АБАЙДЫ ТАҒЫ ДА АЯҚҚА ТАПТАТТЫҚ

Төрт жыл бұрын қазақтың Бас ақынын ергежейлі етіп жасап, халықтың намысын таптаған мүсіншінің ұрпақтары бізді тағы мазақ етті

Велосипед пен мотоцикл сүйікті көлігі екенін көпшілікке білдіріп, грейдерге отырып қар тазалап, көптің назарын өзіне тәуір-ақ аударған бұрынғы әкім Қуат Тұмабаев қызметінен кетті. Қайда кеткенін білмейміз, ал не үшін кеткені оқырмандарға белгілі болғандықтан, қайталап айтып жатпаймыз...

Ал бүгінгі әңгіме бұрынғы емес, бүгінгі әкім жайлы болмақ. Сонымен, үстіміздегі жылдың тамыз айының соңында сол уақытқа дейін Алматы облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарған  Жақсылық Омар Өскемен қаласына басшылыққа тағайындалды.

Жаңа әкімді Қазақстанның шығысындағы халыққа бейтаныс азамат деп айтуға келмес. Жақсылық Омарды халық Шығыс Қазақстан облысын басқарып тұрған шақта Өскеменге қазақылықтың қаймағын ұйытып, ұлттың рухын асқақтатқан, өз елінде өгей баладай күй кешкен бауырларымыздың еңсесін Абайдың рухымен көтеріп, шығыстың қақпасын Қабанбайға күзеттіріп кеткен Бердібек Сапарбаевтың тәрбиесін көрген шәкірті деп біледі. Жақсылық Омар Өскеменге келеді дегенді ұзынқұлақтан естіген көпшілік шәкірті ұстазынан аса тумаса да үйренгені бар шығар деген үмітпен қарсы алған.

Жақсылық Мұқашұлы Омар 1980 жылы 28 қыркүйекте Алматы облысы Алакөл ауданы Үшарал ауылында дүниеге келген. Жас болса да бас болып, біраз лауазымды қызмет атқарғанын өмірбаян деректерінен байқау қиын емес. Шығыс Қазақстанды Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев басқарып тұрған шақта, 2009-2010 жылдары облыс әкімінің көмекшісі, 2010-2011 жылдары Шығыс Қазақстан облысы ішкі саясат басқармасы басшысының орынбасары, басшысы болып, 2011-2013 жылдары Шығыс Қазақстан облысы мәдениет басқармасының басшысы, 2013 жылдан бастап біраз уақыт Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары лауазымын атқарғанын көпшілік ұмыта қойған жоқ.

Сонымен, Өскемен қаласының жаңа тағайындалған әкімі Жасылық Омар қызметін неден бастады? «15 қыркүйек 13 қазан аралығында, күзгі тазалық айлығы аясында сенбілік өткізіп, қала сыртындағы Аблакетка, Меновное, Согра, Мирный кенттерінің тұрғындары өз аулаларын тазалау жұмысына қатысты» дей келіп, колледж студенттерімен бірге, қала әкімі Жақсылық Омардың да сенбіліктегі суреті әлеуметтік желіде жарқ ете қалды. Бірлі-жарым, Жақсылыққа жақсы көрінгісі келгендер «желпініп» қолпаштап жатса, басым көпшіліктің үнсіз қалғанын байқау қиын емес еді... Ешкім таң қалған жоқ. (Қуат Тұмабаевтан кейін өскемендіктерді таң қалдыру қиын да сияқты...)

Көп кешікпей Өскеменнің жаңа әкімі Жақсылық Омардың қоқыста жатқан Абайдың кеуде мүсінін 500 мың теңгеге сатып алғаны жайлы ALTAYNEWS сайтының ақпараты көпшілік назарын тағы бір аударды. Жаңа әкімге жаққысы келген бірлі-жарым топ мұны жағымды жаңалық, Жақсылықты «ұлтжанды азамат» деп тағы бір мәрте жаһанға жар салды. Аталған ескерткішті жасауға осыдан төрт жыл уақыт бұрын, яғни Жақсылық Омар облыстың бас идеологі болып тұрған шақта Шемонайха ауданының әкімдігі тапсырыс беріп, билік ауысқан кезде сұраныс болмай қалған көрінеді. Айтпақшы, сол жылы болған тағы бір елді дүр сілкіндірген аты шулы жағдай Өскеменде тәулікке жетпейтін уақыт қана тұрып, халықтың наразылығынан кейін алынып тасталған, ғұмыры ең қысқа ескерткіш ретінде Гиннестер кітабына тіркеуге лайықты Абай мен Михаэлистің бейнесі болатын. Аталған мүсінді жасаған да бүгін қоқыста жатқан жұмыстың авторы екен.

