«ОТАНҒА ОРАЛЫП «ҚЫТАЙ» АТАНДЫҚ»

 дейді ұлтжанды ағамыз

Редакцияға  Алтайдың ар жағынан  атажұртқа оралған  ұлтжанды ағамыз келді. Жай келген жоқ, өкпе назын арқалай келіпті.

  - Қытайда жүргенде бізді «қазақ» деп шеттетуші еді,отанға оралып «қытай» атандық. Көңіліміз  алып  ұшып  атажұртқа оралғанда  «қандасым» деп құшақ жая қарсы алғандар жоқ  емес-ау, бар, бірақ «келімсек» деп кемсітушілер де аз емес.  Қарнымыз тоқ, бірақ рухани  тұрғыдан ашпыз. Аттап  бассақ  орыс тілін білмеудің қиындығын көріп жүрміз. Кейде атамекенге емес, ресейге келгендей күй кешетінімізді де жасырмаймын. Ата жұртқа шекара  асып, көші-қонның қиындығын көріп әрең жеттік. Көзім тірі тұрғанда   ұрпағымды  еліне жеткізейін, өлсем атажұрттан топырақ бұйырсын,  немере-шөберелерім   қазақ болып қалсын деп келдім, - деген ақсақалдың өкпе-назы қара қазандай.

Ағайынның жан айқайы мені бей-жай қалдыра алмады. Шынында да біз осы шекара асып келген қандастарымыздың қадірін біліп жүрміз бе? Бүгін Монғолиядан көшіп келген қандастармыз – «монғолдар», Қытайдан келген бауырлар – «қытайлар», таяу шет елден келгендер «өзбектер», «қырғыздар»  аталып, жергілікті халық пен оралман бауырлардың арасын екі топқа бөліп жатқан сызықтың бар екендігі ақиқат.

Шетелдегі бүгінгі қазақ диаспоралары  туралы мектептерде арнайы пән оқытылмайды. Жат жерді  мекендеп жатқан  қазақтар кімдер, олар не себепті атамекеннен жырақта жүр деген сауалдарға жауап беретіндей білімнің жеткіліксіздігінен  де болар, кейінгі толқын арасында  шетелдегі қандастарды  ел басына қиын-қыстау заман туғанда Отанын тастап  қашқан опасыздардың  ұрпағы деген түсінік те бар.  Елге оралған қазақтың мұң-мұқтажын тиісті орындар ескере бермейтіндіктен де болар: «Елім, жерім деп келгенде...» деген өкпе жиі естіліп қалады. Әрине қиналғанда...Кейбір жергілікті тұрғындар тарапынан: «Елге келгеніңді міндетсіме!» - деген жауап та болып жатады. Атамекенін аңсап келген қандастарға халық арасында  масылдар деп  төмендетушілердің бар екендігін  де мойындау қажет шығар.

Не жеткілікті бiлiмi, не жұмысы жоқ, базарда шаршап-шалдығып жүрген, қарапайым халықты айтпағанның өзінде ұлт зиялыларының қатарындағы  жазушы Дулат Исабековтың Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевпен кездескен кезде: «Шетелдегі қандастардың бәсекеге қабілеттілерін әкелейік», – дегені атажұртқа оралған бауырларымыздың арасында наразылық тудырғанын әлеуметтік желіден байқадық. Журналист Ұларбек Дәлейұлы Ф.Б желісіндегі өз парақшасында:

«Жазушы Дулат Исабектің айтқаны «шетелде жүрген 5 миллион қазақтың оқыған, еңбекке жарамдыларын ғана елге әкелейік, қалған шал-шауқан, кемпір-кешектер, оқымаған, бәлен баласы бар, бірақ қаражаты жоқ дәрменсіз жұрт сонда қала берсін» дегенге саяды. ҰЛТ ұғымын барша Қазақ құрамаушы ма еді? Қартайған ата-анасын, ауылдағы оқымаған аға-інісін тастап, сопайып жалғыздан-жалғыз келіп, кім опа таппақ мұнда? Көзіме күллі жұртқа даңқы кеткен абыз жазушыдан гөрі, тайға мінуге ғана шамасы келетін он жасар бала елестеп кетті…»  деген жолдарды жазыпты...

Қазақстан  Тәуелсіздігін алғаннан кейін Ұлт көшбасшысы   Н.Ә.Назарбаев  «Алыстағы ағайынға ақ тілек» деген тақырыпта үндеу тас-тады. Тағдырдың тәлкегімен төрткүл дүниеге   тарыдай шашырап кеткен қазақтарды  тарихи Отанына  шақырды. Қиыр жайлап, шет қонған    қандастардың басын жинау жұмысын мықтап қолға алды. Елінің, Елбасының осы шақыруы  жат жерді мекендеп жатқан бауырларға күш қуат берді. Әлемнің түпкір-түкпірінен тарихи Отанына бет алған  отандастар көші сол күннен бастап толастаған жоқ.

Оралмандар бізге масыл деген жүдеу ойдан арылып, шекара асып келген бауырларымыздың егемендігін алған елінің өркендеуіне қосып отырған үлесін бір сәт таразы басына салып көрейікші. Ұлт болып қалудың негізгі белгісі – тілі мен салт-дәстүрі екендігі белгілі.  Рухы әлсіреген ұлттың болашағын ойлаудың өзі  ауыр. Әрине бұл тек біздің халықтың емес,  Кеңестік империяның  құрамында болған мемлекеттердің бәрінің басындағы жағдай. Егемендігімізді алып есімізді жинағанда бұл қауіптің бұлты сейілді десек, оған шеттен ата жұртына оралған қандастарымыздың да қосқан үлесі аз емес екендігіне қарсы дау айтушылар көп бола қоймас. Салт-санадағы сонау одақтың отарлау саясатынан жұққан дертімізді емдеп, күрмелген тілімізді қалпына  келтіруге  атажұртқа оралған қандастарымыздың ықпалы зор.  

Алыстан келген ағайын арасында маскүнемдер мен нашақорлар жоқ. Олар қазақылықтың қаймағы бұзылмаған қайнарын, ұлт руханиятының тіл, салт-дәстүр, дінін алыс-та жүрсе де алтынға балап өскен таза ұрпақ. Ең бастысы халқымыздың бүгінгі рухани қазынасының баюына шекараның арғы жағынан келген  қандастарымыздың  үлесі аз емес  екендігін мойындау қажет.  Елбасымыздың  осы  бастамасының арқасында  Тәуелсіз  қазақ еліне алыстан оралған бауырлармен бірге   үлкен рухани  қазына келді. Шеттен оралған бауырлардың  арасында  жер еміп өскен  дихан да,  төрт түліктің сырын жақсы білетін малшы да,  ғалым да, дәрігер де, ақын - жазушы да,  техниканың тілін жетік білетін  сауатты маман да, кәсібін дөңгелетіп отырған ауқаттысы да бар. Қазақстанға алыстан оралған бауырлармен бірге   экономиканы  өркендетуге  қажетті қосымша күш келді.

