жуықтайды. Көбінесе жиын-терін маусымында қосымша адамдар жалданады екен. Серіктестік басшысының сөзінше, мемлекет тарапынан үнемі қолдау көрсетіліп, тиісті субсидиялар да беріліп тұрады. Соңғы 15 жылдың ішінде көшбасшы шаруа қожалықтарының біріне айналған «Сахновское» ЖШС өз өнімдерін Семей, Павлодар қалаларына тасымалдайды. Тұтынушылардың санын арттыру мақсатында серіктестік әр жыл сайын өнім түрлерін де өзгертіп отыруды жөн санайды.

«Сахновское» ЖШС тек өсімдік шаруашылығы бойынша емес, төрт түлік өсіруде де алдыңғы қатардан көрініп жүр. Қожалықта аудан климатының ерекшелігі мен географиялық орналасуына бейімделген етті бағыттағы қазақтың ақбас сиыры мен Герефорд сынды асыл тұқымды 400 бас ірі қара малы өсірілуде.

- Біз ресми түрде асыл тұқымды мал өсірумен айналысатын шаруа қожалығы деген статусқа ие болып, ауыл шаруашылығы министрлігінің құрылымдарында тіркелгенбіз. Бұл бізге республиканың әр аймағында орналасқан қожалықтарға асыл тұқымды ірі қара малын жіберуге мол мүмкіндік береді,- деді С.Молдабеков.

Ауыл шаруашылығын дамыту жолында қожалық басшылығы тек техникалар паркін жаңартуға ғана көңіл бөліп қоймай, серіктестік аумағының инфрақұрылымына да баса назар аударуда. Техникаларды қоюға арналған арнайы қысқы гараждар бой көтеріп, мал өсіруге бағытталған базалар мен жиналған астық өнімдерін сақтайтын қоймалар салынып жатыр. Алдағы уақытта қосымша еңбек ресурстарын тарту үшін тұрғын үйлер салу жоспары да жоқ емес. Ең бастысы, өндірісті әртараптандыру, яғни жаңа технологияларды енгізіп, заман талабына сай техникаларды қолдану арқылы өндірілген өнім көлемін екі есе арттыру мақсаты тұр.

Ауылдың бүгіні баянды, келешегі кемел

Шөбі шүйгін, мал баққанға, егін еккенге таптырмас құт мекенге айналған Бородулиха ауданындағы жұмыс сапарымызды Красный Яр ауылдық округінде жалғастырдық. Красный Яр, Речное, Девятка және Уба-Форпост ауылдарын қосқанда, округте 753 адам тұрады. Уба өзенінің бойында орналасқан көркімен көз тартып, көрген жанды таң-тамаша ететін таңғажайып табиғаты бар ауылдың бүгіні баянды, келешегі кемел. Округте Краснояр орта мектебі бар. 2003 жылы негізі қаланған оқу ордасында 90-ға жуық бала білім нәрімен сусындауда. Сондай-ақ мұнда 25 бүлдіршінге шақталған шағын орталық та жұмыс істеп тұр. Медициналық пункт те күрделі жөндеуден өткен. Ауыл тұрғындарына алғашқы медициналық көмек көрсететін пунктте егу бөлмесі, ем-дом шараларын жүргізуге арналған кабинет пен гинекология кабинеті бар.

- Бұрнағы жылдары науқастарды Мәдениет үйінен берілген аядай бөлмеде қабылдадық. Кейін халықтың мұң-мұқтажына бейжай қарамайтын меценат, Бородулиха ауданы мәслихатының депутаты Сергей Быков өз қаражатына бұрынғы Қазпошта ғимаратын күрделі жөндеуден өткізіп, пайдалануға берді. Бюджеттен бөлінген қаржыға заманауи құрал-жабдықтар, жиһаздар алынды. Өткен жылдың 20-шы қыркүйегінен бастап қолданысқа берілген жаңа медициналық пунктке күніне 7-8 адам келеді. Барлығын бір өзіме қабылдауға тура келеді. Себебі ауданда медицина саласын игерген мамандар тапшы,- деді ауыл фельдшері Жеңіс Базилов.

 Медициналық пунктте 27 жыл бойы жалғыз өзі еңбек етіп келе жатқан фельд-шер Жеңіс Базилов қызметін абыроймен атқарып жүр. Ауыл тұрғындары оны әмбебап дәрігер деп атап кеткен. Жеңіс Базиловтың жұбайы Гүлнар да осы ауылда медбике болып еңбек еткен абзал жан. Мамандардың жетіспеушілігі салдарынан қазір ол ауыл әкімшілігінде бас маман қызметін атқарады.

-  Ауылда мамандар өте аз, бірақ біз бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып, бір кісідей жұмыс істейміз. Округ тұрғындары  бір-бірімізге жақын туысқандай болып кеттік. Ауыл-аймағымыздың өсіп-өркендеуіне, әлеуметтік-экономикалық дамуына, тұрғындардың жағдайын жақсартуға үлесімізді қосу үшін барымызды салып жүрміз,- деді Красный Яр ауылдық округі әкімдігінің бас маманы Гүлнар Базилова.

Әр ауылдың тағдыры сонда тұрып жатқан қарапайым халқына тікелей байланысты десек, бұл тұрғыдан алғанда, шағын ауылдағы жақсы іс, жарқын бастамаларды аңғармау мүмкін емес. Ауылдың бүгінгі келбетінен мұндағы қарашаның еңбегінің нәтижесін көреміз. Халықпен бірге жұмыла жұмыс істелсе, кез келген ауданның дамуына қол жеткізуге болады. Өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығы жүйелі жолға қойылған Бородулиха өңірі бұл ретте өзінің ерекшелігін ұтымды пайдалануда. Әлеуеті артқан іргелі аудандардың бірі, даму жолында талай белестерді бағындырған бірлігі берік Бородулиханың болашаққа бағдары айқын. Оны іссапар барысында анық байқадық.

Жібек СЕРҒАЗЫ

ТОҒЫЗ АЙДАҒЫ ТОЛАЙЫМ ТАБЫСТАР

Жуырда  Жарма ауданының әкімі Нұрлан Сыдықов облыстық баспасөз орталығында бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерімен кездесіп, өңірдің жалпы ахуалына қатысты сұрақтарға жауап берді. Бір сағатқа созылған кездесуде Жармаға аймақтық БАҚ өкілдерінің қызығушылығы басым екендігіне көз жеткіздік. Көтерілген әрбір сауал тұшымды жауабын тауып, тіпті күрделі мәселелердің түйіні тарқатылған еркін пікір алмасу алаңы болды.

Атқарушы билік жұмысының ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған брифингте ауданның ағымдағы жылдың 9 айының қорытындысы бойынша Мемлекет басшысының тапсырмалары негізінде әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері кеңінен сөз болып, «ЭКСПО-2017» көрмесіне өңірдің қаншалықты атсалысқандығы айтылды.