Сонымен, төрт жыл бойы қоқыста жатқан ескерткіштің Жақсылық Мұқашұлы келген бетте көзге түсуі кездейсоқтық па, әлде ұлтжанды әкім ретінде танылу үшін арнайы іздеп тауып жасалған кезекті пиар ма? (Соңғысы ақиқатқа жақындау сияқты...)

Марқұм болған мүсін авторының кіші ұлы Владимир Самойловтың қоқысынан Ұлы ақынның тастан қашалған бейнесін Жақсылық Омар сатып алуға тапсырма берген көрінеді...???

Төрт жыл бұрын қазақтың Бас ақынын ергежейлі етіп жасап, халықтың намысын таптаған мүсінші және оның ұрпақтары бізді тағы мазақ етті. Олай демеске амал жоқ. Неге Абайды қоқысқа тастайды? «Қазақтың бойтұмары» болып отырған ақын бабаны аяқ асты етіп, күлтөкпеге тастағандарға не үшін ақша беріп мүсінді сатып алу қажет болды? Жерімізді басып, суымызды ішіп, ардақтыларымызды қоқысқа тастау қазақ деген ұлтты аяққа таптау емес пе? Ендеше оларға «қазақ» деген халықты мазақ еткені үшін айыппұл төлету керек.

Өсу үшін бөсуді әдетке айналдырған жас шенеуніктердің қоқыста жатқан Абай емес, қазақтың намысы екенін ұқпай отырғаны өкінішті. Сырт көзге бірі велосипедке, екіншісі атқа бұт артып, өндірістік қаланы ойыншық дүкеніне айналдырып жатқан жастарға үлкен сенім жүктелді-ау.. Ал намыс деген ұғымды, бойында жоқ болса, ешқандай кітап санаға сіңіре алмайтыны анық...

Жақсылық бауырым, Өскеменде білекті сыбанып шыққан сенбілікпен де, атпен де, велосипедпен де, мотоцикл, грейдермен де көзге түскенмен, алысқа бара алмайсың. Сізге дейін болған әкім халыққа ол «өнерді» сан қырынан көрсетіп қойған. Халық өзіңді Бердібек Сапарбаев сияқты ұлтжанды әкімнің шәкірті деп біледі.   Жас болса да бас болуға лайықты деп сеніп тапсырылған бұл үмітті қаншалықты ақтай аласың - оны уақыттың төрелігіне тапсырдық. Әлі де ұлтқа қызмет етеді деген үміт көп. 

Риза МОЛДАШЕВА

ЕСКЕРТКІШТІҢ ДЕ ЕСТІСІ БАР, ЕСЕРІ БАР

Халқы үшін ханнан да биік тұрған тұлға, қаһарман қолбасшы, атамекенді жау қолына бермеу жолында аттан түспеген баһадүр баба Қаракерей Қабанбайдың есімі қандай құрметке болсын лайық. Дарабоз атанған батыр, талантты қолбасшыға өткен жылдары Үржарда ескерткіш қойылды дегенді естіп, елең етісе қалдық. Бұған дейін домбыра, қобыз, жауырын, асық, алма сияқты жансыз заттарды ескерткішке айналдырып, ұсақтап кеткен ауданның атқарушы билігінің бұл бастамасына өзара «бәрекелді» дедік. Алайда ескерткішті көргенде қуанышымыз су сепкендей басылды.