Елбасының: «келген  ағайын  елімнен  не  аламын  деп емес, не беремін деп келулері керек» деген сөзі естеріңізде болар. Ұлт көшбасшысының  алыстан келген қандастардан  күткені де  осы рухани құндылық болса керек. Еліне оралған қандастарымыздың арасында біреуге алақан жайып,   азып-тозып жүргендерін көрген емеспіз. Керісінше, аңсап келген атажұрттағы  рухани тұрғыдан  азып-тозуды  байқап түңілу бар екендігін мойындауымыз керек.  

Алыстан оралған бауырларымыздың ар-қасында елімізде  қазақ тілділердің қатары көбейді. Көші-қон еліміздің демографиялық өсіміне айтарлықтай үлес қосты. Бұл аз ба? Жас қазақ елінің болашағына сырттан сынай қарап отырғандарға   «бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып»,  бәріміздің бір қазақстандық екендігімізді дәлелдеу арқылы Тәуелсіздігіміздің тұғырын мықтай түсу еліміздің әр тұрғынының  алдында тұрған міндет.   Бізден «Отаным» деп келген оралманға  жылы қабақ қана қажет.

Бүгінгі оралман – «Қаратаудың басынан көш келді, көшкен сайын бір тайлақ бос келді, бауырластан айрылған жаман екен, қара көзден мөлтілдеп  жас келді»   деп халқымызды  зарлатып, қазақтың басынан бақ ұшқан   «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдарында қоныс аударғандардың ұрпақтары. 

ХХ ғасыр басындағы Ақ патша жарлығы кезінде, одан кейінгі  зұлмат, алапат аштық заманда  шекаралас өңірлерден жан сауғалап, қыр асқан ұрпақ. Шекараға жақын орналасқандықтан да болар  Қытайдың Шәуешек маңын мекен еткен қазақтардың ата жұрты Тарбағатай бойы, жеменейлік қазақтардың тарихи отаны Зайсан маңы болып келеді. Шет елде жүрген 5 миллион қазақтың  бір тобы шекара бөлінген кезде   жаттың қолында кеткен туған жермен бірге ата мекенін тастамай, тұрақтап қалған  ұрпақтар. Сол қандастарымыздың елге оралған бүгінгі толқыны  негізінен ата-бабасының туған жеріне  қоныстануға ниетті болып келеді.

Жүздеген жылдар   бойы елден жырақта  жүрсе де, ана тілін, салт-дәстүрін, ұлттық мәдениетін ұрпақтан ұрпаққа, атадан балаға мирас етіп келе жатқан, кешегі  мың өліп мың тірілген қандастардың бүгінгі ұрпағының одақтың отаршыл заманында ұмыт болған ұлттық өнеріміз бен мәдениетіміздің, әдебиетіміздің қорын толықтырып жатқанын да назардан тыс қалдырмау қажет. Олар өздерімен бірге  ауыз әдебиетінің біздің елде сақталмаған  сирек қорларын, қазақ ертегілері мен  қиссаларын жеткізуде. Әсет Найманбаевтың, Көдек Маралбайұлының, Таңжарық Жолдыұлының мұраларын туған топыраққа табыстаған, аспан асты елінің түрмесінде жиырма жылға жуық өмірін өткізген жазушы Қажықұмар Шабданұлының 6 томдығын халқымен қауыштырып, рухани байлығымызды еселеуге үлес қосқан текті ұрпақтың елге қайтқан өкілдері.

 Бүгінгі оралман  - «Түрік әлемінің ғұламасы» атанған  ірі тұлға, дін қайраткері, туған еліне оралып, 2003 жылы 86 жасында Алматы қаласында өмірден өткен  жазушы, өз естелігінде: «1991 жылы желтоқсан айының ортасында Ыстамбұл көшесінде келе жатып, көпшілік радиодан «Бүгін Қазақ елі тәуелсіздік алды, жер бетінде Қазақстан деген дербес мемлекет пайда болды!» деп түрік тілінде саңқылдап жатқан дауысты естідім. Естідім де, егіліп жыладым. Сол тұрған жерімде құбыланы тауып алып, сәждеге бас қойдым. Жаратқан Иеден: «Иә, Аллам, қазақ деген халыққа ақыры еркіндік келді-ау, абырой бердің-ау! Айбарлы мемлекет қыла гөр! Ғұмырлы қыла гөр!» деп дұға тіледім. Қуаныштан ыршыған көз моншақтарым тас еденге тырс-тырс тамды. Сәжде қылған жерімде ұзақ жатып қалыппын» деп жазған Халифа Алтай!

Бүгінгі оралман - Қазақ және түрік таэквондосының негізін қалаушылардың бірі, Түркиядан еліне оралып, 1995 жылы кенеттен қайтыс болған Мұстафа Өзтүрік.

Бүгінгі оралман - «Көк тудың желбірегенінен» бөлек 100-ге жуық әннің авторы марқұм Ермұрат Зейіпхан, атымтай жомарт, үлкен меценат, әрі керемет іскер ұйымдастырушы болған, Қазақстанға келгеннен кейін  «Ас - ай» атты компания құрып, оны биік қаржылық мекемеге айналдырған,   2016 жылы дүниеден өткен Асқар Жәкулин.

Бүгінгі оралман - әуезді әсем үнімен   әлемге қазақ атын  мәшһүр еткен  күміс көмей әнші Майра Мұхамедқызы,  талантты биші  Шұғыла Сапарғалиқызы, Өзбекстаннан еліне оралған  - бокстан  халықаралық спорт шебері, «Барыс» орденінің иегері,  бірнеше Олимпиада ойындарының жүлдегері, спортта қазақтың атын шығарып, ұлтының  мықтылығын мойындатқан Бақыт Сәрсекбаев, Монғолиядан еліне оралған от ауызды, орақ тілді айтыс ақыны  Дәулеткерей Кәпұлы, атамекенге деген ыстық сағыныштан туған «Көк тудың желбірегені» әнінің сөзін жазған ақын Алмас Ахметбекұлы, тарихшы Зардыхан Қинаятұлы, тарихшы, қытайтанушы Нәбижан Мұхаметханұлы, қытайтанушы Дүкен Мәсімханұлы, Жапонияда ұзақ жыл еңбек етіп, еліне оралған медицина   ғылымдарының док-торы Уатқан Сәйпілұлы, дінтанушы Мұртаза Бұлұтай, тарихшы Тұрсынхан Зәкенұлы, тарихшы Жанымхан Ошанұлы.