Жалпы ахуалға көз жүгірткен аудан әкімі облысымыздағы қалалар мен аудандардың әлеуметтік және экономикалық даму көрсеткіштері сараланатын 14 бағыт бойынша Жарма көш бастап келе жатқандығын атап өтті. Яғни даму қарқыны сақталып, өңірде өріс алған салалар басым екендігін алға тартты.

Аудан экономикасын одан әрі дамытуда қолда бармен тоқмейілсімей, инвесторлар тарту ісі күн тәртібіндегі басты мәселеге айналған. Мұндағы мақсат - қарт Қалбаның мол қазынасын халық игілігіне жарату.

- Жарма ауданының тағы бір ерекшелігі - аудан аумағынан 300 шақырым темір жол желісі басып өтеді және 17 темір жол айрығы мен бір депо орналасқан. Бұл салада 1 мыңнан астам адам еңбек етеді. Сол сияқты ауданда ауыл шаруашылығы саласының жыл санап салмағы артып, мал шаруашылығының жаңа көкжиектері қалыптасқан,- деді әкім өз сөзінде.

Өңір басшысы өз сөзін қорыта келе, ауданның барлық салаларындағы жоспарлы жұмыстар 100 пайыз орындалып отырғандығын атап өтіп, аудан қазынасын толтырудың арқасында өңірдегі өзекті деген мәселелер кезең-кезеңімен өз шешімін тауып келе жатқандығын жеткізді.

Брифингте «Шалабай» ЖШС бас директоры Қуаныш Сүлейменов шаруашылықтың жалпы жағдайын БАҚ өкілдеріне баяндап берді. Кеңестік дәуірде асыл тұқымды ірі қарамен аты шыққан ауыл тоқырау жылдары кәсібінен қол үзіп қалған болатын. Кейіннен бұл істі «Шалабай» серіктестігі қолға алып, он жылдан аса уақыт ішінде жұмыс аясын да кеңейткен. Яғни, Шалабай ауылымен қатар, бүгінде асыл тұқымды төл Әди, Бірлік ауылдарында өсіріліп, жалпы мал басы 3500-ге жеткен. Серіктестік бүгінде жалғыз ірі қара емес, ауданның брендіне айналған асыл тұқымды Байыс қойын, Жәбе жылқысын өсірумен және жер өңдеу мәдениетімен де шұғылданады.

Шаруашылық басшысы іргелес кент-ке «Полиметалл» компаниясының келуімен жұмыс жанданып, етке сұраныс артып отырғандығын жеткізді.

 Өздерін толғандырған сауалға жауап іздеген журналистер жер мәдениеті, оның ішінде суармалы жерлерді игілікке жарату төңірегінде сұрақтар қойды.

  - Ауданда 30 мың гектар егістік алқабы болса, соның ең бастысы суармалы жерлер болып отыр,- деді аудан әкімі. – Суармалы жерлердің негізгі бастауы Шар су қоймасы болып табылады. Су арналарының тозығы жетуіне байланысты суармалы жерлерге су жетпейтін. Осының салдарынан суармалы жер дамымай келді. Көп жыл кезегін күткен бұл  мәселе  шешімін тауып, республикалық бюджеттен 1 млрд. 600 млн. теңге қаржы бөлініп, күрделі жөндеу жұмыстары қолға алынды. Су қоймасы, арналар қалыпқа келтірілсе, суармалы жер көлемі 6 мың гектарға жететін болады. Бұл бағытта да тың жобаларды жүзеге асыруды жоспарлап отырмыз,- деді Нұрлан Бәтташұлы.

Аудан халқын таза ауыз сумен қамту мәселесі де брифингке жиналған тілшілер назарынан тыс қалмады.

  - Егер аталған көрсеткішке көз жүгіртсек, 41000 халқы бар ауданның 70 пайызы таза ауыз сумен қамтылып отыр. Бүгінгі таңда 3 ауылды ауыз сумен қамтамасыз етуге арналған жобалық – сметалық құжат әзірленсе, облыстан 22 млн. теңге қаржы бөлініп, 2 ауылға су тарту құрылысы жобасы әзірленді. Оның ішінде Жарық ауылына су тарту құрылысын қаржыландыру ісі қолдау тауып отыр,- деді өңір басшысы.

Мәселеге терең үңілген аудан әкімі өңірде ауыз сумен қамтылмағандар қатарында темір жол айрықтары, бірер түтіні қалған шағын елді мекендер барын айтып өтті. Сонымен бірге 50 немесе 100-ге жуық тұрғыны бар шағын ауылдар су ұңғымалары арқылы ауыз суға қол жеткізіп отырса да, ауыз сумен қамтылғандар сапына енбей отырғанын, осы істің барлығы зерделеніп, сараптама жасалатындығын жеткізді. Жалпы алғанда, 2020 жылға дейін қабылданған өңірлік бағдарлама аясында кешенді жұмыс жобасы қалыптасқандығын айтты.

Брифингте ауданда балалар арасында туберкулезге шалдығу жайттарына қатысты, жанармай бағасы және баламалы қуат өндіру жобаларын жүзеге асыру төңірегінде сауалдар қойылды.

 - Ең алдымен жанармай бағасына тоқталайын. Осыдан бірер күн бұрын жанармай құю бекеті басшыларымен жиын өткіздім. Аудан аумағында екі бірдей «Қаз Мұнай Газ» және бір «Гелиос» жанармай құю бекеті жұмыс істейді. Осы үш орын ауданның 80 пайыз сұранысын қамтамасыз етеді. Бұлардағы баға, әрине, еліміздегі бағамен бірдей. Ал ұсақ бекеттерде, аталған үш станция жұмысын тоқтатқан тұста, бағаларын өсіру үрдісі бар. Ол жасырын емес. Жанармай тапшылығы туындаған кезде ауданда ұзақ кезектер болған жоқ. Себебі Жаңғызтөбе кентінде орналасқан «Жаңғызтөбе мұнай өнімдері» ЖШС-нің жанармай қорын пайдаландық. Ал баламалы қуат өндіру бағытында 3 жобаны көздеп отырмыз. Оның ішінде «Жаңғыз солар» жобасы күннен қуат өндіруге негізделген. Испандық компания бүгінгі таңда барлық рұқсат құжаттарын рәсімдеп, келер жылдың маусым айынан бастап құрылысты бастайды. 30 мвт электр қуатын өндіретін бұл орынның жалпы құны 17 млрд. теңгені құрайды. Екінші жоба - жел электр станциясы құрылысы. «Жарма энерджи» бұл жобаға биыл ынта білдіріп, рұқсат құжаттарын рәсімдеуде. Үшінші жоба - «ВЭУ Шар» жел электр станциясы құрылысы. Соңғы екі жылда бұл орында желдің күшін анықтау жұмыстары жүргізіліп отыр.

