«ШЫМШЫҚ СОЙСА ДА ҚАСАПШЫ СОЙСЫН»

Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал АХМЕТОВТІҢ назарына

Құрметті Даниал Кенжетайұлы!

Бұқаралық ақпарат құралдарының бәсекеге қабілетті болуына, халыққа шынайы хабар таратуына кері әсер ететін жағдайлар әлі де аз емес. Сондай келеңсіздіктердің қатарында соңғы кездері БАҚ саласында журналистикаға қатысы жоқ «жолбикелердің» көбейіп кетуін айтуға болады... Осы орайда «Шығыс ақпарат» ЖШС басқарма төрағасын тағайындау мәселесіне қатысты менің ғана емес, әлеуметтік желідегі бір топ қоғам белсенділерінің пікіріне назар аударуыңызды сұрағым келеді.
Көтеріп отырған тақырып оқырмандарға түсінікті болу үшін егжей-тегжейлі баяндай кеткен жөн болар. Сәуір айының ортасында, еліміздегі төтенше жағдай уақытында, облыстағы «Дидар», «Рудный Алтай» және бірқатар аудандық газеттерді жарыққа шығарып отырған «Шығыс ақпарат» ЖШС-нің басқарма төрағасы тағайындалды. Осыдан екі жылдай уақыт бұрын басшысы қазақ тілді журналиске қысым жасап, желіні шулатқан «Шығыс ақпарат» медиахолдингіндегі бұл жолғы тағайындау журналистерді ғана емес, барша зиялы қауымды таңғалдыруда...
Сонымен, 13 сәуір күні «Шығыс ақпарат» ЖШС директорлар кеңесіне жаңа төраға тағайындалды. Басшының жыл сайын ауысуы бұл мекеме үшін соңғы кездері үйреншікті әдет болып алды. Ең бастысы, кадр мәселесін ұжыммен ақылдасып жатқан басқару органы жоқ.
Соңғы тағайындауға орай қашықтықта жұмыс істеп жатса да редакция жақтан жаңа басшының бұрынғы бірқатар қызметкерлерді қысқартып, орнына өзіне кеңесші, көмекші т.т. кадрлар алып жатқаны жайлы хабарды естіген тілшілер қауымы қатты айтса «қара тізімге» ілініп кетуден үрейленіп, «іш қазандай қайнайды, күресуге дәрмен жоқтың» күйін кешіп жүрген сыңайлы.
2016 жылы Нұржан Қуантай кеткеннен кейін «Шығыс ақпаратты» кім басқармады дейсіз. Олардың арасында телевидениеде диктор болған тәжірибесіз жас бала да, «төрімізге өзіміз шығарып қойып, төбемізде «ойнақ салғанда» әрең құтылған, қазақ тілінде жазатын журналистерді қудалауға салған өзге ұлт өкілі де бар...
2016 жылы аталған серіктестікке басшылыққа тағайындалған МҰРАТ БӨЛДЕКБАЕВ атты алматылық азамат басылымды алыста, оңтүстік астанадағы үйінде жатып онлайн тәртібімен аз уақыт басқарып, жұмысты жүргізе алмаған соң тайып тұрды. Рас-өтірігін кім білсін, жай кеткен жоқ, «Шығыс ақпарат» ЖШС-ін үлкен шығынға батырып кетті деген де сөз бар.
Бөлдекбаевтан кейін медиахолдингке ИРИНА ЯКУНИНА басшылық жасады. Қазақ тіліндегі басылымға қырын қарап, мемлекеттік тілде жазатын журналистерге ашық қысым көрсеткен сол уақытты әріптестеріміз әлі күнге үреймен, қорқынышты түс көргендей еске алады... «Шығыс ақпаратты» Якунина ханым басқарған кезде «Дидар» газетінде жарық көрген «Өскемен қашан рухани жаңғырады?» деген мақаласы үшін қудалауға түсіп, жазықсыз сөгіс алған журналиске барша халық араша түсіп, әлеуметтік желіде үлкен шу болғаны есімізде. Мақала авторының фейсбуктегі: «Ұлттық рух жайында жазған дүнием мемлекеттік тілді білмейтін басшыға ұнамағанына күйіндім»,- деген жазбасын оқығаннан кейінгі наразылық, тамырында қазақтың қаны бар намысшыл қауымның жанайқайы, ақыры, өзіңіздің құлағыңызға жетіп, дереу шара қолданылған болатын. Дәл сол оқиға, Сіздің ұсынысыңызбен, кадр мәселесін ақылдасып шешетін Байқаушы кеңесін құруға да себеп болған еді.
Сол жағдайға байланысты өткен жиында көпшілік тарапынан өңірдегі қос газет - «Дидар» мен «Рудный Алтайды» қазақ, орыс тілдерін және осы саланы жетік білетін маман басқаруы керектігі айтылғаны да есімізде... Бұл ұсыныс та өзіңіздің тарапыңыздан болғанын көпшілік ұмыта қойған жоқ. Осы оқиғадан кейін Ирина Якунина қызметінен алынып, орнына СЕРІК ЖЕҢІСОВ тағайындалған болатын. Мамандығы журналист болмағанымен, облыстық ішкі саясат басқармасында бұқаралық ақпарат құралдарына басшылық жасай жүріп БАҚ-тың қыр-сырын бір кісідей меңгеріп қалған Серік Жеңісов бұл салаға жат адам емес еді. Жұмысын жап-жақсы ұйымдастырып, соңғы жылдары күйі кетіп қалған «Шығыс ақпараттың» еңсесін көтеруге қадамдар жасала бастағанда Серік Жеңісов Өскемен қаласы әкімінің орынбасарлығына тағайындалды.