Бүгінгі оралман – кешегі сұрқия тағдыр тәлкегіне түскен зауалды заманда   «елімайлап», «жерімайлап» шерлі көңілмен шекара  асқан бабалардың көзі. Тағдыры талай болған кер заманда ғұмыр кешіп, отарлық езгіге шыдай алмай әлемге тарыдай шашыраған ұлтымыздың ұрпағы. Қиыр жайлап, шет  жүрсе де жүрегіне туған жерін  тұмар етіп байлаған, ана тілін ұмытпаған, халқының салт дәстүрін ұлықтаған, бүгін еліне оралып  «Қара жорғаны» бізге үйретіп жатқан, төске түссе де жаншылмайтын, тезге түссе де сарқылмайтын қасиетті қазақ халқының ауыр азап, батпандай бейнет көрсе де қайсарлығынан танбаған  ұл-қыздары.

Бүгінгі оралман – Елі тәуелсіздігін алғанда алыста жатып бөркін аспанға атып қуанған,   желбіреген көк ту жанына қуат берген   ұлтжанды, отаншыл ұрпақ.

Елбасымыз еліне оралған бауырларға қамқорлық жасау ісін қанша тапсырса да атқарушы билік тарапынан  сенім көрсету,  қолдау әлі де әлсіз сияқты. Әрине, оралмандардың мүддесін қорғау мәселесі бір қатар ұлт жанашырлары тарапынан биік мінберлерден айтылмады емес, айтылды. Мәжіліс депутаты - Бекболат Тілеуханның, ұлтжанды қазақ қызы Оразкүл  Асанғазының атажұртқа  оралған отандастарға қамқорлық жасау жайлы талай келелі ойларды ортаға салғандарын да білеміз. Дегенмен, өкілетті билікте өз өкілдері болса, талай түйткілдің түйіні шешілер ме еді... Бүгінгі таңда ҚР Парламенті депутаттары арасында атажұртқа оралған қандастардың өкілдері бар ма? Жергілікті мәслихаттарда ше? Жоғары басшылық қызметтерде отырған оралман ағайынды да білмейді екенмін. Әрине олардың Қазақстанның Заңын жетік білмеуі мүмкін. Орыс тілінен де олқылықтары көп. (Соңғысын білу тіпті міндетті де емес.)

 

 Біз туған жердің қадірін осы алыстан оралған ағайын сияқты білеміз бе деген ой мені жиі жағалайды... Туғалы түзге шықпаған елдегі адам атамекеннің қадірін дәл алыстан келген бауырлардай біле қоймайды-ау... Ендеше, қиырда жанары мөлдіреп жүрген қазақтың Атамекенге бет алған  көшінің  тоқтамауы Сіз бен Бізге де  байланысты. Ол үшін көңілі алып ұшып еліне келген қандастарымыздың әрқайсысын «бауырым» деп қабылдауымыз керек.

Сабыр Адайдың  «Әр қазақ менің жалғызым» деген  сөзі осындай сәтте еріксіз тілге оралады...

Риза Молдашева

АБАЙ АУДАНЫН ЕНДІ КІМ БАСҚАРАР ЕКЕН?

Қазаққа Абайды сыйлаған топырақты киелі емес деп кім айта алады?

Бұл елдің халқына көңілі сүйгенге көл болып төгіле салатын дарқандық тән. Бұл елдің халқына лайықты тұлғаға төрін беретін жайсаңдық тән. Халықтан өзін биік қойғанның басын идіріп, тізесін бүктіретін ел де осы жерді мекен етеді. Өйткені бұл - Құнанбайдай кемеңгерді, Абайдай абызды, Шәкәрімдей дананы туғызған, шеттерінен ақын, жазушы, әнші, ешкімге есесін жібермейтін мінезді, кеудесін басқызбайтын намысты, текті ұрпақ мекен ететін жер.

Бүгінгі таңда Абай ауданында тұратын халықтың саны 15 296 шамасында. Шағын аудан болғанымен, естігеннің мысын басатын аты бар. Талғампаз елдің талап үдесінен шығудың жауапкершілігі зор, салмағы ауыр.
Абай ауданын кімдер басқармады? Жалпақ жұрттан өзін жоғары қойып, қалада отырып алып далаға бұйрық бергісі келген әкімді көрген халық: «Қайран сөзім қор болған...» деп қапа болған сәттер де, «өз баламыз ғой, өзекке теппейік» деп ауыл ақсақалдары ақ батасын беріп, сенім артқанымен, жауапкершілік жүгін арқалай алмаған әкімді көріп: «Біз ішпеген у бар ма...» деп түңілген кездер де болған. Дегенмен ауданға соңғы жылдары басшылық жасаған Тұрсынғазы Мүсәпірбеков көптің көңілінен шыққан сыңайлы. Қазір зейнеткерлікке шыққан әкімнің міндетін уақытша атқарып Бауыржан Болатұлы Тәттібеков есімді орынбасары отыр. (Бауыржан Тәттібеков 2016 жылдың 3 мамырында аудан әкімінің орынбасары болып тағайындалған екен). Орынбасарлық өтілінің өзі бір жылдан сәл ғана асатын азамат аудан басқаруға дайын ба...? Айтпақшы, Тұрсынғазы Мүсәпірбековке дейін ауданға әкім болған Ержан Сүлейменов те елдегі ақсақалдардың сол кездегі облыс басшылығына өз тумаларына сенім көрсету жайлы ұсынысымен орынбасардың орынтағынан жоғарылаған болатын. Сенім артқан жерлестері елдің көсегесін көгертіп қарық қылмағаннан кейін, «ағайынның атына» да, «ауылдастың тайына» да шаппай бәйгені беретін даладай дарқандыққа сақ болу қажеттігіне, харизмасы жоқ, рухы әлсіз адамнан білікті басшы шықпайтындығына көптің көзі жеткен сияқты. Бүгін халық Ұлы Абай елін енді кім басқарар екен деп алаңдаулы... Қалай десек те, рухани тұрғыдан қазыналы өңірдің жағдайының жақсы болуына өз үлесін қоса алатын басшы болса, Абай ауданының ахуалы жаман болмауға тиісті.
Дәстүрге адал, тектілігі тереңнен тартқан ұрпақ мекен еткен өңірді басқару оңай емес. Қазақтың Бас ақынының еліне келген әкімнің бюджет қаржысының мақсатты жұмсалуын қадағалап, жоғарыдан тапсырылған міндеттерді ғана орындаумен шектелуі аздық етеді... Бұл ауданға елін Абайша сүйіп, елі үшін Абайша күйе білетін, халқының ынтымақ - бірлігі мен береке - дәулетін арттыруды Абайша ойлайтын, өресі биік басшы қажет. Көңілден шықпаған жағдайда, есті халықтың «Мықты болсаң, Абайдай ұл таптырып ал» деген Құнанбайдың сөзін айтып, шығатын есікті көрсетіп жатуы да ғажап емес.
Ардақты ағайын, дұрыс түсінерсіздер, келетін әкім Абайдай ғұлама болу керек деп асыра сілтеуден аулақпыз. Біздікі тек еліне адал қызмет ететін рухани дүниесі бай азамат болса, атқаратын жұмыстары берекелі болса деген тілек қана...