Өкпе ауруына келетін болсам, бұл келеңсіз жайтқа байланысты тиісті шаралар қабылданып, жұмыстар жүргізіліп жатыр. Бірақ келіспейтін тұстарымыз көп. Олай дейтінім - кадрлық мәселеге қатысты жұмыстарға жергілікті атқарушы билік араласа алмайды. Яғни, аудандағы денсаулық сақтау мекемелері тікелей басқармаға бағынатындықтан, нақты талаптар қоя алмаймыз. Қазіргі таңда аудандық орталық аурухананың бас дәрігері орны бос тұр. Ұжым өз ішінен лайықты үміткерді ұсынған болатын. Дегенмен көпшіліктің ұсынысы ескерусіз қалып отыр. Ал халық денсаулығын сақтау - басты әрі жауапты іс,- деді өңір басшысы өз жауабында.

«Қазақ цемент» зауытының бүгінгі жағдайы да тілшілер қауымының қызығушылығын тудырды.

- Бір ғана Шар қаласының 300 тұрғынын тұрақты жұмыспен қамтып отырған «Қазақ цемент» зауыты жұмысы өткен жылдары, теңге бағамының өзгеруіне байланысты, біраз тұралап қалған болатын. Бүгінгі таңда зауыт жұмысы тұрақталып, 500-600 мың тонна көлемінде өнім өндіріп отыр. Кәсіпорын басшылығы толық қарқынмен жұмыс істеуге күш салуда. Зауыт жылына 1 млн. тонна цемент өндіруге қауқарлы,- деді аудан басшысы.

Кездесу соңында тілшілер тарапынан халықты қатты отынмен қамту жайы, көмір бағасы төңірегінде сұрақтар берілді.

- Негізгі қатты отын қорына көмір «Қаражыра» кен орнынан тасымалданады. Бұл орында жұмыс істегендіктен, жалпы жағдайды жақсы білемін. Ауданда екі бірдей отын қорын жинақтайтын орын бар. Бірақ, отын дилерлер арқылы берілетіндіктен, тікелей алу мүмкін емес. Ал мемлекеттік мекемелерге келісімшарт негізінде беріледі. Негізгі тасымалдау жеке тұлғалардың еншісіне тиеді. Олардың жол шығыны ескерілетіндіктен, бағада ауытқу бар. Дегенмен қатты отынмен қамту ісі жолға қойылып, әлеуметтік көмір де беріліп отыр. Ауданда қатты отынға қатысты қандай да бір мәселе жоқ,- деді Нұрлан Сыдықов.

Кездесу соңында өңір басшысы БАҚ өкілдерін қызықтырған өзге де сауалдар төңірегінде жауаптар қайтарды.

Мейірхан Оспанбаев

АДАСҚАННЫҢ АЙЫБЫ ЖОҚ

Кез келген жайттың байыбына бармай, оған терең бойламай көзсоқырлыққа салыну тура жолдан адастырары анық. Білімсіздіктен жасалған алыпұшпа әрекеттер кімге де болсын береке таптырмайды. Әсіресе қылдан да нәзік дін саласында «сауысқанның сақтығындай» сақтық керек. Десек те тағдырдың тарам–тарам жолдарында әркімнің өз соқпағы бар. Біреу жөн жүреді, енді бірі адасады. Ғасырлар қойнауынан бастау алатын ата дінімізден алшақтап, дәстүрлі емес діни ағым жетегінде кетіп, адасып жүргендер біздің де арамызда жоқ емес. Бұл - бүгінгі күннің шындығы. Бірақ жаза басқанын кешірек түсініп, өткеніне опық жеген қандастарымыз да бар. Жуырда солардың екеуімен жүздесіп, ашық әңгімелестік. Ескеретіні - сұхбаттас адамдар есімі олардың өз өтініштері бойынша өзгертілді.

- Әмір, дінге бет бұру үшін де үлкен дайындық керек. Оған атүсті келе салу жарамайды. Сіз қалай келдіңіз, не түрткі болды?

- Өз басым дін жайында алғаш білім ала бастағанымда молда болмаса имам болайын деген мақсат қойғаным жоқ. Менің бар ойым дін жайында жалпы мағлұмат алу еді. Құран жаттап, намазға жығылуды көздедім. Бірақ 90-шы жылдардың орта тұсы бүгінгідей ел жаппай мешітке барып жүрген кез емес. Алғашында 2 жылдай қала мешіттеріндегі жұма намаздарына үзбей қатысып жүрдім. Сондағы байқағаным – мешіттерде, имамнан бөлек, қариялар ғана отыратын. Жастар жағы тым аз. Бірде мешітке келген өзім қатарлас жастармен танысып, олардың сол кезде қаламызда түріктер ашқан медреседе білім алып жүргендерін естідім. Содан, жалпы, діннің не екенін білмекке, ілім үйренуге медресеге шәкірт болып бардым. Бардым дегенімнің өзі жай сөз. Үзіп–жарып 1 жылдай сол жерден білім алдым. Мен ол кезде әліппені жаңа ашып, қолына қаламды алғаш ұстаған баладай ештеңеден хабарсыз едім. Мен үшін дінде аражік бар деген түсінік, ой болмады. Сөйтсем, медреседегілер сопылық ұстанымды ұстанады екен. Олардың түсінігі бойынша, Алла оларға көмекті өздерінің дүниеден өткен ұстаздары, яғни шейхтары арқылы береді –міс. Олар соған ғана табынып жүрді. Алғашында дін дегеніміз осы, осылай болу керек екен ғой деп жүрген мен уақыт өте келе медреседегі ұстаздарым мен қатарластарымның көзқарастарына қарсы шыға бастадым. Діни сауатым болмаса да, Құдайдан өлген адам арқылы жәрдем сұрау дегенді ешбір жерден естімеппін. Міне, осыдан келіп медреседегі ілімде ата дінімізден айырмашылық бар екенін түсіндік те, бір жігіт екеуіміз кетіп қалдық. Менің дін жайындағы алғашқы білгенім осылар ғана. Бірақ сопылардың ағымына беріліп кіргенім жоқ.

- Діни сауатыңыз аз, өзіңіз қалаған ілімді медреседен ала алмадыңыз. Ары қарай іздендіңіз бе?

- 2000-шы жылдардың басында Шымкентте білім алып келген ескі танысыммен кездестім. Ол жоғарыда өзім айтқан медреседен бірге кеткен жігіт еді. Сол маған таухид дегеніміз не екенін түсіндіріп, ширктен сақтану амалдарын үйретіп, «дінге көптеген жаңалықтар енді, сен де үйреніп ал» деп біраз мағлұматтар берді. Мен сол жігіттікі дұрыс, бізде көп ағаттық бар екен деп түсіндім. Оның үстіне оңтүстікке сол кезде шетелден әсіресе БАӘ мен Пәкістаннан дін мамандары жиі келіп жатты. Маған насихат жүргізген жігіттің сөзіне қарап отырып, түрлі сұрақтар туды. «Неге біз барлығымыз намазға жығылмаймыз, неге Құранмен ғана шектеліп, өлімге ғана барамыз? Жылына бір келетін оразамызды ұстасақ қана мұсылманбыз ба?» деген сауалдар жиі мазалайтын болды. Міне, осыдан келіп мен Әбу – Ханифа мазһабын емес, сол мазһабты ұстанатын адамдардан алыстай бастадым. Бірақ маған Әбу–Ханифа мазһабының ұстанымы қате деп ешкім айтқан емес. Ал жаңағы танысым арқылы шетелден келген ханбали, шафиғи сынды мазһабтардың бар екенін білдім. Бірақ бәрібір олардың қандай айырмашылығы бар екенін, нені көздейтінін,  қайсысының дұрыс, қайсысының бұрыс екенін ажырата алмадым. Оның бір себебі – бүгінгідей білімді мамандар жоқтың қасы еді.