Келесі басшылық тізгіні НҰРБЕК БЕКЕН атты азаматқа ауысты. Нұрбек Бекен Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданының Жетіарал ауылында дүниеге келген. Журналистика саласындағы еңбек жолын 2003 жылы жергілікті телеарнада диктор ретінде бастаған. Бұдан кейін республикалық «Хабар» телеарнасының Қытай Халық Республикасындағы меншікті тілшісі болып қызмет істегенімен, газет шығару жұмысын білмейтіндігі мен басшылық тәжірибесінің жоқтығы бұл азаматтың бір жылға екі күн қалғанда қызметтен кетуіне себеп болған сияқты...
Даниал Кенжетайұлы, бұл жолғы тағайындау естіген жұртты ерекше таңғалдырды!!!
«Шығыс ақпаратқа» басшылыққа Ұлттық қауіпсіздік комитетінің офицері тағайындалды. Ерлан Смағұлов дегеннің кім екенін білгісі келіп отырған оқырмандарымыз болса, таныстыра кетейік, біреулер жаңа қызметке тағайындалғанға дейін Шығыс Қазақстан облысы әкімінің кеңесшісі қызметін атқарып келген десе, енді біреулер «ҚТЖ» ұлттық компаниясында аз уақыт қатардағы қызметкер болған дейді... Әскери борышын өтеп қайтқаннан кейін «Семей» мемлекеттік университетінде «Инженер-механик» мамандығын, «Қайнар» университетінде «Юриспруденция» мамандығын алып, 2017 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясының тыңдаушысы болған. Ұзақ жылдар ұлттық қауіпсіздік органдарында қызмет атқарған. Басқаны қайдам, өзім «Шығыс ақпарат» ЖШС-на тағайындалған жаңа басшының өмірбаянын оқып шығып, «Әндіжанда бір әпкем бар, бұдан да өткен сорақы» деген сөз өмірден алынған-ау деп ойладым…
Бұл қызметке Е.Смағұлов облыстық ішкі саясат басқармасының басшысы ИРИНА СМИТ ханымның бұйрығымен тағайындалды. БАҚ-тағы маркетингтен мүлде бейхабар, ұжым басқару тәжірибесі жоқ Ұлттық қауіпсіздік комитетінің қатардағы қызметкеріне аймақтық басылымдар қандай се- бептермен сеніп тапсырылды? Бүгін бұқаралық ақпарат құралдарының мемлекеттік билік органдарына ресми және бейресми тәуелді болуы журналистер қауымының еркін қанат сермеуіне, ақиқатты айтуына шектеу қойып отырғандығы жайлы аз айтылып жүрген жоқ. Ал мына тағайындауды журналистердің әр аяқ басқанын аңдытып, сөз бостандығына шектеу қою үшін жасалған әрекет демеске амал жоқ. Өйткені бұл қызметті сеніп тапсыратындай басқа себепті көріп тұрған жоқпыз... Тағайындау жайлы әркім әр алуан жорамал айтуда. Көпшілік облыс басшысының жар құлағы жастыққа тимей аймақты аралап, бүгінгі төтенше жағдайдан халықты аман алып қалу қамымен жүргенін пайдаланып, облыстық ішкі саясат басқармасының басшысы Ирина Смит ханымның тілін тауып, орайын келтірген іс деген болжам жасауда...
Даниал Кенжетайұлы, жоғарыда айтып кеткеніміздей, 2018 жылы өзіңіздің бастамаңызбен «Шығыс ақпарат» ЖШС-нің Байқаушы кеңесі құрылған болатын. Құрамында Владимир Головатюк, Түсіпхан Түсіпбекұлы, Әнуарбек Мұхтарханұлы, Айтмұханбет Қасымов, Азамат Қасым, Саид Фазылов, Маржан Бақыт т.т. мүшелері бар бұл кеңестің міндеті, басқарма төрағасын тағайындау тәртібі «Шығыс ақпараттың» ЖАРҒЫСЫНДА анық жазылған. Оны Ирина Смит ханымның білмеуі мүмкін емес. Өйткені жарғы өзі басшылық ететін басқармада бекітілген. Енді осы құжаттың бүгін көтеріп отырған тақырыбымызға қа-тысты жерлеріне назар аударайық:
«Байқаушы кеңестің келісімі бойынша Басқарма төрағасын және оның мүшелерін сайлайды немесе тағайындайды және босатады». Жарғының 4-бабы.
«Басқарма төрағасы кон-курстық негізде сайланады немесе тағайындалады. Басқарма төрағасының орынбасары және мүшелері Байқаушы кеңестің келісімінен кейін өкілетті орган арқылы сайланады немесе тағайындалады». Жарғының 9.2-бабы.
ИРИНА ханымның осы қызметке Ерлан Смағұловты қандай қасиеттерін негізге алып тағайындағанын көпшілік түсіне алмай дал. Жазу қабілеті, ұйымдастырушылық қасиеті, менеджменттік ұстанымы... Алғашқы мамандығы инженер-механик екен. Бұқаралық ақпарат құралдарын механикке басқартатындай кадр тапшылығы жоқ сияқты. Сол «Шығыс ақпараттың» өзінде көп жылдар бойы қызмет істеп келе жатқан, осы орынға лайықты мамандар жеткілікті емес пе? Солардың біріне сенім көрсетуге болмады ма?