Риза Молдашева

ҰЛЫ КӨШ - ҰЛТ ТАҒДЫРЫ

Еліміз егемендігіне қол жеткізген соң,  алыс-жақын шетелдерде тарыдай шашылған қандастарымыз арман еткен ата жұртқа ағылды. Ұлт Көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың  басшылығымен қолға алынған «Нұрлы көш» бағдарламасы Қазақстанның  демографиялық жаңғыруына  қол жеткізуі жолында сәтті шешім болып, ұлы көшке жол ашты. «Нұрлы көш» тағдыр-талайымен тарыдай шашырап кеткен ағайынды тарихи Отанында көк тудың астына біріктіруде шын мәнінде ұлы көш болды.

2009 жылдан бастап қолға алынған бұл бағдарлама үзіліп қалған тінді жалғап, ұзақ жылдар бойы тыйылып қалған көштің тізгінін босатты. Осы уақыт ішінде жырақта жүрген 1 миллионнан астам қандасымыз «Нұрлы көшпен» атамекеніне оралып, Қазақстан әлемдегі бар қазақтың құтты қара шаңырағына айналды.

Әрине, «елім» деп келген ағайынға есігін айқара ашқан ата қоныста жағдай жасалмай жатыр деп айтуға болмас. Дегенмен соңғы кездері елімізге қоныс аударған  оралмандар өмірінде кездесіп жатқан кейбір келеңсіз жағдайлар мемлекетіміздің үлкен саясатына көлеңке түсіре ме деген алаңдаушылық та бар... Алматы облысында болған ағайынды үш азаматтың өлімі, «елім-ай» деп елге оралу барысында Майқапшағай кеденінде бар-жоғы тәркіленген ана,  істі болған кәсіпкер азамат тағдыры ұлы көшті тоқтатып тастамас па екен деген ойға еріксіз себеп болады екен...

 Әлеуметтік желі арқылы халық жаппай құлақтанып үлгерген  Гүлжан Мәуітхан есімді ананың жағдайы бүгін көпшілікті алаңдатып-ақ отыр. Ақпан айының 8-і күні Қытай Халық Республикасынан «Майқапшағай» шекара бекеті арқылы Қазақстанға бет алған ана    Қытайдағы бүкіл дүние-мүлкін сатып, ақшаға айналдырады. Атамекенге аяғы тиер-тиместен, сол қаржысы, 50 мың АҚШ доллары, шекарада тәркіленіп, анаға «Экономикалық контрабанда» деген баппен айып тағылыпты. Бүгінгі таңда Гүлжан Мәуітханға қатысты іс Зайсан аудандық сотында қаралып жатыр.

Мәселенің әлқиссасына келсек.  Кедендік Одақ шекарасынан, заң бойынша, 10 мың доллардан көп ақша алып өту үшін жазбаша өтініш жазылу керек. Егер ақшаның көлемі 10 мың доллардан аз болса, онда жазбаша немесе ауызша өтініш білдіруге болады.  Қандасымыз ірі көлемде ақша әкелетіндігі туралы өтініш білдірмеген. Бұл жерде Гүлжан Мәуітханның Қазақстанның заңын білмеуі мәселенің ушығуына себеп болып отыр.

- Кеден қызметкерлері әрқайсымызды бөлек-бөлек кіргізіп, сұрақтың астына алды. Қытай елінде туып-өскен, орысша білмейтін, кириллица жазуын оқи алмайтын, қазақ елінің заңдарымен таныс емес біз шекарашылар не деп айт десе, солай айттық, түсініктеме және тергеу қағаздарын өздері жазып, оған қол қойдырып алды. Әңгіме кезінде қасымызда не аудармашы, не заңды қорғаушы болмады. Ақыры, олар барлық ақшаны маған тиесілі етіп көрсетіп қағаздар толтырып, менің мойныма қылмыстық жауапкершілікті артып, өмір бойы жиған қаржымды тәркілеп алды,– дейді БАҚ-қа берген сұхбатында Гүлжан Мәуітхан.

Қандасымыздың заты тәркіленгені, бар жинап-тергенінен айырылғаны өз алдына, ол қылмыстық жауапкершілікке тартылып отыр. Істің ақ-қарасын айыруға қорғаушы Абзал Құспан да ерікті түрде кіріскен екен.

Біз «Нұр Отан» партиясы қоғамдық қабылдау бөлімінің кеңесшісі, шетелден оралған қандасымыз, қазақ көшінің жанашыры болып жүрген Ауыт Мұқибекпен байланысқа шыққан болатынбыз.

- Гүлжан Мәуітханның басына түскен іс ақпарат құралдары арқылы халықаралық кеңістікке тарап жатыр. Әрине, біз мемлекеттің заңын құрметтеуіміз керек. Жүк, ақша алып өтуге байланысты шекараның өзінің заңмен белгіленген талаптары бар. Бірақ біздің қандасымыз ол мәселені ескермеген, білмеген. Қазақы жолмен алып өтемін деп осындай мәселеге душар болып жатыр. Өкінішті жағдай. Жырақта жүріп жиған-тергенін түгелдей қалтасына салып, туған өлкеге келіп қоныстанамын, өсіп-өнемін, ұрпағымды ата жұртқа жеткіземін деген үлкен арман, ізгі ниетпен келе жатқан ананың алдынан кездескен осы кедергі көңілге көлеңке түсіріп тұрғандығын жасырудың қажеті болмас,- деген Ауыт Мұқитбек қандасымызға кеңшілік жасалатындығына сенім білдірді. Алайда бұл оқиғаның елге оралуды жоспарлап жүрген алыстағы ағайындарға тежеу болатындығын да айтты.

Айта кетерлігі, «Нұр Отан» партиясы, Парламент депутаттары М.Бақтиярұлы, Н.Сабильянов, Б.Хаменова ол кісіні жеке-жеке қабылдап, жазбаша өтінішін алып, тиісті органдарға жіберді. Әзірге жауап жоқ.