- Әбу–Ханифа мазһабын ұстанған адамдардан алыстай бастадым дейсіз. Оны қалай білдіңіз?

- Өзіңіз де жақсы білесіз, 2001 жылдан бері қарай әлемнің әр бұрышында түрлі жарылыстар бола бастады. Ең сұмдығы – сол жарылыстарды ұйымдастырушы мұсылмандар деген жаңсақ пікір пайда болды. Жамандық атаулының бәрін соларға әкеп теліді. «Лаңкестік ұйым, лаңкес» деген сөздер пайда болды. Осыны желеу еткен кейбір мемлекеттер мұсылман елдерінде соғыс өртін тұтатты. Міне, осы жайлы көптеген ақпараттарды өзімнің бауырластарымнан естіп-біліп отырдым. Олар маған түрлі бейнероликтер көрсететін. Ол бейнероликтерде кинодағыдай оқиғалар тізбектелетін. Мен: «Бұл - мұсылмандарға жабылған жала, олай болуы мүмкін емес, біз қалай лаңкес боламыз?»- деумен болдым. Бұл шынымен жаныма бататын, жасыратыны жоқ, ашуға да берілетінмін. Міне, дәл осы кезде Шымкентте бір адамдармен танысып, олар маған жиһад жайлы әңгіме қозғай бастады. Сондағы олардың айтқаны: «Бұл жерде барлығы бейқам отыр. Ал ана жақта біздің бауырларымыз жапа шегіп жатыр, біз оларға сөзбен емес, іспен қол ұшын берелік». Менде оларға қояр ешбір сұрақ болмады. Сондықтан бұл дұрыс па, жоқ па, саралап жатпадым, бар болғаны эмоцияның жетегінде кеттім.

- Сізді жиһадқа шақырып, үгіт–насихат жүргізгендер кімдер? Қандай тапсырма берді, қаржылай көмектесті ме?

- Мен жиһад дегенді бейбіт халыққа қару кезенген әскерлерге қарсы шығу деп түсіндім. Үгіт-насихатшылар біздің елдегі әрекеттерін өте құпия түрде жүргізген өзге мемлекеттің азаматтары болды. Араларында Өзбекстан, Қырғызстан, Пәкістан, Ауғанстаннан шыққандар да бар. Олардың негізгі мақсаты мені өздерінің базаларына тарту еді. Ал базалары шетелде орналасқан екен. Маған: «Бізге баруға келіссең, біздің айтқан бұйрығымызды бұлжытпай орындайсың, айтқанымыздан шықпауға уәде беруің керек»,- деп ескертті. Мен оған да келістім. Сөйтсем, олардың негізгі көздегендері Өзбекстан екен. Араға уақыт салып сол жақта өздерінің тілінде «операция» деп жүрген лаңкестік әрекеттер орын алды. Бірақ мен оған қатысқан жоқпын. Маған «әзірге жүре бер, өзімізден хабар күт» деген ақпарат қана келді. Бірақ сол күйі байланысымыз үзіліп қалды. Ал қаржылай ешкім көмектескен емес, ұсыныс та жасамады. Керісінше, мүмкіндік болса, өзім көмектескім келді оларға.

- Білуімше, сіз осы әрекеттеріңіз үшін істі болған екенсіз...

- Иә, 2004 жылы «Лаңкестік әрекеттерді насихаттау, ұйымдастыру және қатысу» айыбымен 12 жылға бас бостандығымнан айырылдым. Жазамды толық өтеп шықтым.

- Қазір әсіре діншіл емессіз. Ел қатарлы өмір сүріп келесіз. Осы «фанатизмнен» қалай арылдыңыз, өткенге өкініш бар ма?

- Түзеу мекемесінде жазамды өтеп жүргенімде, діни кітаптар, теологтер, білікті имамдар келе бастады. Соларды тыңдап, кітапта жазылған дүниелерді оқып, жүрген жолымның жаза басу екенін ұқтым. Жиһад атын жамылып, түрлі лаңкестік әрекеттерді ұйымдастыруға ешкімнің пәтуа бермегенін, дін де оны қолдамайтынын осы кезде алғаш естіп, оқыдым. Осыдан кейін айналамдағыларға біздікі қате, түзу жолға түсу керек екенін  жиі айта бастадым. Әрине, өткенге неге өкініш болмасын? Сол кезде өзім Семейде болсам да, бүкіл ой-санам сол жақта еді. Бала-шаға, туған-туысқа қарамай кеттім. Бәріміз де қателесеміз. Мен де шалыс бастым. Қазір, Аллаға шүкір, бала-шағамның ортасында ел қатарлы өмір сүріп жатырмын. Аздаған кәсібім бар, сонымен жан бағудамын. Сөз соңында оқырман қауымға айтарым - егер діни білім алғыларыңыз келсе, ғаламторға болмаса біреу айтты дегенге ілесе көрмеңіздер. Қажет діни білімнің барлығы мешіттегі имамдарда. Соларға барыңыздар, сонда адаспайсыздар.

Міне, біреудің сөзіне еремін деп есіл өмірінің біразын жоғалтып алған жігіт ағасының ішкі сыры осы. Мен сұхбаттасқан екінші кейіпкеріміз де діни білімді имамнан емес, жай бір адамнан алған екен. Тұрмыс тауқыметінен қылмыс жасап істі болған ол түзеу мекемесінде жүргенде дінге терең үңілген. «Тек кейін білікті мамандармен тілдесіп, әңгімелескеннен соң ғана дінге барар дұрыс жолымды таптым»,- дейді көкпектілік Дамир есімді қандасымыз.

Қазір бұл екі азаматқа Семей қаласы ішкі саясат бөлімі көптеген көмектер көрсетуде. Бүгінгі таңда аталған бөлім дәстүрлі емес діни ағымда жүрген азаматтармен елеулі жұмыс жүргізуде. Қолға алған істері де нәтижесіз емес. Соның бір көрінісі – жоғарыда тілдескен азаматтарға рухани көмек беру арқылы олардың өз ортамызға қайтып оралуына септігін тигізіп отыр. Алда бұл бағыттағы жұмыстар жалғаса бермек.