Құрметті Даниал Кенжетайұлы!

«Шығыс ақпарат» ЖШС жарғысына сәйкес, Ирина СМИТ ханымның бұл тағайындауының заңсыз екеніне өзіңіздің назар аударуыңызды сұрағымыз келеді. Өйткені басқарма төрағасы, серіктестік ЖАРҒЫСЫНЫҢ талаптарына сәйкес, Байқаушы кеңесінің келісімін алғаннан кейін ғана тағайындалуы керек болатын.
Ал БАЙҚАУШЫ КЕҢЕСІНІҢ мүшелері бұл тағайындау жайлы жаңа басшы қызметке кіріскеннен кейін бірақ естіген.
Тағы бір түсініксіз жағдай, «Шығыс ақпаратқа» басшылыққа Ерлан Смағұлов Ирина Смиттің бұйрығымен тағайындалды. Ал ұжыммен таныс-тыруға облыс әкімінің орынбасары Әлішер Мархабат мырза алып барады... Сонда облыс әкімінің орынбасары ішкі саясат басқармасы басшысының бұйрығын орындаушы болғаны ма?
Бұл орайда сауал көп:
1. Тәж киген тажалдың тығырыққа тығуы бүгін талай істерді жеделдете шешуге себеп болып отырғаны белгілі. Дегенмен төтенше жағдай аяқталғанша осы тағайындауды тоқтата тұрып, Байқаушы кеңесі мүшелерімен ақылдасып, асықпай шешуге болмады ма? Бірнеше ай бойы «міндетін атқарушы» басқарып отырған сала аймағымызда аз емес қой... Мысалы, облыстық мәдениет басқармасының басшысыз отырғанына біраз уақыт болды. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасында да осындай жағдай болғаны көпшіліктің көз алдында. Тіпті кейбір аудандарда әкімдердің міндетін атқарушылардың жарты жылдап отырған кездері болған. Ендеше, елдегі ТЖ, карантин уақытында осы тағайындауды жеделдетіп жіберуге не себеп болды?
2. «Шымшық сойса да қасапшы сойсын» деген қағида бар ғой. Құрамында «Дидар» және «Рудный Алтай» газеттері бар «Шығыс ақпарат» ЖШС-на журналистика саласында тәжірибесі бар басшы керек деп есептейміз. Екі тілде шығатын басылым қызметкерлеріне кәсіби бағыт-бағдар бере алатын маманға емес, механик, қауіпсіздік комитетінің қызметкеріне неге таңдау жасалды? Ұлттық қауіпсіздік саласының офицеріне бұқаралық ақпарат құралдарын басқарту «қойды қасқырға бақтырғанмен» бірдей дегенге Сіз қалай қарайсыз?
3. Байқаушы кеңесімен ақылдаспай кадрлық тағайындауға бұйрық беру үшін елдегі төтенше жағдай уақытын ұтымды пайдаланды деген шындыққа жанаса ма?
«Шығыс ақпарат» ЖШС-нің жаңадан тағайындалған басшысы Ерлан Смағұловтың өзі бізбен әңгімесінде: «Келгеннен бері көп жұмыс істеп жатырмын. Редакция ғимараты маңына сенбілік ұйымдастырып, ауланы тазарттырдым. Сынған есіктерді жөндеттім...» - деген болатын... Өзінің функциясына кіретін негізгі міндеттерді түсінбейтін адамды ақпарат құралдарына емес, қандай да бір мекеменің шаруашылық істерін басқаратын орынбасарлығына жіберген дұрыс болар ма еді... Айтпақшы, «Шығыс ақпаратқа» жаңа басшының келуі өңірлік басылымдарға да жайсыз болып тұр. Аталған серіктестік облыстық бюджеттен ақпараттық саясатты жүргізуге өте көп қаржы алып отыр. Әлеуметтік желілер үшін - 116 миллион + газеттерге - 181 миллион шамасында. Оған қоса жеті ауданның газетіне жергілікті әкімдіктерден бөлінетін қаржы тағы бар. Енді бұрын (жоғарыдағы жеті ауданнан бөлек) аудандық және қалалық басылымдар орындап келген шағын тапсырыстарға (2 - 15 миллион көлеміндегі) ауыз сала бастады. Ала алмай қалған конкурстарға байланысты «Шығыс ақпарат» тарапынан арыздар жазылып, қысқасы, Ерлан Смағұлов келгенннен бері өңірлік және облыстық газеттердің арасында бұрын-соңды болмаған түсініспеушілік өршіп барады... Бір сөзінде Ерлан Смағұлов серіктестіктің миллиондаған қарызға батып отырғанын да айтып қалған болатын. Ал ол жақтағы әріптестеріміз: «Жаңа басшы жұмысын өзіне көмекші және кеңесші алудан бастады»,- дейді. Бұрын басшылық қызмет атқармаған азамат қолға тигеннен кейін қоныштан басып, бастық болудың қызығын дұрыстап көрейін деп шешті ме екен, әлде өзіне сенімсіз болғандықтан, кеңесшінің ақылы қажет болды ма? Көмекші мен кеңесшіге төлейтін еңбекақыны, өзі айтып кеткендей, миллиондаған қарызы бар «ауру» кәсіпорынды сауықтыруға жұмсаған орынды болар ма еді? Жоғарыда айтып кеткеніміздей, облыс бойынша мемлекеттік саясатты жүргізуге ең үлкен тапсырыс алатын - осы «Шығыс ақпарат» ЖШС. Өз баспаханалары бар. Білікті басшы болса, миллиондаған қарызға бататындай негіз жоқ.

«Шығыс ақпаратта» соңғы төрт жылда орын алған жағдайды сараптай келгенде, «Сауысқан келіп саңқ етіп, Сарқып ішіп ол кетті. Қырғауыл келіп қиқу сап, Қазан түбі қаспағын Қырнап ішіп ол кетті» деген бала кезімізде жатқа соғатын тіркестер тілімізге жиі орала береді. Қарызға батып отырудың себебін енді айтпасақ та түсінген боларсыз... Сауал көп...
Бұл тағайындау қазір Facebook әлеуметтік желісінде қызу талқыланып, облыстағы екі басылымның тағдырына алаңдаулы ардагер журналистер мен Қазақстандағы сөз бостандығы мәселесіне немқұрайлы қарамайтын зиялы қауымның наразылығын тудыруда. (Олардың бірқатарын жоғарыда назарыңызға ұсынып отырмыз).
Құрметті Даниал Кенжетайұлы, Сізге халық пен билік арасындағы алтын көпірдің міндетін атқарушы бұқаралық ақпарат құралдарындағы жоғарыда айтып кеткен жағдайларды баяндай отырып, көпшілік өзіңізден кемел басшының келісті шешімін күтетінін жеткізгім келеді.

Құрметпен, Риза МОЛДАШЕВА

 

Tusiphan Tusipbekov
Бұл өзі қызық тағайындау болды. Байқау кеңесінің мүшесі ретінде айтарым, маған осы мəселе бойынша ешкім хабарласқан жоқ. Жалпы, «Шығыс Ақпарат» медиахолдингіне кейінгі кезде басшы тұрақтамай кеткені рас. Якунинамен болған жағдайдан кейін «Байқау кеңесі» (наблюдательный совет) құрылып, кадрлық тағайындаулар Кеңестің келісімімен жүзеге асырылу керек болатын, бірақ осы жолы олай жасалмады. Не себеп болғаны түсініксіз. Ал басшылыққа журналистикадан алыс, еш хабары жоқ адамның тағайындалуы тіптен жұмбақ.