Гүлжан Мәуітхан сынды әділдік іздеп шырылдаған тағы бір оралман азамат Мәсіпхан Қонайдың жанайқайы да жұртшылықты бейжай қалдырмады. Қандасымыз басына түскен жағдайға байланысты ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы Қ.П.Қожамжаровқа ашық хат жазып, араша сұрап отыр. Хаттың мәтініне үңілсек. Қытай мен Қазақстан арасында жеке кәсіпкерлікпен айналысатын азамат 2004 жылы талдықорғандық Асқар Тұтубаев есімді қазақстандық кәсіпкермен танысып, сауда-саттық байланысқа түскен. Екеуі бірлесіп кірпіш зауытын да ашқан екен. Алайда 2007 жылы ортақ зауыт Асқар Тұтубаевтың иелігіне өтіп кетіпті. Десе де одан кейінгі жылдарда да сауда байланысы тоқтамаған. М.Қонайдың «60 мың АҚШ долларын алдым» деп 2009 жылы берген қолхаты бар, А.Тұтубаевта екен. Сол қолхат бойынша, ақшамызды бермей жүр деп, 2015 жылы Алматы облысы, Іле аудандық сотына А.Тұтубаевтың өзі емес, інісі Бақытбек Тұтубаев арыз беріпті. Бір қызығы, құқық қорғау органдары арқылы тұтқындалған қандасымызды құқық қорғаушылар емес, Бақытбек Тұтубаев өзі сұраққа тартыпты. Сот әлі күнге дейін жалғасуда.

 «Міне, содан бері төрт рет сот отырысы болды. Мен Қытайда «Жаңа жазу» деп аталатын алфавитпен оқығанмын. Төте жазуды да дұрыс танымаймын. Ал кириллица әрпін тіпті білмеймін. Орыс тілін мүлдем түсінбеймін. Соттың барлық отырысы қазақ тілінде өтіп келеді. Бірақ мен жазу танымаймын. Қорғаушының көмегіне сүйеніп жауап беріп келемін. Менің ақ екенімді сот түсініп, біліп отыр. Бірақ әлі ақтап шешім шығара алған жоқ»,- деп жазыпты ашық хатында М.Қонай.

Қытайдан оралған  қандасымыз ол қаржыны уақтылы қайтарғанымен, «ақшаны алдым» деген кері қолхат алмаған. Тағы да сауатсыздық.

- Мәсіпхан Қонай да аталған мәселеге орай «Нұр Отан» партиясынан көмек сұрай келген. Оның мәселесі де күрделі. 90-шы жылдардан кейін Қытай - Қазақстан арасында үлкен сауда қатынасы болды. Оған біздің бүгінгі тағдырдың тәлкегіне ұшырап отырған қандасымыз да көп еңбек сіңірген. Бұл өткен іс десек те, кәсіпкерлікпен айналысу кезінде елдегі қандастарына сеніп қалған Қонай Қазақстанның заңын жетік білмеуіне байланысты осындай жағдайға душар болып отыр.

Айтуларына қарағанда, екеуі аға-інідей болып жақын араласқан. Асқар Тұтубаевтың  азаматтық жолмен шешетін мәселенің үстінен қылмыстық іс қозғатып, оралман азаматты абақтыға қаматып, ұрып-соққызғаны жақсылықтың нышаны емес,- дейді Ауыт Мұқибек.

Ауыт Мұқибектің айтуынша, қандасымыз - Қытай елінде де үлкен кәсіпкер. Өз ауылында 2 млн. юаньға мешіт салдырып, ауданының футбол командасына бірер жылдан бері демеушілік жасап отырған меценат. Бұл жердегі мәселе ақшада емес, осы жағдайға жеке бастың арасындағы араздық себеп болып отырған сияқты. Қалай десек те, Мәсіпхан Қонай да «Нұр Отан» партиясының қабылдауына жазылды. Санаулы күндерден соң Қ.П.Қожамжаров қабылдайды деген жоспар бар.

Өткен жылы болған қайғылы оқиға, елін іздеп келген ағайынды үш жігіттің өлімі естіген жанның денесін түршіктірген еді. Қытайдан көшіп келіп, Қазақстан азаматтығын алғаннан кейін мал саудасын кәсіп еткен Жарқынбек Долданұлы, Мұқият Зарлыханұлы және Қадылбек Әлімхан есімді азаматтар қандықол қарақшылардың қолынан қаза тапты. Бір сөзбен айтқанда, ата қоныс олар үшін құтты қоныс бола алмады. Арттарында науқас аналары аңырап, шиеттей жас балалары қорғансыз қалды.

Кім қандай жағдайға тап болмай жатыр демессіз. Сол мезетте-ақ тарап кеткен ақпараттың  ел жаққа бет алған көшті баяулататыны анық.

- Мәселені тар шеңберде емес, кең мағынада қарастыру керек. Жеке бас, тіршілік қамы үшін туындаған мұндай жағдайлар онсыз да тұралап, келуі қиындап жатқан қазақ көшін баяулата түсетіні анық. «Тарихи Отанымызға барсақ, біз сотқа тартылады екенбіз, ақшамызды тонап алады, атып тастайды» деген қауесет әңгімелердің бәрі Қазақстанға келушілерді, қазақ көшін тежеуі мүмкін. Онсыз да жат  елде жалтақ болып өмір сүріп жатқан қандастарымыз қорқақтау, жасықтау болып кеткен. Ал елге оралғандардың басында кездесіп жатқан мына жағдайлар  елге көшуді жоспарлап отырғандардың  үмітіне күдікпен тосқауыл қойып жатыр,- деген Ауыт Мұқибек елімізде тарыдай шашылған қазақты жинау мәселесіндегі Елбасымыздың ерен еңбегіне разылығын білдіріп, Ұлт Көшбасшысы Назарбаевтың, біздің Үкіметтің қазақ көшіне деген қолдауы зор екендігін, 2016 жылы өзгертулер мен толықтырулар енгізілген халықтың көші-қоны туралы заңнама бойынша қандастардың келуіне еш кедергі жоқтығын да айтып өтті. Ол істің нәтижесі де жоқ емес. Тек соңғы жылдардың дерегіне көз жүгіртсек, 2015 жылы елімізге 5 мың,  2016 жылы 33 754 қазақ оралыпты.

Көрсеткіш жаман емес. Қиыр жайлап жүрген бауырлар ортамызға оралып,  көш тоқтамаса. Анаға кешірім жасалып, кәсіпкерлер арасындағы кикілжің оңымен шешілсе... Алыстан ата жұртын аңсап келген қандастарымызды өзегінен теппей, әр қазақтың  «біздің жалғызымыз» екендігін іспен танытсақ, алдағы уақытта елге оралатындардың қатары тіпті көбейе түсері сөзсіз. 