Біткен іске сыншы көп десек те, үндемей қалмауға болмайтын сәттер аз емес. Тәуелсіздігімізді алғаннан бері тарихи тұлғалар мен батырлардың туған жерінде   ескерткіштер жаппай қойыла бастады. Өскелең ұрпақтың өз халқының тарихын танып білуіне ықпалын тигізетін, ұлтымыздың рухани құндылықтары болып табылатын асыл жауһарларын келешеке жеткізетін жақсы үрдіс екенінде дау жоқ. Дегенмен ескерткіштер де әр түрлі болып келеді. Сәттісі бар, сәтсіз шыққандары бар... Әдетте тарихи  тұлғаның бейнесін жасар алдында автор кейіпкер туралы  шығарманы оқып барып іске кіріседі. Шынайы образ жасау үшін бұл аса маңызды.

Бүгін Қабанбай батырға қойылған ескерткішті көргеннен бері көкейде жүрген ойымызды ортаға салуды жөн көрдік. Ескерткіш Тарбағатай өңірінде «Қабанбай деген батыр болған» деген дүрмекпен, белгі қоюдың жөні осы екен деген ниетпен істеле салған шаруа сияқты көрінді. Туынды авторы мен тапсырыс беруші тарихи деректерді оқып, кейіпкер образымен танысты ма? Жоба қоғамдық талқылауға ұсынылды ма деген сауалдар көкейімізде маза таптырмайды... Өз басым тастан сомдалған батыр баба бейнесінен  көрген жанның мысын басатындай отты байқай алмадым... Жансыз болса да жат пиғыл именетін айбарды көре алмадым. Елі мен жері үшін жанын құрбан еткен батырдың рухымен сырласа алмадым.

Төрт түліктің төресі жылқы малын ерекше қастерлеген біздің халық батырды жорытқанда жолына сенімді серік болған пырағынан ешқашан бөлектемеген. Ауыз әдебиетінің озық үлгісі батырлар жырларында Алпамысты Байшұбарынан, Қобыландыны Тайбурылынан, Ер Төстікті Шалқұйрығынан ажыратпағаны соның айғағы болса керек. Ендеше, Қабанбай батырды да сенімді серігі болған Қубастан бөліп алуға болмайды. Қабанбай батыр туралы қандай тарихи деректерге сүйенсек те Қубас ат қоса аталады. Батырдың қанаты болған есті жануар жайлы тарихта таңбаланып қалған ерекше сәттер аз емес. Ақылды жануар Қаракерей Қабанбайға жаудың келе жатқанын «кісінеп», хабар беріп, жанына қырық жылдай серік болған. Дарабоз батырдың барлық жорықтарында жеңіс туы осы Қубас аттың үстінде көтерілген. «Қабанбай батыр» дастанында:

«Әй,серігім,тұлпарым!

Сен келдің отыз сегізге.

Мен келдім жетпіс сегізге.

Сенен басқа ат мінсем,

Мінгендей болам өгізге.

Жетпіс сегізге келгенде

«Қабанбай өлді» дегізбе, -

деген жыр жолдарына арқау болған Қубас ат. Ол Тарбағатай жоталарында, Барқытбел баурайында ізі қалған Қубас ат. Ендеше, батырды пырағынан түсіріп тастаған  үржарлықтарға Қубастың неге жақпай қалғанын кім білсін?

Ұрпақ үшін, жер үшін, елі үшін дұшпанға қарсы шығып, толарсақтан қан кешкен, сол үшін де азан шақырып қойған Ерасыл есімінің орнына халқынан Қабанбай, Дарабоз, Хан батыры деген ат алған ұлы даланың даңқты батырына ескерткіш қоюға тасырыс берушілер де, орындаушылар да тарихи тұлға образын ашу мәселесіне мән бермегендері өкінішті-ақ. Бахадүр бабамыздың тас мүсініне ғайыптан тіл бітсе, бірінші сұрағы: «Қубасым қайда, ұрпағым?» болары сөзсіз.

Өкінішке орай, Үржардағы Сіз бен біз көрген ескерткіш даңқты батыр Қабанбайдан гөрі  аса таяғын аспанға білеп «аттандап», көрген жанның езуіне күлкі үйіретін елімізге белгілі «клоун» Амантай қажыны көбірек еске салады.