Сахан Акелеев
АПАМ ДА АҢ-ТАҢ, МЕН ДЕ АҢ-ТАҢНЫҢ КЕРІ ДЕ БАЯҒЫ. ЕШКІМНІҢ ЖАНЫ АШЫМАҒАН ДҮНИЕ ОСЫЛАЙ КЕРМЕК ТАТИДЫ ДА ТҰРАДЫ СОЛ...

Azamat Qasym
Себебін Ішкі саясат басқармасынан сұрағанымызда «Қазіргі жағдайға байланысты осылай болды» деді. Біздің қолда не тұр дейсіздер?!

Adil Sailaubek
Өз басым Серік пен Нұрбекті танимын. Екеуі де өз жұмыстарын мықты білетін мамандар еді. Байқау кеңесі неге білмей қалды екен?

Толеген Калимажан
Айтарға сөз жоқ, елдің руханиятын көтеру ісімен айналысатын салаға «тыңшыдан» басқа адам таппаса - Ирина ханымдікі де бос отырыс болғаны ғой...

Хамза Сатиев
«Әй!» дейтін әже, «қой!» дейтін қожа жоқ па?
Ирина Смит ханымның «айттым - бітті, кестім - үзілді» деген әміршіл әуенімен заңды белшесінен басып, ойына келгенін істеп отырғаны, жұмсартып айтқанда, шектен шыққандық, әділетке қиянат жасау. Осындай келеңсіздік орын алып отырғанда байқаушы кеңесі не бітірген, қайда қараған? Өзінің атқарушы органының кызметін бақылауды тиісті дәрежеде жүзеге асыра алмаған байқаушы кеңесінің бейқамдығына таң қаласың.

Толеген Калимажан
Өткенде ауданымызға келген ШҚО әкімінің бірінші орынбасарына: «Біздің облыста өзі ішкі саясат басқармасының басшысы бар ма? Ол неге ауданға ат ізін салмайды?» деп, біраз наразылығымды айтқан едім. Үн де, жауап та жоқ, соған қарағанда бір дөкейдің қанатының астындағы еркесі ме? деген ойға қалдым.

Карбек Шопатов
Журналистика мен жазушылықты қатар алып жүрген жаны ізгі, әлде де жазары бар азаматтар біздің облыста жыртылып айрылады. Солардың біреуін әкеп қою керек деп ойлаймын. Бұны тезірек Даниал Ахметов мырзаның алдына қою керек шығар. Ол кісі дұрыс қабылдайды деп ойлаймын, Якунина дегенді орнына қойды емес пе?

Дәулет Тілеуберді
Айтылған сын өте орынды. Бүкіл аймақтағы белді басылымдарды басқаратын лайықты адам болмағаны ма?

Әлібек Қаңтарбай
Ирина - орындаушы. Ат дегенді атады, ас дегенін асады! Әңгіме жоғарыда. Әңгіме - «Шығыс Ақпаратты» оқырмандарға сүйкімсіз етіп барып, түбіне от қоя салу! Кім көрінгенді басшы етіп қоя берсе, оның қадірі кетпегенде қайтеді. Бұл - тактика! Ал, Байқау кеңесі деген, кезінде - Якунина мәселесінен жеңіл шығып кету үшін жоғарғының уақытша құрған тобы. Әйтпесе, неге ақылдаспайды? Қазақстандағы дәл осындай «өзім білем» жүйесімен кәдуілгі Жоңғармен соғысқандай, парасат майданын ашу қажет!
Міне, осы бассыздықты көріп отырған Байқау кеңесі неге ұрандап, неге бақан ұстап байбалам салмайды? Бірқауым жұрт емеспісіңдер.

Карбек Шопатов
Байқау кеңесінде отырған азаматтар салиқалы азаматтар деп ойлаймын. (Көбін танимын) Олардың айтыстарына қарасақ, ешкімімен ақылдаспай Е.Смағұлов деген азаматты осы қызметке тағайындай салған деп отыр. Ендігі кезекте осы Кеңестің мүшелері ресми түрде өз пікірлерін білдіруі керек деп ойлаймын. Ол хат күйінде жазылып облыс әкіміне жеткізілуі тиіс. Пікір қосыңыздар.
Баяғыда біздің салада, (мен медицина саласынанмын) Досаевты Денсаулық министрі етіп тағайындап, біздің Үкімет айды аспанға бірақ шығарғаны есімізде. Мына жағдай да соған саяды. Қазақта осыған байланысты мынандай бір мәтел бар: «Өгіздің мұрнын жұдырықпен тескен»-деген. Ақылды адам өзі-ақ өтінішін жазып кетіп қалу керек шығар, әлде ... тіреуішің болса аспанда жүресің.

 

Ділдәбек ОРАЗБАЕВ: ДАЛА ДАНАЛАРЫН ДҮНИЕГЕ ӘКЕЛГЕН ЕЛГЕ ҚЫЗМЕТ ЕТУ - МЕН ҮШІН МӘРТЕБЕ

Бүгінгі сұхбатты дайындау үстінде есіме 2013 жылдың тамыз айы орала берді.
Мемлекеттік басқарудың жаңа жүйесі - «А» корпусының қатаң сынынан өткен резервтегі кадрлар билікке келіп жатқан сәтте Тарбағатай ауданына тағайындалған әкіммен байланысқа шығып, «А» корпусы: ашық әңгіме» айдарына сұхбат беруге ұсыныс жасадық.
Басшылар да әр түрлі болады. Сұхбат алуға тілші барса, «сауалыңды тастап кет, ойланып, жазбаша жауап берейін» деп шіренетін шенділер де бар. Төртінші билік барса, төрін ұсынатындар да жоқ емес. Ділдабек Тәжібайұлын соңғыларының қатарына жатқыздық. Тілші сауалына тігісін жатқызып, тыңғылықты жауап беру де кез келген мемлекеттік қызметкердің қолынан келе бермейтінін көріп жүрген біз алғашқы сұхбаттан кейін Тарбағатайға тағайындалған жаңа әкім өз ісін білетін, алдағы жұмысына жасаған жүйелі жоспары бар басшы екен деген ой түйдік.
Содан бері де ЖЕТІ ЖЫЛ уақыт өтіпті. Осы уақыт ішінде Ділдабек Оразбаевтың атқарған жұмыстары көз алдымызда. ЖЕТІ ЖЫЛ уақытта Тарбағатай өңірінің өсіп - өркендеуі жолында Ділдабек Тәжібайұлы көп еңбек етті.
Ауыл шаруашылығының тәжірибелі маманы, экономика ғылымдарының кандидаты Ділдабек Оразбаев өткен жылдың сәуір айында Аягөз ауданына басшылыққа тағайындалған болатын. Біздің бүгінгі сұхбатымыз бір жыл ішінде атқарылған жұмыстар мен алдағы жоспары жайлы болмақ.