Қос қандасыммен болған сұхбат мені түрлі ойларға жетеледі. Расында, дін болсын, өзгесі болсын, білместіктен адасып, өз жолын дұрыс таба алмай жүргендер қаншама? Оған себеп – көлденең келген көк аттыға сену. Солардың айтқанына еліту. Ақиқатына жетуге талпынбау. Қай істе де асығыстық қажет емес, сақ болайық, сақтанайық!

Ермек ИСАБАЕВ

ШЫРАЙЛЫ ШЫҒЫСЫМНЫҢ ЖЕР ЖАННАТЫ

 

«Өскеменнің ар жағында, Бұқтырманың оң жағында әлемге аян Алтай бар. Сол Алтайдың күнгейінен құбыла жаққа құлай аққан, құлай ағып Ертіс түскен, күр-күр еткен Күршім бар. Алтай Күршім - не заманнан қалың Найман мекені. Сол Алтаймен сол Күршімнің қысы қыспақ, жазы самал, күн жылт етсе төрт түлік мал қарағайлы Қарт Алтайдың, Алтай сынды анасының көкірегін аймаласып, тыраңдасып, мәйек басып, мамырласып жатқаны. Қарт Алтайдың қақ басында, алақанның аясында, бал татыған айна сулы, түрі де аспан, сыры да аспан, шарап сулы Марқакөлі. Марқакөлді алқалаған — ақ ауылды Алтай елі. Алтай елі — алты ай жазы тау еркесі — киік болып, өзге елдерден биік болып, Марқакөлдің самалында сайран етіп жатқаны. Марқакөлдің суы балдай. Марқакөлдің суын ішіп, отын жеген сары қарын, тұтам емшек жануардың бауырынан сүт сорғалап, сүт емес-ау, құт сорғалап, көнек-көнек лықылдайды; қара саба емізіктеп, қою, салқын сары қымыз, быжылдаған дәрі қымыз шара-шара шыпылдайды. Бір шарасын ішкен адам дәл қор қызын құшқандай боп, беті шиқан дуылдайды, аузы қобыз гуілдейді, мас болады, жас болады: жел жетпеске мініп алып, Алтай тауын дүсірлетіп, таудың тасын күтірлетіп, көкпар, жарыс, алыс-жұлыс, асыр салып жатқаны…» - деп басталатын көркем шығарма естеріңізде болар?

Қырағы көздің нысанасынан қалыс қалмаған қарт Алтай, айдынды Марқакөл мен көгерім Күршімнің тұмса табиғаты Жүсіпбек Аймауытовтың «Ақбілек» романында осылай суреттелген. Алаш арысының өзін таңғалдырған өлке сұлулығы романды оқыған адамды селт еткізбей қоймайды.

Көптен көкейде жүрген үлкен қызығушылықтың бірі Күршімді көру еді. Жуырда дәм–тұз тартып, ол өңірге де ат ізін салдық. Күршім ауданының әкімі Сейсенғазы Жұмағалиұлы Чукаевтың арнайы шақыруымен жолға шыққан редакция ұжымын «Семей таңы  - Вести Семей газеттері» ЖШС директоры, Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты Риза Асанқызы Молдашева өзі бастап барды. Байқасаңыздар, соңғы жарты жылдан бері осы өңірде атқарылып жатқан игі істер біздің газет арқылы оқырманға таныс.

Сонымен, Күршімнің бүгінгі тыныс - тіршілігімен таныс болыңыздар.

Күршім жеріне табанымыз тие салысымен, бізді аудандық ішкі саясат бөлімінің басшысы Арайлым Қасымбаева, мәдениет, тілдерді дамыту, дене шынықтыру және спорт бөлімінің басшысы Бақытхан Өлмесеков қозыкөш жерден қарсы алды. Бақытхан Фазылұлы ә дегеннен тарихқа терең бойлай, шежірені  шебер тарқата алатын, әдебиеттен хабары бар азамат екенін бірден көрсетті. Аз–кем аман - саулықтан кейін өңір тарихымен қысқаша таныстырып, «ой–шұңқыры көп» көрмеген ел жайлы ақпарат берді. Ашылған құшақ пен жадыраңқы жылы қабақты көрген біздер де бұрынғы көне таныстардай бірден шүйіркелесіп кеттік.

 Хош, сонымен, сапар аясында аудандағы бірнеше әлеуметтік–экономикалық, мәдени маңызы бар мекемелер мен шаруа қожалықтарында болып, олардың бүгінгі аяқ алысымен танысудың реті келді. Бұдан бөлек аудан басшысы Сейсенғазы Жұмағалиұлы Чукаевпен сұхбаттасып, өңірдің қазіргі тыныс - тіршілігі мен болашағы жайлы емен –жарқын ашық әңгімелестік. Тіптен аудан көлемінде өткен әкімдік мәжілісіне  қатысуға да мүмкіндік туды.

Біздің газет оқырмандары арасында Күршімнің атын естігендері болмаса, көргендері некен - саяқ болуы мүмкін. Күршім – Мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаевтың 1997 жылдың 23 мамырындағы Жарлығымен Марқакөл ауданымен біріктірілген болатын. Шығыс Қазақстан облысының Көкпекті, Катонқарағай аудандарымен және Қытай Халық Республикасымен шекараласатын. Күршім өңірі бағзы заманнан бері өмір сүрген көшпелі қауымның атамекені болды. Археологиялық зерттеулер барысында ауданда 183 жәдігер анықталды. Мысалы, Бурабай маңындағы жәдігерлер 54 қорғаннан тұратын ұзыннан-ұзақ созылған қорғандар тобын құрайды, ал Түлкіне шоқысының петроглифтері немесе Нарбота шатқалының, Қалжыр өзені аңғарының, Қарасеңгір тауының петроглифтері тәрізді жартасқа салынған бейнелер бір жарым – екі шақырым жерге дейін созылып жатқан бұл жердің көне ата - бабаларымыздың тұрағы екенін дәлелдейді. XVIII ғасырда өмір сүрген  Қабанбай, Бөгенбай сияқты батырлардың үзеңгілес досы Көкжарлы, Көкжал Барақ, Танаш, Күркебай сияқты ел қорғаған батырлар - осы өңірдің тумалары. Күршім, Марқа өңірі таланттарға бай. Жергілікті халық Досхан Жолжақсынов, Марат Сақатов, Тоқтаубек Әлдиев, Уәйіс Сұлтанғазин, Келденбай Өлмесеков, Дауыл Хайруллин, Сәбетқазы Ақатай, Асқар Егеубаев, Асқар Алтай, Тұрысбек Сәукетаев және КСРО халық мұғалімі Қ.Нұрғалиев сияқты жерлестерін мақтан тұтады.