Риза МОЛДАШЕВА

КӨК ТУ және «КҮН КӨСЕМ»

Зырян ауданының әкімі НҰРЖАН ТОҚСЕЙІТОВТІҢ назарына

Ұлт Көшбасшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласы жарық көргеннен бері елімізде бір «қызық» науқан басталып кетті. Ескерткіш қойсақ та, концерт берсек те, айтыс өткізсек те, ауылымызға барып бір түп тал ексек те, тіпті ата – бабамызға Құран оқытып, ас берсек те «Рухани жаңғыру» аясында» деген сөзді ілестіріп жүретін сорақылыққа жол берудеміз. Қысқасын айтқанда, «Рухани жаңғыру» деген кез келген жерге тықпалай беретін көп салалы бағдарлама болды. Сол іс-шараларды ұйымдастырушы «дөкейлердің» Елбасының мақсаты жай сөз қылып, мәдени іс - шаралар өткізу емес, санаға сілкініс жасап, рухани ізгілікке жол ашу екенін түсінбейтіндеріне таң қаламыз.

Қиыннан қиыстырып уәж айтып, өзімізді-өзіміз алдаудың қажеті қанша. Мемлекет басшысы аталған бағдарламаны жариялап, бағыт бермесе, әлі де ұйықтап жата берер ме едік... Оянғанның да ой түйіп жатқаны шамалы. Дүрмекке еріп, күрмекті суарып, дарақылыққа бой алдырып жатқан тұстарымыз көп... Үлкен әкімнен тапсырма болмаса, жан-жағына жалтақтап, өздігінен батыл қадамға бара алмайтын аудандардағы кей басшылардың ісіне қарап атқарушы биліктің бүгінгі буынының әлі де әлсіз екенін байқауға болады.

Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Ахметов өткен аптада Зыряндағы Ленин, Киров, Орджоникидзе, Дзержинский сияқты көшелердің орнына Абай, Шәкәрім, Мұхтар, жыр алыбы Жамбыл сияқты ардақтыларымыздың есімдерін беріп, ұлттық құндылықтарды дәріптеуге шақырды. Аталған өңірде дүниеге келіп, өлкенің дамуына үлес қосқан батыр ұл-қыздар мен еңбек майталмандарының да аз емес екенін, солардың рухына құрмет көрсетіліп, есте сақтау қажеттігін де айтты.

Аймақ басшысы «қызылдармен» күресті бастады... Естеріңізде болса, өткен жылы біздің газетте «Зырянды коммунизм елесі әлі кезіп жүр» деген тақырыпта мақала жарияланған болатын. Өкінішке орай, Зырян ауданының әкімі Нұржан Тоқсейітов мақалада көтерілген мәселені шыбын шаққандай да көрмеді. Газет көтерген тақырып тағдыры тақыр жерге шыға алмайтын шөп сияқты болды да қалды...

Даниал Кенжетайұлы әккі саясаткер ғой. Күте-күте төзімі таусылған болуы керек, аймаққа басшылыққа келгелі ашық айтпаса да, жергілікті жерде ел басқарып отырған азаматтар әлдеқашан қолға алуға тиісті болған олқылықтарды осы жолы ашып айтты, басып айтты. Жасыратыны жоқ, тәуелсіз қазақ елін кезіп жүрген кеңестің қалдықтарын тазарту жұмысын облыс әкімінің өзі мықтап қолға алғаны көпшілікті қуантты.

Сонымен, аймақ басшысының тапсырмасымен облысты коммунизм елесінен арылту науқаны басталды. Бұл орайда Даниал Кенжетайұлы Зырянды ерекше назарда ұстап отырғандай... Аталған аудан орталығындағы Совет көшесіне - Тәуелсіздік, Ленин көшесіне - Астана, Комсомол көшесіне Кеңес Одағының Батыры Павел Кольцов есімін беру жайлы ұсыныс жасалып, кеншілер қаласының атын Алтай деп ауыстыру жұмысы қолға алынып жатыр. Аманшылық болса, Зыряндағы кеңестің «керемет адамдарының» құрметіне аталып келген 28 көше атауы таяу уақытта ауысады деп жоспарлануда. Та-ма-ша!!! Толғағы жеткен шаруа.