БЕТ ҚАТТАЛЫП ЖАТҚАНДА:

Редакцияға Астанадан Ауыт Мұқибек ағамыз қоңырау шалып, 5 наурыз күні  сот тыңдауы болғандықтан «Нұр Отан» партиясының  қоғамдық қабылдауына Мәсіпхан Қонайдың өзі келе алмағанымен, өкілі болып  ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы Қ.П.Қожамжаровтың қолына жауапкердің жазбаша арызын тапсырғанын хабарлады. Арызбен танысқан Қайрат Пернешұлы бұл істі өз бақылауына алатын болыпты.  Жақсы  жаңалық. Енді «Нұрлы көштің»  бар үміті «Нұр Отанда». Жоғарыда баяндалған келеңсіз жағдайлардың соңғы нүктесін қоюға еліміздегі жетекші партияның ықпалы болады деген сенім зор.

Әйгерім СӘРСЕНҒАЛИ

СЕМЕЙДІҢ 300 ЖЫЛДЫҒЫН ТОЙЛАУ - ҚАЗАҚ ДАЛАСЫН ОТАРЛАУ САЯСАТЫНЫҢ 300 ЖЫЛДЫҒЫН ТОЙЛАУ

Соңғы күндері Семей қаласының 300 жылдығын атап өту жайлы әңгіме жиі айтыла бастады. Шовинистік пиғылдың шырмауынан шыға алмай, Семейдің тарихын орыс әскері Ертіс жағасына 1718 жылы соққан бүгінгі «Ескі қамал» атты елді мекеннен бастағысы келетіндерге ғалымдар тарапынан табанды түрде тойтарыс беріліп, мың жылдық тарихы бар көне қала екені  дәлелденіп-ақ келеді. Алайда атқарушы билік тарапынан келер жылы Семейдің 300 жылдығын тойлаудың жоспарланып жатқанын естіген соң тақырыпқа қайта оралуға мәжбүр болып отырмыз.

Семей сияқты көне қаланың тарихы үш ғасыр емес, мыңжылдықты қамтиды дегенге мысқылдай қарап, деректерге қарсы пікірталасқа түскісі келетіндердің аз емес екендігін де байқау қиын емес.  «Семейдің 300 жылдығын тойлаймыз» деп шулап, желіккен топқа дәлелдер келтіріп, басуға тырысқанымызбен, олар қаламыздың ғұмыры  1000 жылдық дегенге де күдікпен қарайтын сияқты. Талай жылдан бергі таласты осы әңгімеге нүкте қою мақсатында біздің газетте «Тарих қателікті кешірмейді» атты айдармен бірнеше мақала да жарық көрген болатын.

2018 жылы Семейдің 300 жылдығын үлкен халықтық мереке ретінде тойлауды жоспарлап  отырғандарға «күл мен топырақтың» астынан қазылып алынған тарихтың шындығын тағы бір ақтарып көрсетудің  реті келген сияқты:

«I Петр патша қазақ даласын отарлау Орта Азия және Шығыс елдерімен сауда-саттық жолына айқара ашылатын кілт пен қақпа деп есептеген және қазақ жері Ресейдің қол астында болуы қажет деп санаған. Орыстардың тұзға мұқтаждығын сылтау етіп, ең алғаш жоғары Ертіске, Қамыс көліне (Ямыш) қарай жіті жылжуы, Сібірдің генерал-губернаторы князь М.Гагариннің есімімен байланысты. Ол 1713 жылы I Петрге өзінің сұрқия жоспарын ұсынады. «Ертіс өзенінің  бойында алтын кенінің көзін таптық» деп Гагарин I Петрге қате мәлімет бере отырып: «Енді  әскери бекініс салынса, Ресейдің  шекарасын кеңейтетін біраз жерді қосып алуға болады»,- дейді. Бұл хабар I Петрдің құлағына жеткеннен кейін, Ертіс бойына шолғыншы отрядтарын жеделдете аттандырып, бірнеше әскери экспедиция жіберген. Олар Ертіс өңіріне табан тіреп, жанталаса игеруге кіріскен. Отарлаудың әлемдік тәжірибесі бойынша, жаңа жерге алдымен әскер барып, қамал салады.  Семиполатная (XVIII ғ. жазу ерекшелігі), Ямышевская, Усть-Каменогорская, Петропавловская, Омская сияқты қазақ даласында 300 бекініс салынды» («Семипалатинску 285 лет». 56-б). Бұл бекіністердің міндеті – Ресейдің шекаралық аймақтарын жоңғар көшпенділерінен қорғау деп түсіндірілді де, іс жүзіндегі түпкі мақсаты қазақ жерін соғыссыз басып алуға бағытталды. Семиполатный бекінісі 1718 жылдың жазында, Ертіс өзенінің ағысына қарай өзінің қазіргі тұрған орнынан 18 шақырым қашықтықта (бүгінгі Старая крепость селосы) орналасты.        

Бүгінде өз тағдырын өзі айқындаған Қазақстан атты небары ширек жастағы тәуелсіз  мемлекет осылайша тағдырдың талай тәлкегін бастан өткізген.

2007 жылы Елбасымыздың Жарлығымен «Семипалатинск» қаласының бұрын екі тілде айтылып келген атауы «Семей» болып өзгертілді. («Семей» деген сөз – көне түркі қауымына жататын сарыұйғырлар тілінде «киелі мекен» мағынасын білдіреді. Киелі мекен – көне түркілер құлшылық ететін орын, ғибадатхана. (Академик С.Е.Малов. «Язык желтых уйгуров, словарь и грамматика»)

Ал «Семейге 1000 жыл» деген дерек те аспаннан алынған жоқ. Ғалым Асан Омаровтың   біздің газеттің 28 наурыз күнгі №25 санында жарық көрген «Семей - мың жылдық қала» атты мақаласында: «Ертістің орта ағысында Қаған ордасы - Қимақ мемлекетінің бас қаласы болған. Жеті тас мешітті шамасы 9 ғасырдың соңында сол қағанат билігі салдырған. Қимақ астанасы туралы деректер араб географтары Әбу ибн Хордадбехтің «Мемлекеттер мен жолдар туралы» (846 ж.) және Әбубәкір әл-Хаманидің «Қалалар туралы» (903 ж.) атты еңбектерінде бар. Қазіргі Семейдің орнында орналасқан «қағанның астанасы өте үлкен, жан-жағы темір есіктері бар дуалмен қоршалған» (ҚСЭ. 6-том, 557- б)» деген деректер келтірілген. Осы жолдардан кейін  қаламыздың тарихының 1000 жылдық екендігін қайталап, дәлелдеп жату артық болар.