- Ділдабек Тәжібайұлы, Аягөз ауданын басқарған бір жыл қалай өтті!?
- Бір жыл уақыттың қалай тез өте шыққанын байқамай да қалыппын. Бір ауданды басқарып, ойыңдағы жоспарлардың орындалуы үшін 3 жыл да, 4 жыл да аздық етеді, ең кемі 5 жыл уақыт қажет. Күн сайын өзгеріп жатқан өмір, жаңа мемлекеттік бағдарламалар мен олардың орындалуы, халықтың сұранысын қанағаттандыру немесе қанағаттандыра алмау сияқты жағдайлар бізді бір қуантып, бір өкіндіріп жатады.
Облыс басшысы ауданның әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту, халықтың тұрмыс деңгейін көтеру міндетін жүктеді. Ал кез келген ауданның даму деңгейі индикаторлық көрсеткіштерімен анықталады. Осы мақсатта 2019 жылы ауданымызда талай істер атқарылды.
- Ділдабек Тәжібайұлы, осыдан жарты ғасырға таяу уақыт бұрын шұбартаулық жастардың замандастарын қой шаруашылығын өркендетуге шақырған бастамасы кеңінен қолдау тапқаны есімізде. Ұлттық кәсіпті өркендетуге жасалған осы бастаманың мал басын көбейтуге қосқан үлесі көп болды. Бүгінгі таңдағы Аягөз, Шұбартау өңіріндегі мал шаруашылығының жайына тоқтала кетсек...
- Иә, кезінде Одақты дүр сілкіндірген ол бастама есімізде. Ол бастама шалғайдағы Шұбартаудың жарық тартылмаған алыстағы ауылдарына жарық әкеліп, теледидар қосылып, жолсыз жерлерге жол тартылып, өңірді жаңғыртуға үлкен септігін тигізгені жайлы ауылдағы ағайын аңыз қылып айтады.
Соңғы жылдары ата - бабамыз «Асық ойнаған азар, доп ойнаған тозар, бәрінен де қой бағып...» деп қасиет тұтқан ұлттық кәсіп - қой шаруашылығын өркендету жұмысының қарқыны баяу... Әрине, бұл орайда қой етіне сұранымның төмендігінің де әсері бар екендігі белгілі. Елімізде қой терісіне де сұраныс аз. Жүн өңдейтін кәсіпорындар жоқ деуге болады. Бір кездері ақтылы қой өргізген Шұбартаудың сайын даласы қазір сол Шопан ата түлігін іздеп жетімсіреп тұрғандай көрінеді... «Мал өсірсең, қой өсір, табысы оның көл-көсір» дейтін даналық ескірген заманда өмір сүріп отырғанымыз өкінішті... Мәселен, 2015 жылы облыс көлемінде қой саны 2 млн бас болса, өткен жылғы мәлімет бойынша, оның саны 1,7 миллионға дейін кеміген. Қонақ келсе, қораға жүгіретін қазақ келешекте қой іздеп, Жаңа Зеландия мен Австралия жаққа жаутаңдап қала ма деген қауіп те жоқ емес... Бұл қой шаруашылығы туралы... Жалпы, мал шаруашылығымен айналысуға ниеті бар кәсіпкерлерге мемлекет тарапынан ұсынылып отырған түрлі бағдарламалар көп.
Бүгінгі таңда «Сыбаға» бағдарламасы бойынша аудандағы 8 шаруа құрылымы қаржы институттарынан 4 пайызбен несие алып, шетелден асыл тұқымды ірі қара малын сатып әкелді. «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» арқылы несие алған шаруалар да 1 191 бас ұсақ мүйізді мал басын сатып алды. «Қарапайым заттар экономикасы» несие бағдарламасы арқылы да 16 шаруа құрылымы несиеге қол жеткізіп, оның 5-уі ірі қара, қой және жылқы малдарын сатып алса, 11 шаруа құрылымы бүгінгі күні мал басын іздестіруде.
Малдың көбеюі - халықтың әл-ауқатының жақсаруының кепілі. 2019 жыл-дың қорытындысы бойынша, ауданда ірі қара мал саны – 88344 бас, қой-ешкі –176220 бас, жылқы – 41511 бас, құс саны 35764 басты құрады.
2019 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында 24039,9 тонна тірі салмақтағы ет, 8888,0 тонна сүт, 4823,4 мың дана жұмыртқа өндірілді. Ауылшаруашылық өнімінің жалпы көлемі 2019 жылғы қаңтар-желтоқсан айларында 30970,3 млн теңге болып, облыстың даму рейтингісінде 4 орынды иелендік. (мал шаруашылығы өнімі бойынша аудан 1 орында )
Облыс бойынша өндірілген өнімінің 5,2 пайызы біздің ауданымыздың үлесіне тиесілі. (Облыс - 593 млрд 417 млн теңге)
Ауылшаруашылық өнімдерінің бағасын тұрақтандыру мақсатында өтетін жәрмеңкелерде ет және сүт өнімдері қолжетімді бағамен сатылады. Шаруаларға жеңілдік жасалған, олар жәрмеңкеде орындарға салық, басқа да төлемдер төлемейді.
Өткен жылы ауыл шаруашылығының өсімі 2018 жылмен салыстырғанда 115 пайызға көтерілді. Жұмыс орындарын ашуға бағытталған 50-ден астам мемлекеттік бағдарламалар бар. Өткен жылы бұл бағдарламаларды түсіндіру мақсатында 3 топ құрып, ауыл-ауылдарды аралап, халықпен жұмыс жүргіздік. Нәтижесі бар. Өкінішке орай, биыл әлемді жайлаған індет бұл ісімізге бөгет болып отыр. Шектеу шаралары аяқталған соң жұмысты жалғастыратын боламыз.