Облыс әкімі тапсырмаса, Зырян әлі де отаршылдықтың ойранын еске салатын есімдерге оранып, «қып–қызыл» түске боянып тұра берер ме еді..? Жасыратыны жоқ, ұлттық мүддеге қатысты мәселеде шідерлеулі аттай алға жылжый алмай кібіртіктеп отырған жеріміз жалғыз бұл емес... Аудан басқарып отырған азаматтардың идеологиялық пәрменінің әлсіздігі жиі сыр беріп қалады. Осыдан бірнеше жыл бұрын «Бәйтерек» қоюдан бәйгеге түскен аудан әкімдері қазір ел ішін жарыса фонтан орнату арқылы «рухани жаңғыртып» жатыр...

Зыряндағы рухани жаңғыруды орталықта қолын көкке сермеп, әлі де коммунизмнен үмітін үзбей қасқайып тұрған Ильичті күлтөкпеге апарып тастаудан бастау керек. Нұржан Тілеужанұлы, ол үшін Сіз және өзіңіз сияқты әкімдердің «басқа ұлт не дейді» деген үрей билеген құлдық санадан тазарып, жалтақтықтан арылулары қажет. Әдемі сөйлеп, жылмия күліп орысқа да, шүршітке де жақсы болып көрінгісі келетін басшылармен елімізде рухани серпіліс жасай алмаймыз. Жалтақ әкімдер басшылық жасаған өңірлерде Ресейдің тілі Отанымыздағы заңсыз үстемдігін тоқтатпай, «қызыл көсемдер» салтанат құруын жалғастыра береді.

Ардақты оқырман, босағада телміріп тұрған тілінің тағдырын, елінің намысын ер намысы деп түсінген, осы жолда мансабын құрбан етуге дайын болып: «Осындай масқараны көргенше қызметтен кетейін»,- деген әкімді көргендеріңіз бар ма? Өз басым ұлттың уызына қанып өскен ұлдың аузынан шығатын осындай сөзді айтқан әкімді көрмеппін..

Нұреке, бүгін Зырян ауданын Сіз емес, көк тудың көлеңкесін паналап тұрған Ленин басқарып тұрған сияқты. ӨЗІҢІЗ ше? Күн сайын жұмысқа келе жатып КӨК ТУМЕН ЖАҒАЛАСЫП ТҰРҒАН «күн көсеммен» бетпе-бет келгенде қандай әсерде боласыз?

Риза МОЛДАШЕВА

ПАТША ТӘЖІН ШЕШПЕГЕН «СЕМИПАЛАТИНСК»

немесе отаршылық таңбасынан  қалай құтыламыз?

Көзің соқыр болса, дәрігерге барып, дертке шипа іздеуге болар-ау, ал көкірегі соқырларды кім емдейді? Соңғы кездері ұлт мүддесіне қатысты мәселелерде осы сауалды өзімізге-өзіміз жиі қоятын болдық. Санадағы сан түрлі ойларға қозғау салатын себеп-тер де аз емес... Немересін орыс мектебіне жетектеп апарған ата, бесік жырын білмей өскен ана, жат жерден жұмақ іздеген жас.

Семей қазақтың рухани – мәдени астанасы деп мақтан етіп, көкірек керетіндердің біріміз. Осы қаламыздың қақ ортасындағы 1967 жылдан бері «Семей» аталып келген қонақ үй 2014 жылы ғайыптан өзгеріп, «Семипалатинск» болып шыға келді. Келмеске кеткен кеңес дәуірінде де емес, тәуелсіздік алғаннан кейін. Оның үстіне бұрын Семипалатинск - Семей аталып келген алаштың отаны 2007 жылғы 21 маусымдағы Елбасының Жарлығымен бір ғана тілде, яғни Семей болып өзгергенін қонақ үй қожайындарының білмеуі мүмкін емес. Ол аз десеңіз, бұрын кірпіштің күлгін түсінде болған мейманхана сырты біраз жыл бұрын қып-қызыл реңге боялып шыға келді. Кәдімгі кеңестің қызыл туының түсі... (Итшілеген идеологиямыздың шамасы жетпей қызартып жүрген тұстары онсыз да аз емес еді...) Егемендігімізді алғалы біраз жоғалтқанымызды қайтарып алдық десек те, рухани дүниемізді төрт аяғынан тік тұрғызуға намысы жоқ ұлтсыз қандастарымыз кедергі болып–ақ келеді... Ал ең сорақысы - қонақ үйдің маңдайшасындағы патшаның тәжін киіп қасқайып тұрған таңба... Семейдегі ежелден келе жатқан қонақжай осы безендірілуімен жол бойынан өткен-кеткен қандастарымызға қарап сақ-сақ күліп, мазақ етіп тұрғандай...