Сөзіміздің басында айтып  кеткендей, «Семейдің 300 жылдығын тойлау» деген әңгіме соңғы кездері қайта көтеріліп, тарихты қастерлейтін топтың наразылығын туғызып жатқанын да жасырудың қажеті болмас.

Семейдің 300 жылдығын тойлау - І Петрдің қазақ даласын отарлау саясатын тойлау, Қытай мен Ресей жоңғарларды қазақ жеріне айдап салып, шеп бекіністер салу арқылы қазақ жерін тартып алу, халықты рухани отарлау мақсатын көздеген уақытын  тойлау.

Ендеше, халық басына төнген осы қаралы жылды тойламақпыз ба? Айтпақшы, 300 жыл толады деп дүрлігуге себеп болып отырған «Ескі қамалдың» қазір Семей қаласының емес, Бесқарағай ауданының әкімшілік аумағына қарайтындығы тойға дайындалып жатқан дүрмектің назарынан тыс қалған сияқты ма, қалай? Олай болса, «Ескі қамалдың» бүгінгі Семейге ешқандай қатысы жоқ. Сонда Семей қаласының атқарушы билігі аймағымыздағы барлық аудандардың елді мекендерінің тарихын атап, той жасап бермекші ме?

Айтпақшы, аталған тақырып әлеуметтік желіде де көтеріліп, Семей қалалық мәслихатының бір депутаты: «Я считаю необходимым отметить 1000-летие Семея и 300-летие со дня основания крепости. Ведь у Тараза – 2000-летняя история, у Туркестана -1500-летняя, Алматы исполнилось 1000 лет»,- деген ұсыныс жасапты. Қала, ел мен жер де адам сияқты. Бірі кәрі, бірі жас дегендей... Басқа қалалардың жасының бұл жерде қандай қатысы барын ұқпадық. Дегенмен желі қолданушылардың арасында орнықты пікір білдіргендер мен намыстың отына өртеніп, наразылықтарын қатты айтқандар да аз емес.

Мысалы, Масғұт Нұрмағамбетов атты желі қолданушы: «Қайдағы 300 жылдық? Ол қамалды салған қай бабаң? Оны колонизаторлар, басқыншылар салмап па еді? Ақмола қамалын бірінші рет ала алмағанда, Кенесары бабамыздың «қылышпен зеңбіректі ала алмадым...» деп налығаны бар емес пе еді?! Семейдегі қамал да сол. Айта кетерлігі, тағы бір Орта Азияның фон Кауфман деген колонизаторы Ташкентте жатыр. Ол сұмырайдың «бұл аймақта орыс сүйегі жатқанына ұялмауымыз керек, бұл жердің бәрі орыс жері» деген сөзі бар. Өзбек бауырларымыздың намысы қайда? Қазақстанда жатса, мен өзім-ақ барып сүйегін қазып ап жәшікке салып, Кремльге хабар берер едім - «мына иттеріңді алып кетіңдер» деп. Адамның емес, хайуанның көрін қазғанды вандал деп ешкім айта алмас. Сондықтан мұндай қамалдардың бәрін бір тасын қалдырмай жер бетінен жою керек! Олар ешқандай мәдени-архитектуралық құндылық бола алмайды! Біздің намысымыздағы осы қара дақ жойылмай, қазақтың орысша шүлдірлеуі басылмайды»,- деп ашу-ызаға ерік беріпті. Осы ретте Ерлан Шаяхметұлы есімді азамат: «Басқыншылыққа риза болып той тойлағанды бірінші рет естіп отырмыз, сол туралы ашық ой айтады деп сенген ағамыз да жалтақтап, екі той жасауды ұсыныпты... Япыр-ай, күні ертең қазақ даласына салынған қалған бекініс орындары да бірінен соң бірі тойлап, билеп кететінін ұға алмай отыр-ау!»- деп пікірін жеткізіпті.

Расында да, «Ескі қорғанның» тарихын Семейдің түп тамыры етіп жариялап жүргендердің мақсаты не? Аталған елді мекеннің сонша дәрiптелуi бүгiнгi қоғамның моральдық кейпiне нұқсан келтiрмей ме? Мұны әзiрше ескерiп жатқан ешкiм жоқ сияқты.

Біз өз тарапымыздан Семейдің 300 жылдығы деп алдын ала дүрлігіп жатқандарға: «Тарихты қастерлегілерің келсе, азаттыққа апаратын ауыр жолда   қазақ елінің бостандығы үшін құрбан болған ардақтылардың басын біріктірген Алашорданың 100 жылдығына неге құрмет көрсетпейсіңдер?»- деген сөзді тағы да қайталап айтқымыз келіп тұр.

Сонымен, тарихты қайта қопарып, жан-жақты қамтитын ғылыми дәлелдер негізінде, әзірге Семей 1000 жылдық ғұмыры бар қала деген тұжырым бар. Әрине, күн санап дамып жатқан ғылымда ең соңғы сөзді айту өте қиын. Сондықтан ғалымдар тарапынан қаламыздың шежірелі тарихы байып, толықтырылып жатса, одан да тереңдей түсуі бек мүмкін.

Риза Молдашева,
ШҚО мәслихатының депутаты.

СУДЫ ҚАНША САПЫРСАҢ ДА МАЙ БОЛМАЙДЫ

«Құрметті журналистер, ақпарат тарату кезінде біздің қаламыздың атына кір келтірмеу жағын ойлаңыздар. Жатып алып «Фейсбукке» Семейдің кем-кетігін көрсетіп жария қылатын тілшілер бар. Мәдениеттілікті ұмытып кетпеңіздер. Өз қаламыздың патриоты болыңыздар! Қаланың жарқын жақтарын көрсететін әдемі ақпараттар беріп, жағымды жағынан танытуымыз керек». 

Бұл - қаладағы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы Юрий Пазынаның апта басында журналистердің басын қосып баспасөз мәслихатын өткізгенде айтқаны... Айтса айтқандай, бүгінгі таңда Семейдің су басқан көшелерінің көріністері әлеуметтік желілерде күн сайын әр қырынан беріліп, ақпарат құралдары үшін басты тақырып болып-ақ тұр. Желі қолданушылары автокөліктің екі жақ терезесін ашып, суды ескекпен есіп бара жатқан бейнекөріністі де көпшілік назарына ұсынып жіберді. Әрине, мақсат Пазына сияқтыларға ой салу екендігі белгілі.