- Сіз Тарбағатай ауданына басшылық жасап тұрғанда ел тарихы, жер тарихы деген мәселеге көп мән беріп, осы орайда талай игілікті істер атқарғаныңыз белгілі. Аягөз - абыздар мен аңыздар елі. Даналар еліндегі рухани жаңғыру жұмысына тоқталсақ...
- Қазақтың қай аймағын алсақ да тұнып тұрған тарих. Сол қалың тарихымыз жұп-жұқа оқулыққа ғана сыйып кететін уақыт бүгін артта қалды. Бүгінгі ұрпаққа өнегелі іс, өшпес мұра қалдырған тарихи есімдер, дана билер мен дарынды ақын-жыраулар Аягөз өңірінде жеткілікті. Шұбартау - Шақантай батыр, Жобалай би, Байқотан би, Бегеш шешен дүниеге келген өңір. Келешекте осы батыр, шешен, билерімізге, Дулат Бабатайұлына ескерткіш қою жоспарымызда бар.
Аягөз өңірінде дүниеге келген даналардың қатарында Әз Тәуке заманында «Жеті жарғыны» жазуға үлес қосқан атақты билердің бірі Нар дауысты Нарынбай би бар. Ал оның ұлы Қу дауысты Құттыбай – Абылай ханның сенімді серігі болса, одан өрбіген Байғара мен Ақтайлақ та ұлысқа төрелік айтқан қазақ тарихындағы қабырғалы билер.
Дала даналарын дүниеге әкелген осы елге қызмет ету - мен үшін мәртебе.
Аягөз өңірі қазақ халқының «Қозы Көрпеш - Баян сұлу» лиро-эпостық жыры арқылы әлемге махаббат мекені ретінде танымал. Қызметке тағайындалғаннан кейін, елмен, жермен алғашқы танысу кезінде Таңсық темір жол бекетінен 10 шақырымдай жердегі Аягөз өзенінің бойында орналасқан махаббат мазарын арнайы барып көрдім. Осы сапарда есіме Үндістандағы әлемдегі ең керемет ескерткіштердің бірі Тәж Махал оралды. Бірі үнді, ал екіншісі қазақ халқының ауыз әдебиеті аңыздарының желісіне негізделгенімен, екеуі де мәңгілік махаббаттың символы болғандықтан шығар, қалайда бір ұқсастықты байқағандай болдым. Тәж Махалды көру үшін үнді жеріне жыл сайын мыңдаған туристер келеді екен. Қозы мен Баянның махаббат кесенесін көрген сәтте-ақ бұл жерді де керемет туристік орталыққа айналдыруға болады деген ой түйген едім. Еліміздегі бүгінгі жағдай көп жоспарларды жүзеге асыруға бөгет болып тұр.
Елбасы - ҚР Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы аясында «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» тізіміне енген Қозы Көрпеш - Баян сұлу кесенесінің маңайын абаттандыру мен көгалдандыруға тиісті министрліктен рұқсат алып, жөндеу жүргізуді биылғы жылдың жоспарына енгізіп отырмыз.
Өңіріміздегі басқа да тарихи - мәдени ескерткіштерге халықты тарту, туризмді дамыту мақсатындағы жұмыстар қолға алынатын болады.
- Бүгінгі Аягөз - бұрынғы Шұбартау ауданымен қосылған аймағымыздағы ірі өңірлердің бірі. Ел аузында «Шұбартаудың шері» деген атқа ие болып, қордаланып қалған проблемалардың қатарындағы ауқымдысы жол мәселесі болатын. Өзіңіз ауданға басшылыққа тағайындалғанда Шұбартау өңірін өркендетуді қолға алғалы жатыр деп естіген едік... Шұбартаудың шері азайды ма?
- Иә, өзім осы ауданға басшылыққа тағайындалған алғашқы күннен Шұбартау өңірін ерекше назарыма алдым. Бұрынғы аудан орталығы болған Баршатастан бастап барлық ауылдық округтер мен елді мекендерді аралап шықтым. Шұбартау өңірінен жақынды да, жатты да бауыр тұтып қарсы алатын, өзінің меймандостығымен, еңбексүйгіштігімен ерекшеленетін халықты көрдім. Бұл өңірде қазақтың қасиетті тілі де, салт-дәстүрі де қаймағы бұзылмаған күйінде сақтаулы.
Шұбартаулықтармен кездесу кезінде айтылған өтініш те, тілек те, билікке өкпе-наз да көп болды. Ауылдық округтерді аралай бастағанда көптеген балабақша, шағын орталықтарда бала санының аздығын байқадым. Мысалы, Баршатас ауылдық округіндегі шағын орталық 50 орынға арналғанымен, 10 ғана бүлдіршін барып жүр екен. Орталық жабылса, қаншама адам жұмыссыз қалады. Ал балаларына күтуші жоқтықтан жұмысқа шыға алмай үйде отырған аналар қаншама. Бала санының аздығынан жабылудың аз-ақ алдында тұрған бұл орталықтың жұмысын жандандыруды ауыл әкіміне тапсырдым. Бүгінде шағын орталыққа шамамен 40-қа жуық бала барады.
Өткен жылдарда осы Шұбартау өңіріндегі бірнеше елді мекенді болашағы жоқ ауылдар қатарына жатқызып, картадан алып тастау жайлы да мәселе көтерілгенін жасырмаймыз. Қазақтың әр ауылын ұлтымыздың бір бөлігі деп қарауымыз керек. Сондықтан да ұрпағын өсіріп, ұлттық кәсіпті нәсіп етіп отырған ауылдарды жоғалтуға болмайды.
Жаңа өзіңіз айтып кеткендей, Шұбартаудың ең басты шері - жол мәселесі. Баршатас пен Аягөздің арасындағы 175 шақырымдай жолдың 100 шақырымнан артығы жөнделді. Таяу уақытта тағы 15 шақырымдайы жөнделеді. Бұл мәселе келесі жылы толық шешіледі. Биыл сондай-ақ Баршатас пен Малкелдінің арасындағы жол да жөнделеді. Таяу жылдары Аягөз, Баршатас, Малкелді бағытындағы жол проблемасы шешіледі.