«Айтқожаның» алар асуы алда

Біз көрген Күршім бүгінгі заман көшіне ілесіп, дамудың даңғыл жолына түскен өңір екен. Жеріне байлық, еліне құт қонған ауданның азаматтары мыңғыртып мал өсіріп, көкөніс, бау - бақша өнімдерін өндіруде де өзгелермен терезесі тең дәрежеде бәсекеге түсе алады. Мәселен, аудандағы белді шаруа қожалықтарының бірі саналатын «Айтқожа», асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытумен қатар, күршімдіктерді көкөніс, бақша, дәнді  дақылдармен қамтамасыз етіп отыр.

- Қожалығымыз 1999 жылы құрылған. Негізгі бағытымыз - ата кәсібіміз мал өсіру. Сонымен бірге өсімдік шаруашылығына ден қойғалы көп болды. Иелігімізде 2000 бас қой, 500 бас «Жабе» тұқымды жылқымыз, 180 бас ірі қарамыз бар. Сиырдың 50 басы асыл тұқымды сүт бағытында. 1500 гектар жеріміздің 1000 гектары жайылым, 90 гектары егістік, 410 гектары шабындық алқаптар. Мал бағу мен дала жұмыстарының барлығы заманауи техниканың және 25 тұрақты жұмысшының күшімен атқарылады,- дейді шаруашылық басшысы Бақытхан Жұрағатов.

Қазір мал санын жай ғана өсіру тиімсіз екенін мал баққан шаруа жақсы түсінеді. Саннан гөрі сапаға ерек-ше көңіл бөлгендердің бірі де осы қожалық. Үйірлі 500 бас асыл тұқымды Қамбар ата түлігінің 47–сі желіге байланып, «Күршімдік қымыз» деген ерекше брендке ие болып отыр. Ірі қараны ет бағытында өсірумен қатар, табиғи таза сүт өндіруді де бір жақты жолға қойған.

- Өзіміздегі сүт көлемін арттырып, оны өңдеуді қолға алу - біздің алға қойып отырған негізгі мақсаттарымыздың бірі. Осыған орай, 2015 жылы 50 басқа арналған сүт-тауарлы фермасын, автокөлік тұрағы мен мал сою алаңын салып бітірдік. Оған өз қаржымыздан 90 млн. теңге жұмсадық. Енді фермаға қажетті заманауи құрылғыларды әкеліп орнатуға тапсырыс берілді. Жалпы, бұл жобаның құны 105 млн. теңгені құрап отыр. Жоба сәтімен іске асқанда, асыл тұқымды сүтті сиырдың санын 100–ге дейін жеткізіп, жылына 10 тоннаға дейін сүт өндірсек дейміз. Бұл 5 жаңа жұмыс орнының ашылуына мүмкіндік береді. Осы шаруаларға қосымша «Аққайнар» ЖК–нің сүт қабылдау бекетін пайдалануға беруді жоспарлап отырмыз. Жобаның толыққанды іске асуы 2016 - 2018 жылдардың аралығын қамтиды,- дейді Бақытхан Қамалханұлы.

Жүйелі жоспармен жұмыс істеуге әбден дағдыланған қожалық құнарлы жердің жемісін де көріп отыр. Ағымдағы жылдың күзгі жиын - терінінде картоп, көкөніс, астықтан жалпы көлемі 580 тонна өнім алыпты. Отандық өнімді қолдауға бет бұрған шаруашылық табиғи таза өніммен Күршім өңірін ғана емес, көрші аудандарды да қамтамасыз етуге қауқары жететініне көз жеткіздік.

Қырдағы қала өмірі немесе бүгінгі малшы - олигарх

Бала күнімізде «қойшы» болмаса «қойшының баласы», «қырдағы қойшының үйі» дегенді жиі естуші едік. Құлаққа сіңісті болған сөздердің де келмеске кеткеніне көп болды. Өйткені таяқ ұстаған шопан мен бақташыны, құрық ұстаған жылқышыны қазір дәл осал дей  алмайсыз. Айтуға ауыз да бармайды. Малшылық ата кәсібіміз болса да оны дөңгелетіп, игеріп әкеткен де бар, жиған–тергенін ысырап етіп шашып алған да жоқ емес. Аталарымыз «Отынның жайын жаққан білер, малдың жайын баққан білер» деп тегін айтпаса керек. Күршімнен 35 шақырым жердегі айналасын аласа жоталар қоршаған «Ұлан» шаруа қожалығына барудың сәті түсті. Өткен ғасырдың 90-шы жылдарының орта тұсында Кеңес Одағының жұрнағы болған совхоздан өз алдына бөлініп шығып, тиесілі пай есебінен 560 гектар жер, 1 ЮМЗ тракторын, 1 мініс ат пен 80 қойды жекешелендіріп алған қожалықтың бүгінгі ахуалы әлдеқайда жақсы.

- Өзгелердегідей қиындық алғашқыда бізде де болды. Дегенмен, қолды сілтеп, тастап кетпедік. Соның арқасында мал саны артып, 2011 жылы асыл тұқымды қазақтың ақбас сиырын өсіретін шаруашылық деген мәртебе алдық. Алғашында 70 бас сиырымыз болды. Бүгінде 400 бастан артық ірі қарамыз бар. Соның 300-і - аналық мал. Бұқаларды Семей, Павлодар өңірлеріндегі асыл тұқымды фермалардан сатып аламыз. Қан тазалығына ерекше мән бергендіктен, ол жыл сайын ауыстырылып отырады. Өзімізде өскен бұзауларды, 1 жарым жасқа толысымен, облысымыздағы шаруа қожалықтарына саудалаймыз. Мемлекет сол шаруалардың бізден сатып алған малы үшін 50 пайызбен субсидия береді. Өзіміз де осы субсидияның көмегін айқын сезініп отырмыз. Қазір бізге әр асыл тұқымды ірі қара үшін 30 мың теңгеден төленеді. Қолда бар техниканы да 50 пайыздық субсидиямен алып отырмыз. Үкімет қазір ауыл шаруашылығына ерекше қамқорлық жасауда. Тек оны тиімді пайдалана білу керек,- дейді шаруашылық басшысы Арғынбек Қабдуллин.

Қожалыққа келгенде бірден көзге түскені – ен далада салынған баспана, малшылар үйі, қора – жайлардың барлығының жаңадан тұрғызылғаны. Арғынбек Ахманұлының айтуынша, аудан басшылығымен ақылдаса келе бұл жерге қоныс тепкеніне 1 жыл енді ғана болса керек. 90 шаршы метр үйдің іші кірсе шыққысыз. Жарығы тартылған, кабельді теледидар орнатылған. Үйге кіргізілген су, кәріз жүйесі қаланың талаптарына сай. Үйіне еурожөндеуді жүргізуге ерінбеген қожалық иесі алдағы күндері тау ішіне ұялы байланыс антеннасын орнатуды көздеп отыр. Есігінің алды қора–жайдан бөлек қоршалып, малшылар үйі, 2 түрлі монша, қойма, жазғы ас үй, көлікке арналған тұрақ, отын қора - барлығын асқан ұқыптылықпен, ойластырып салып тастапты.