Қала тұрғындарына спорт саласын басқарған кезден таныс Пазына мырза Семей педагогика институтын дене шынықтыру пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша тамамдаған. Самбодан жаттықтырушы, Семей қаласы әкімінің кеңесшісі, туризм және спорт бөлімінің бастығы сияқты қызметтер атқарған Юрий Пазына аталған салаға басшылыққа өткен жылдың күзінде келген болатын. Спорт саласын басқарып отырғанда «Спартак» стадионын облыстың есебінен жөндетуге байланысты сол кездегі әкімдіктің қадамына қарсылық білдіріп, «Әкім, спортқа, стадионға қастандық жасама!» деген ұранмен аштық жариялап, айды аспаннан шығарған Пазына мырзаға бүгін біз өз тарапымыздан: «Тапсырылған міндетті дұрыс атқар! Қаланы «құрдымға» кетірме! Жолдардың жөнделмеуі ең бірінші адам өміріне қауіпті!» - деуге мәжбүрміз.

Тек 2016 жылдың қараша-желтоқсан айларында ғана қалада 94 жол-көлік оқиғасы орын алып, 5 адам көз жұмған. Апатты оқиғаға жолдың тазаланбауының да себеп болғандығы тиісті саланы ойландыра ма? Қар тазалау жұмысына бөлінген қаржы қайда кетті? Қыс басталар алдындағы «Қала қысқа тас түйін дайын» деген ақпараттың жалған болғаны ма? Тапсырыс алған мердігерлердің  алдында тиісті сала неге қауқарсыз? Неге талап қойылмады? Сұрақ көп...  

Тілшілер қауымы тарапынан тоқпақтай-тоқпақтай, әбден «тізесі шығып, жыртылуға айналған» тақырып - Семейдегі жолдардың бүгінгі жағдайы. Бірақ тағы қайталап айтпасқа болмайтын сияқты. Ақылымыз асқаннан емес, ащы шындықты ашық айтуға жағдай мәжбүр етіп отыр.

Қалалықтарды қараша айында қарашұнақ аязымен бір дірдектетіп алған қыстың қаңтар мен ақпанындағы ақтүтек бораны біраз әбігерге салды. Машақаты көп Мешін кетті деп жайбарақаттыққа салынбай, жарқырап топтың алдында көзге түсіп жүргенді, өзгерісті ұнататын Қораздан да қорқу керектігін табиғат - ана жиі еске салып–ақ жүр. Алайда соны Пазына басшылық ететін бөлім ұқпай келеді.

Сонымен, қыс өтті. Көктем де келді. Қала бюджетінен қар тазалау жұмысына 160 млн. теңге қаржы бөлінді. Қыс басталғанда, қаланың дайын екендігі жайлы Семей қаласы әкімінің орынбасары Николай Ушаков бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жалпақ жұртқа жар салды. Тіпті Степной ауданында қарды төгетін арнайы орындар белгіленгені, инертті материалдардың жеткілікті екендігі де шаһар басшысының осы орынбасарының аузынан шыққан. Қала жолдарын қардан тазарту жұмыстары «Семей» көгалдандыру және көркейту мекемесіне жүктелгендігінен, қосалқы мердігер ретінде  «Озон» өндірістік кооперативі  тартылғандығынан да  хабардармыз.

«Семей» көгалдандыру және көркейту мекемесі директорының орынбасары Асхат Рахметов бас мердігердің иелігінде 38 бірлік арнайы техника бар екендігін, аталған мақсатқа 1200 тонна құм және 56 тонна тұз дайын тұрғанын, қосалқы мердігердің қарамағында 19 бірлік арнайы техника бар екенін де мәлім еткен. Өтіп кеткен қыста ең бірінші кезекте қоғамдық көліктер қатынайтын жолдарды тазартып отыруға күш салатындықтарын айтып, өздерінің алдында тұрған 213 шақырым қалалық және 199 шақырым жергілікті маңыздағы жол учаскелерін күтіп ұстау міндетін де баяндаған Асхат Рахметов жұмыс күші 125 адамнан тұратындығы жайлы хабарды да айтқан болатын.

Қала көшелерінде сол техникалардың қарасын тау болып үйілген қар арасынан қыс бойы іздеп, таппай шаршадық. Жол мен шетіндегі қоршаудың биіктігі бірдей болып теңесіп қалғанын көргенде күн жылынып, қар ерігенде не болады деген сауалмен көктемге де жеттік. Шет жақтарды айтпағанның өзінде, қаладағы ең үлкен, жүргіншісі көп Абай, Әуезов, Шәкәрім, Қабанбай батыр, Интернационал, Момышұлы көшелері тазартылмаған соң, басқа  сөз қозғау да артық болар. Қазір су басқан көшелерден өткен жеңіл көліктер алыстан қарағанда теңізде жүзіп бара жатқан ескексіз қайықты еске салады...

Қаладағы коммуналдық қызметтің сапасы бүгін тұрғындар көңілін алаңдатып–ақ отыр. Осы бөлім табиғат-анамен келісімшартқа отырып алғандай ма, қалай? Әйтпесе қар өзі еріп кетіп жатыр деп жайбарақаттыққа салынуға бола ма? Бюджеттен осы қар тазалау мақсатына бөлінген қаржының игерілуі қалай бақылауға алынды? Мердігерлер тарапынан орындалған жұмыстың есебін, нақты айтқанда, шығарылған қардың текше метрін кім бақылап, қалай есептеді?

Ұзын сөздің қысқасы, қала жолдарын қардан тазалауға бөлінген бюджет қаржысының мақсатты жұмсалуы, тапсырыс беруші мекеменің мердігерлердің келісімшартта көрсетілген міндеттерін орындауларын талап ете алмау себебі жайлы көңілдің әртүрлі «көріксіз» ойларға еріксіз бой алдырып отырғандығын да жасырмаймын.

Юрий Пазына журналистермен тағы бір мәслихат өткізген кезде:

- Мен барлық БАҚ-тарды жақсы көре бермеймін, таңдаулыларын ғана,- дегені де әріптестеріміздің есінен шыға қойған жоқ. Қаладағы жолдардың бүгінгі жағдайына, қыста тазаланбаған қар, бүгін су басқан көшелерге қарап отырып:

- Сіз біздерді жақсы көрмей-ақ қойыңыз,  «таңдаулылардың» қатарына кірмедік деп те ренжімейміз... Тек өзіңіз басшылық жасайтын саланың жұмысына жауап беріңізші!- деп Пазынаға базына айтудан басқа амал жоқ.

Әр саланы іс тетігін білетін маман басқарған дұрыс қой. Айттық не, айтпадық не... Суды қанша сапырсаң да май болмайды...

Риза Молдашева,

ШҚО мәслихатының депутаты.

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57