- Бір кездері Шұбартау жеріндегі «Ақтоған» су бөгеті бірнеше кеңшардың суармалы жеріне құнар беріп, мал азығымен қамтамасыз еткенін білеміз. Қазір ше?
- Қазір жасыл энергетиканың қуатын пайдалану арқылы шалғайдағы шаруа қожалықтарын суландыру жұмыстары қолға алына бастады. Бүгінгі күнге ауданда 205 шаруа құрылымдары өздерінің жайылымдық жерлерінен 195 құдық қаздыртып, осы жайылымдарды суғару бағдарламасы арқылы мемлекет тарапынан 216 млн 400 мың теңге көлемінде қайтарымсыз қаржы (субсидия) алды. Облыс бойынша 1-ші орындамыз.
Сонымен қатар жайылымдылық жерлерінде құдығы бар шаруа құрылымдары бүгінгі күнге 517 күн сәулесі панельдерін құрды. Осы сатылып алынған күн сәулесі панельдерінің шығындарының 80 пайызын мемлекет 1 млрд 292 млн 500 мың теңгені құрайтын қайтарымсыз қаржы - субсидия арқылы төледі. «Жайылымдарды суғару» бағдарламасы бойынша ауданымыз республика көлемінде алдыңғы қатарда. Облыста 1 - орында.
Ауданға басшылыққа тағайындалғаннан кейін Қосағаш ауылына барғанымда ауыл халқы өзіңіз айтқан Бақанас өзеніндегі «Ақтоған» су бөгетін қалпына келтіру туралы өтініш айтты. Бұл су бөгеті Одақ тұсында Шұбартаудың бір емес, бірнеше ауылын мал азығымен қамтамасыз етіпті. Аудан тарағаннан кейін шұбартаулықтар «Ақтоғанмен» қош айтысқан екен. Баршатас, Қосағаш, Мәдениет, Бидайықтың, Байқошқар ауылының жерін сумен қамтамасыз еткен Бақанас өзенінің бойындағы дайын тұрған су бөгетін неге қалпына келтірмеске? Бұл мәселе бойынша республикалық су ресурстары комитетімен байланысқа шықтық. Біздің осы істі қолға алып жатқанымызды естіген Қосағаштың екі тумасы байланысқа шығып, шамамен 10 млн теңге тұратын жобаны дайындау қаржысын өз мойындарына алды. Қазір жоба жасалып жатыр. Дайын болған соң «Ақтоған» су бөгетін қалпына келтіру жұмысы басталады. Бұл жоба 6 мың гектардан астам жерді көлдетіп суландыруға мүмкіндік береді. Су бөгеті - үлкен стратегиялық объект. Бидайық, Өркен, Айғыз ауылдық округтерінде де кезінде су бөгеттері болған екен. Ең бірінші «Ақтоғанды» іске қосып алған соң басқаларына да кезек келеді деп ойлаймын.
- Көп балалы жанұяларға қамқорлық жасау, оларды баспанамен қамтамасыз ету - мемлекеттің ерекше назарында ұстап отырған мәселелердің бірі. Осы орайда Аягөз өңірінде қандай жұмыстар бар?
- Көп балалы аналарға қамқорлық жасап, баспанамен қамтып, әлеуметтік көмектер беруді жалғастыра береміз. Жалпы, ауданда 250-ге жуық жағдайы төмен отбасы бар. Бұл отбасылар әрдайым назарымда. Ауданда арнайы қор құрылған, жұмыстар басталғаннан кейін кәсіпкерлермен келіссөздер жүргізетін боламыз. Қорға түскен әр тиынның жұмсалуы бақылауда болады.
Аудан бойынша үй кезегіне тіркелген 167 отбасы бар. Бүгінгі күні көп балалы 11 отбасы облыстық «Парыз» қоры арқылы, 23 отбасы «Nur Otan» партиясының «Бақытты отбасы» жобасы аясында Тұрғын үй құрылыс жинақтау банкісі арқылы баспанамен қамтамасыз етілді. Биыл Солтүстік мөлтек ауданында бой көтеріп келе жатқан тұрғын үй аз қамтылған көп балалы отбасыларға беріледі.
Жалпы, көп балалы жанұялар біздің тұрақты назарымызда. «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасы арқылы Аягөз қаласында екі бес қабатты 60 пәтерлі тұрғын үйдің құрылысы жүріп жатыр. Қазіргі уақытта төртінші-бесінші қабаттары салынып жатқан нысанды пайдалануға беру 2020 жылдың маусым айына жоспарланған болатын. Елдегі шектеу шараларына байланысты пайдалануға беру мерзімі кешіктірілуі мүмкін.
- Сіз Тарбағатай өңірінде ауылдарды таза ауыз сумен қамтамасыз етуде көп жұмыстар атқарғаныңызды білеміз. Аягөз өңірі ауыз сумен қалай қамтамасыз етілген?
- Биылғы жылдың өзінде 250 млн теңгеге жуық қаражатты ауыз суға бөліп отырмыз. Биыл Тарбағатай, Ақши ауылдарының тұрғындарына 24 сағат су берілуін қамтамасыз етеміз. Ақшәулі ауылында осы жылы іске қосамыз, Мыңбұлақта да сумен қамтуды бастаймыз деп отырмыз. Бүгінгі күнге ауыз суы жоқ 2 ауыл ғана бар, олар Малкелді және Байқошқар. Осы 2 ауылға жоба әзірленуде.
Мемлекеттің бізге жүктеп отырған негізгі тапсырмасы - халықтың өмір сүру сапасын жақсарту. Осы міндеттің қатарына халықты таза ауыз сумен қамту да кіреді. Бұл бағыттағы жұмыстарды алдағы уақытта жүйелеп, біртіндеп жолға қоятын боламыз. Бүгінде аудандағы 50 елді мекеннің 32-сі, яғни 64 пайызы орталықтандырылған ауыз су жүйесіне қосылған.