- Далада болсақ та қаладағыдай күй кешейік деген оймен салынған дүниелер. Бір жағынан, қаладан шаршап келгенде осы жерден артық демалысты таппайсыз. Барлық қажеттілікті ескере отырып, биыл салып бітірдік. Қолдағы малымыз үшін 2 бордақылау алаңы бар. Оның ішін механикаландыруға көштік. Бұл жұмыс күшін жеңілдетеді. 10 адам тұрақты еңбек етеді. Ендігі мақсатымыз – бордақы малдың санын 400–ге жеткізіп, мал соятын алаң, 5 және 10 тонналық екі мұздатқыш орнату. Асыл тұқымды зауыт атағын алып, шетелге ет тасымалдау жоспарымызда бар. Қазірдің өзінде саннан гөрі сапаға ерекше мән беріп келеміз. Алматыдағы «Асыл түлік» фирмасымен ортақ келісімшартқа қол қойдық. Сол арқылы келер жылдан бастап өзіміз де қолдан ұрықтандыруды жолға қойсақ деп отырмыз. Кәсібімізді 80 қоймен бастағанымызбен, қазір ұсақ мал өсірмейміз. Есесіне, асыл тұқымды ірі қарамыздан бөлек, 300 бас жылқымыз бар. 150 гектар шабындық жерден 500 тонна қыстық шөп жинап алдық. Биылғы қысқа жету керек. Таулы аймақ болғасын, түз тағысы да қалың. Малымызды солардан қорып келеміз,- дейді шаруашылық басшысы. Осы арада әңгімемізге аудандық кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімінің жетекшісі Серікқан Ашманов араласып, Күршімдегі асыл тұқымды мал шаруашылығымен айналысатын қожалықтардың бүгінгі аяқ алысынан ақпар берді.

- Жалпы алғанда, аудан бойынша ірілі – ұсақты 931 шаруа қожалығы бар. Солардың ішінде 9–ы асыл тұқымды мал шаруашылығымен айналысады.  3 жылқы, 3 сиыр, 3 қой шаруашылығы бар. Оның сыртында асыл тұқымды ара шаруашылығымен айналысып отырған 11 кәсіпкер тағы бар. Қазір Үкіметтің ауыл шаруашылығына, соның ішінде асыл тұқымды шаруашылықтарға ерекше назар аударып отырғанын Арғынбек Ахманұлының өз аузынан естідіңіз. Оған қосымша айтарым, егер Үкімет өткен жылы асыл тұқымды әрбір мал басына 20 мың теңгеден субсидия берсе, биыл ол 30 мың теңгеге дейін жетті. Ал жай шаруа қожалықтары әр басқа 18 мың теңгеден субсидия алды. Бұл - үлкен көмек. Малшы еңбегінің еленгені осы деп білеміз. Бізде жылына 65 - 70 бас асыл тұқымды бұқалар дәл осы «Ұлан» шаруа қожалығынан сатылады,- дейді Серікқан Тоқанұлы.

«Төре Тоғамның» балығын Еуропа мен Қытай тұтынады

Күршімнің өзге өңірлерге қарағанда тағы бір ерек-шелігі - балық шаруашылығымен айналысатыны. Ау құрып, қармақ тастамайтын азаматтар аз десек, артық айтқандық болмас. Олар үшін балық аулау - бала күннен бойға сіңген кәсіптің бірі. Аудандағы ірі кәсіпорынның бірі – «Төре Тоғам» ЖШС. 16 құрылтайшысы бар кәсіпорын 2013 жылы құрылған. Негізгі саласы – балық аулау, оны импорттау, экспорттау. Жылдық жоспар бойынша 2 мың тонна балықты өңдеуді өз міндетіне алған зауыт шығыс өңіріндегі еуростандартқа жауап беретін жалғыз мекеме болып табылады. Осы дәрежеге жету үшін 3 жылдай үлкен дайындықтан өткен. Соңынан Испания, Польша, Германия елдерінен арнайы комиссарлар келіп тексеріп, зауыттың еуропалық талапқа толықтай жауап бере алатынына көз жеткізген.

- Балықты су жағасындағы ауданға қарасты Ақсуат, Жолнұсқау, Аманат ауылдарындағы, сонымен бірге Тарбағатайдың Тұғыл елді мекеніндегі бір учаскемізден аулаймыз. Бұл жерлерді тендер арқылы 2024 жылға дейін ұтып алдық. Құзырлы органдардың бөліп берген лимиті бойынша, көксерке, табан, шортан, алабұға, сазан балықтарының 7 - 8 түрін аулауға рұқсатымыз бар. Осылардың ішінде көксеркенің жон етін кесеміз де, Еуропаға жөнелтеміз, ал шортан, алабұға, табан балықтарын көршілес Қытай алады. Зауыттың атап өтерлік бір ерекшелігі – балықтың бас, сүйек, ішек–қарынынан өзімізде ұн тартамыз. Балық ұны ерекше сұранысқа ие. Зауытта 90 адам жұмыс істейді. Жалақылары да жоғары,- дейді «Төре Тоғам» ЖШС атқарушы директоры Асылбек Әділбеков.

Асылбек ағамыздың бастауымен кәсіпорын ішіндегі балық дайындау цехын аралап көрдік. Естуімізше, талаптың қатаңдығынан зауытқа кіру оңай болмаса керек. Іші мұнтаздай таза цехтар аурухана бөлмелерін еске салады. Сырттан кірерде әр адамның басынан аяғына дейін арнайы киім үлгілері ұсынылады. Бұл да тазалықтың қарекеті. Түрлі сүзгіден өтіп, әбден тазаланған балық мұздатылып, Күршімнен Еуропаға 1 аптада, Қытайға 1 күнде жетеді екен.

- Осы кәсіпорында істегеніме 3 жыл болды. Жұмысымыз жақсы. Тәулігіне екі ауысыммен еңбек етеміз. Әр ауысымда 15 адам бар. Жалақымыз тұрақты, уақытында беріледі. Әлеуметтік пакет төленеді, кезекті еңбек демалысы бар. Өз басым өте ризамын,- дейді бізбен тілдескен технолог - шебер Альмира Төлебаева.

Бұл да бір үлкен қуаныш. Кәсіпорын тірлігі қайнап тұрса, жергілікті қазынаға салық түсуден бөлек, халық жұмыспен қамтылады.

Күршімдіктер - кітапқа ғашық, газетке асық оқырмандар

Қазір ақпараттық технология дамып, әлеуметтік желілердің саңырауқұлақтай қаптап, жарысқа түскен заманы десек те, қалыптасқан дәстүр бойынша кітап оқып, газет қарайтын көзі қарақты оқырмандарымыз жоқ емес.

Солардың үлкен бір шоғыры біз сапарлаған ауданда екен. 2 мыңнан аса халқы бар Күршімнің аудандық кітапханасында 11 627 тұрақты оқырман бар екен. Бұл - үлкен көрсеткіш. Тіптен басқа өңірлерге үлгі болуы да ғажап емес. Аудандық кітапханаға бас сұққан біздер осы санды естігенімізде таңғалғанымызды қалай жасырайық.