Жарты жылдай уақыт бұрын қонақ үйдің иелерін осы мәселе бойынша іздеген болатынбыз. Жасыратыны жоқ, өзге ұлттың меншігіндегі нысан болар деген ой басым болды. Өкінішке орай, қонақ үйдің иесі бұл күндері Алматыны мекен етіп кеткен Семейдің ежелгі тумасы, кезінде партия, кеңес қызметінде болған біз де танитын азамат болып шықты.

Сонымен не керек, басқару тізгіні сеніп тапсырылған атқарушы директорын тауып алып, сөйлестік. Бұл сауалды қойып отырған жалғыз біз емес сияқтымыз. Әңгіменің ауанын сезгеннен-ақ бізге ауыз ашуға мүмкіндік бермеген азаматтың айтқан тоқсан ауыз сөзінің тобықтай түйіні: «Меншік иесі біз. Ендеше, қонақ үйдің сыртын қалай безендіру өз еркімізде»,- деген наразылықпен аяқталды. Әрине, меншік иесінің жеке шаруасына қол сұғуға ешкімнің құқы жоқ шығар.                                                    

  Осыдан бірнеше жыл бұрын мемлекеттің туын балконға іліп қойған астаналық азаматқа 396 400 теңге айыппұл салынғанын естіп, әлеуметтік желіні қолданушылардың бір ду ете қалғанын көпшілік ұмыта қойған жоқ деп ойлаймын. Еліне деген патриоттық сезімі үшін айыпты болған азаматтың ісіне көпшілік сүйсінген еді. Ал Ресей патшалығының билігі салтанат құрып тұрған кезде қолданыста болған отарлау саясатының белгісін, яғни 1778 жылғы Семипалатинскінің патша тәжін киген таңбасын қонақ үй маңдайшасына іліп қойғандардың мақсаты түсініксіз. «Тауарлық белгі» деп тиісті орындарда заңдастырып алған көрінеді. Жарайды. Бұл іске жай тауарлық белгі деп қарайық. Алайда ұлтына адал әр азаматтың жүрегінде болуға тиісті «мен қазақпын» деп қанмен жазылған белгі қайда кеткен?

Сауал қойғанымызбен, оны еститін құлақтың жоқтығын сезіп отырмыз. «Қайран сөзім қор болған...» деп Абай атамызша күрсінуден басқа амал жоқ. Қолдан келер бір-ақ амал бар, ол - «қазақпын» деген азаматтарды патша тәжін киіп тұрған «Семипалатинск» қонақ үйіне тоқтамауға шақыру ғана...

Риза МОЛДАШЕВА

АУДАНЫҢЫЗДЫҢ 90 ЖЫЛДЫҒЫН ТОЙЛАЙСЫЗ БА?

Биыл аудандардың барлығы дерлік құрылғандарына 90 жыл толуын атап өтуге дайындық жасап жатқанын естіп жатырмыз. Тоқсан жыл, бұрынғы ел тарихына бойлар болсақ, бұл той жасайтын жыл, мерекелейтін күн емес екендігіне көпшілігіміздің мән бермей отырғанымыз өкінішті...

   1928 жыл - қазақ деген халықтың  басына қара бұлт ұялаған, ұлан-байтақ даласынан пана болар көлеңке таппай шекара асып, тұрақ іздеген, қазақ ұлтының ауқаттыларының табаны тасқа тілініп, көзінен аққан жасы көлге айналған жыл. Сол тұста қазақтың іскер тобы Қытай, Ауғанстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түркия, Ресей, Иран сияқты мемлекеттерді паналауға мәжбүр болды. Бүгін тарихи отанын аңсап елге қайтып жатқан, өзіміз «оралман» деп атап жүрген қандастарымыз - сол кездегі қазақтың қоныс аударуға мәжбүр болған кәсіпкерлерінің ұрпақтары.

 Биыл бүтіндей бір ұлтты қырып, жоюға бағытталған  «Голощекиннің геноциді» атты саясаттың басталғанына 90 жыл. Қазақ деген ұлтты жойып жіберу мақсатында «колхоздастыру» деген атпен қасақана науқан ұйымдастырылғанына 90 жыл.

Өткен ғасырдың біздің халық үшін үлкен қасіретке толы болған кезеңі 1927 жылы, Коммунистік партияның коллективтендіру қажеттігі жайлы шешімінен кейін басталған болатын. Осы шешім негізінде 1928 жылы Қазақ Халық комиссарлар Кеңесінің «Бай шаруашылықтарын тәркілеу» туралы қаулысы шықты. Ауқаттылардың малын тартып алу науқанын Сталиннің өзі «ұлы бетбұрыс» деп атады. Асыра сілтеудің негізінде бай қазақтардың малдары тәркіленіп, өздері кедейді қанаушы үстем таптың өкілі ретінде атылды, жер аударылды...  Қазақстанда байлардың малын кәмпескелеу жұмысы өте белсенді жүргізілді. Халқымыздың ежелден қалыптасқан көшпелі тұрмысын, салт-дәстүрін ескермей, керісінше, ескіліктің қалдығы деп санап, ұлттың әдет-ғұрпының тамырын балталау науқаны да осы жылдары ерекше белсенді болды. Көшпелі қазақтарды отырықшылыққа зорлап көндірді. Бұл нәубет малдың азаюына ғана емес, халықты ашаршылыққа ұрындырып, ұлттың қырылуына әкеліп соққаны белгілі.

Нақты деректерге сүйенсек, 1928 жылға дейін Қазақстанда 40 миллион мал болса, 1933 жылы 5 миллионға жуық қана мал қалған екен... Тарихта бүгін «асыра сілтеу» жылдары деп аталып жүрген сол қасіреттің салдарынан 2 миллион 200 мың адам қазаға ұшыраған. Бұл - сол жылдардағы халық санына шаққанда қазақ ұлтының 49 пайызы. Елдегі қудалаудан құтылу жолын іздеген 1 миллионға жуық қазақ шетел асуға мәжбүр болған.

Ұлт басына төнген сол қасіреттің ұйымдастырушысы Қазақстан аймақтық Коммунистік партиясының бірінші хатшысы болған Голощекин еді. Голощекиннің жүргізген саяси науқаны кезінде мешіттер жабылып, мұсылман халықтарының діни сенімдеріне, әдет-ғұрыптарына да тыйым салынған. Халқының басына түскен ауыртпалықты көріп, араша түскен ұлтымыздың ұлылары «халық жауы» деген атпен жазаланғаны да осы кезеңде емес пе? Жиырма сегіздің жылымығы мен отыз жетінің ойранына ұрынбағанда, қазақтардың саны бүгін 30 миллионнан асады екен. Бұл біздің ойымыздан шығарған жорамалымыз емес, белгілі демограф Мақаш Тәтімовтің пайымдауымен айтылған дерек. Қазақ ұлтын жойып, ал жерін басып алу пиғылы  сол кездің өзінде белсенді түрде қолға алынғанын байқап отырған боларсыздар...

Қырдағы қазақтың алдындағы өріс толы малын тартып алып, аштыққа ұшыратып, баудай қырған, өзі жаратып мінген асауын астынан аударып алып, «ортақ өгізге» айналдырған, аналарымыздың қымызға толы күбісін бос қалдырған, достықты сақтай білген қазақты бір-біріне айдап салып жау еткен, халқының жанына жалау, жүрегіне алау болуға ұмтылған ұлт зиялыларын  жазықсыз жазалаған  жылдардың 90 жылдығын тойламақсыздар ма? Ойланыңыздар!!!

Риза МОЛДАШЕВА

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57