181 мыңнан астам кітап қоры бар кітапхана 1-ші сынып оқушысынан бастап 70-80 жас аралығындағы оқырманға тұрақты қызмет көрсетіп тұрады. Кітапхана меңгерушісі Гүлмайра Смайлованың сөзіне сүйенсек, аудан көлеміндегі өлкетану, тарихи, әдеби кештер мен кездесулердің барлығы осы жерде өтеді екен. Жыл сайын кітап қоры 3 мың жаңа кітаппен толығып отырады. Осы арада газетіміздің директоры Риза Асанқызы кітапхана сөресіне қоюға «Семей таңы» газетінің тарихынан сыр шертетін кітапты тарту етті. Оқырмандар үшін ағылшын тілі, кітапхана үйірмесі жұмыс істеп, ғаламтор желісін тегін пайдалануға мүмкіндік бар. Күршімді мекен еткен өзге ұлттың өкілдері кітапханадағы ғаламтор арқылы шетелдегі туыстарымен дидарласып, сөйлесіп отыратынын да білдік.

Аудандық Мәдениет үйі де түрлі мерекелік шараларды өз дәрежесінде өткізуге атсалысып жүрген бірден–бір мекеме екені сөзсіз. Өткен 9 айдың ішінде мыңнан аса мәдени шараны өткеруінің өзі осы сөзіміздің дәлелі. Жыл сайын ауылдық округтер, мектеп ұжымдары арасында көркемөнерпаздар байқауы ұйымдастырылады. Сахналық киімдер жаңартылып, өнер ұжымдарының репертуарлары тың дүниелермен толығып келеді. Аудан бойынша 12 өнер ұжымы бар болса, оның 2–уі халықтық атаққа лайық деп танылған. Мәдениет үйі шаңырағы астында «Сарын» фольклорлық ансамблі, эстрадалық ансамбль, «Мұрагер» халықтық ансамблі, домбыра, эстрада, оркестр, би, шоу–балет үйірмелері жұмыс істейді.

«Семей таңы» газеті оқырмандар арасында

Редакция ұжымы Күршім ауданына алғаш рет барып отырғандықтан, оқырмандармен жүздесіп, жақынырақ танысты. Осы мақсатта аудандық әкімдікте өткен әкімдік мәжілісіне қатысып, аудандық ауруханада дәрігерлермен, №3 Күршім гимназиясында мектеп ұстаздарымен, «Болашақ» балалар бақшасында тәрбиешілермен кездесу өткіздік.

Кездесу барысында «Семей таңы - Вести Семей газеттері» ЖШС директоры Риза Асанқызы Молдашева газет тарихынан сыр шертіп, басылымның бүгінгі беталысы, көтеріп отырған мәселелеріне ерекше тоқталды. Газеттің облыстың бірнеше ауданына еркін тарайтынын айта келіп, Күршім ауданында да өз оқырмандарымызды табатынымызға сенім білдірді. Басылым қашанда «халықтың көзі һәм құлағы» екенін еске салған басшы аудан тұрғындары тарапынан қандай ұсыныстар, өтініш - сұрақтар болса, тыңдауға, қажет болса, газет беті арқылы сауал жолдап, тиісті орындар арқылы жауап беруге уәде берді.

Ашық–жарқын, әсерлі кездесуден қанаттанған күршімдіктер өз ойларын ортаға салып, алдағы уақытта газетпен қоян–қолтық әріптестік байланыс орнатуға мүдделі екенін жеткізді.

- «Семей таңы» газеті біздің аудан көлемінде кең тарамаса да, күні бүгінге дейін біздің Күршім жайлы көптеген ақпараттар беріп келді. Ол осы газетті алып оқитын аудандарға жетіп жатыр. Бүгінгі бұқаралық ақпарат құралдары - жер-жердегі тың идеялар мен жағымды жаңалықтардың жаршысы. Біз солар арқылы өзімізбен қанаттас, көршілес аудандардағы хабарларды естіп отырамыз. Жасыратыны жоқ, Марқакөлді, Қиын Керішті білмейтін отандастарымыз аз емес. Оны өзгелерге таныстыруда, Елбасымыздың түрлі бағдарламаларының, өңірлік бағдарламалардың біздің өңірде қалай жүзеге асып жатқанын өзгелерге паш етуде «Семей таңының» бізге берер пайдасы мол болады деп ойлаймыз. Бұл біздің бірлесе атқарып отырған жұмыстарымыздың жемісін өзгелермен бөлісуге мүмкіндік береді. Сондықтан, менің ойымша, алдағы уақытта газет ұжымы мен аудан арасында тығыз қарым - қатынас орнап, ел дамуы жолында бірлесе жұмыс атқарамыз деген үміттеміз. Егер байқаған болсаңыздар, бұл газетте барлық жайт ашық түрде, еш бүкпесіз жазылады,- деді аудан әкімі Сейсенғазы Чукаев.

Расында да, шалғайда жатса да «Семей таңы» газетін іздеп жүріп оқығысы келетіндер аз болмай шықты. Өзін Шолпан Құрманғалиева деп таныстырған ақ халатты абзал жан газетті мектеп жасынан оқып өскенмін деп атап өтті. Жан жадыратар жақсы сөздер мен тілектерді мектеп ұстаздары да айтты. Әсіресе Алаш арыстары қолының табы қалған басылымның бүгінгі беттерінде әр алуан тақырыпты қозғаған материалдар мен арнаулы беттер ұрпақ тәрбиесінде жүрген ауыл зиялыларының назарынан тыс қалмады.

- Мектеп ұстазы үшін мерзімді басылымдармен жұмыс істеу өте тиімді. Дегенмен, көп жағдайда жіберген материалдарымыздың шықпай жататыны жасырын емес. Сіздердің газеттеріңізде мұғалімдерге арналған «Ұстаз таңы», жастарға, дарынды балаларға арналған «Ел ертеңі», әдебиетті сүйетіндер үшін «Әдебиет әлемі» беттері жарық көретінін естіп қуанып отырмын. Біздің шәкірттердің барлығы өнерлі. Өз еңбектерімізден бөлек, солардың да жетістіктері жарыққа шықса дейміз. Осы тұрғыдан келгенде, сіздер біздің сұранысымызды қанағаттандырады деп ойлаймын. Болашақта сіздермен байланысты үзбеуге тырысамын,- дейді жоғары санатты ұстаз Жайлаубек Оқасов.

Осылайша, Күршім ауданына жасаған екі күндік сапарымыз сәтті аяқталды. Бейтаныс өңірмен жақынырақ танысып қайттық. Ендеше, ниеті түзу елдің жақсы жаңалықтарын «Семей таңы» газетінен алдағы уақытта оқып тұрарсыздар деген сенімдеміз.

Ермек ИСАБАЕВ

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57