Аягөз қаласында 108 көше бар болса, оның 74-і орталықтандырылған ауыз сумен қамтылған. Биыл қалған 34 көшені орталықтандырылған ауыз сумен қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жүргіземіз.
Жалпы, қалада болсын, ауылда болсын тұрғындар бірдей жағдайда өмір сүрулері керек. Ауылдық округ әкімдеріне арнайы тапсырма берілген. Ел аралап, халықтың жай-күйімен танысу барысында басым көпшілігіне судың тәулік бойы берілмейтінін білдім. Қазір осы олқылықтарды жою үшін «СУ» мекемесі жұмыстар жүргізуде.
Нарын, Тарбағатай, Ақши, Қосағаш, Мәдениет, Бидайық, Баршатас сынды ауылдық округтерде су 2-6 сағат көлемінде ғана берілетіндіктен қазір тиісті жұмыстар атқарылуда. Сондай-ақ Қосағаш ауылында топтық су беру жүйесі орналасқан. Бұл жерден Мәдениет, Бидайық ауылдарына су барады. Бұрындары су 3-5 сағат уақытқа ғана берілетін. Қазір қосымша 5 ұңғыма қазылып, су беру уақыты 10-12 сағатқа жетті. Биылғы жылы бұл көрсеткішті 24 сағатқа жеткізу жоспарланып отыр. Бүгінгі таңда 2019 жылы атқарылған жұмыстардың нәтижесінде Баршатаста ауыз су тәулік бойы беріле бастады.
- Өңірде жарықтандыру, жол жөндеу жұмыстары қалай жолға қойылған?
- Алғаш ауданға басшылыққа келгенде барлық деңгейдегі әкімдерге көше жарықтарын кезең-кезеңмен энергоүнемдегіш шамдарға ауыстыруды тапсырған болатынмын. Бұл жұмыс қарқынды жүріп жатыр.
Ал жол жөндеу жұмыстарына келер болсақ, қала бойынша 8 көше асфальтталып, 35 көшеге меморандум арқылы қиыршық құм төселді. Шаһарда 38 көшеге асфальт жабындысы төселген, 35 көшеге қиыршық тас төселді. Үстіміздегі жылы тағы 7 көшеге асфальт жабындысын төсейтін боламыз.
Аягөзде За линией деген мөлтек ауданы бар. Аягөзде апатты жағдай орын алғанда, сол мөлтек аудандағы Кіші Аягөз өзені бойындағы жүргіншілер көпірін су шайып кеткен болатын. Тұрғындар тарапынан жаяу жүргіншілер көпірі салынса деген өтініш түскен еді. Қазір аудан бойынша 11 көпір салынып, қолданысқа берілді. Оның ішінде Аягөз қаласы бойынша жоғарыда айтқан Кіші Аягөз өзені үстіне 5 көпір, Мамырсу ауылдық округінде 6 автокөлік жүретін көпір салынды. Биыл Кіші Аягөз өзеніндегі 2 автокөлік жүретін көпірді күрделі жөндеуден өткізуді жоспарлаудамыз.
- Сіз жайлы «ауылды қалаға айналдыра білетін әкім» деген пікір бар. Бұл жай айтыла салған сөз емес. Ақсуат, Тарбағатай өңірін қалай түрлендіргеніңіз, гүлдендіргеніңіз көпшіліктің көз алдында. Аягөз өңірі жайлы бұл орайда не айтуға болады?
- Азды–көпті жұмысымызды байқап, жақсы пікір айтқан халыққа ризашылығымды білдіремін. Қызмет еткен жерімізді көркейту- біздің міндетіміз. Бұл орайда Аягөз өңірінде де қолға алынып жатқан жұмыстар аз емес.
Қопа ауылдық округінде «КазМинералс Ақтоғай» кен байыту комбинатының демеушілігімен балалар ойын алаңы мен хоккей қорабы орнатылды. Аягөз бен Ақтоғай кентінде ойын және футбол алаңдары салынды. Қажымұқан, А.Көшкімбаева көшелеріне минифутбол, баскетбол, волейбол алаңдары мен стрит воркаут алаңы орнатылды. Қабанбай батыр – Нұралинов көшесіне бюджет есебінен және Аягөз локомотив жөндеу депосымен жасалған меморандум аясында саябақтар жасалды.
Өңірлерді дамыту бағдарламасы аясында Шынқожа ауылдық округінде балалар ойын алаңы жабдықталып, саябақ абаттандырылды. Тарбағатай ауылдық округінде де балалар ойын алаңы жасалып, еңбек ардагерлеріне мемориалдық тақта орнатылды.
Өткен жылы жергілікті бюджет есебінен Нарын ауылдық клубының алды абаттандырылып, аудандық мәдениет үйінің жылу жүйесі жөндеуден өтті. Сондай-ақ Ақтоғай кентінің мәдениет үйі жөндеуден өткізілді.
Шұбартау өңірі - атақты композитор Еркеғали Рахмадиевті, жазушы Мұхтар Мағауин мен ақын Несіпбек Айтов сияқты таланттарды түлеткен қасиетті топырақ. Бұл елде бос уақыттарында өнерді жандарына серік еткен адамдар әлі де аз емес. Оларға қолдау көрсету мақсатында Қарағаш және Малкелді ауылдарына музыкалық аспаптар, Нарын, Мыңбұлақ, Тарбағатай, Баршатас, Өркен, Айғыз және Емелтау ауылдық округтерінің әжелер ансамбльдеріне 53 дана ұлттық киімдер алынды. Қалған ауылдардағы әжелер ансамбльдеріне де толығымен ұлттық киімдер әперетін боламыз..
Ардагерге құрметпен қарауымыз керек. Ауылдарда ардагерлер бас қосатын жер жоқ болғандықтан, ауыл әкімдеріне ардагерлер бөлмесін ашуды тапсырдым. Бүгінде Нарын, Мамырсу, Сарыарқа және Ақтоғай ауылдық округтерінде Ардагерлер бөлмелері жұмыс істеп тұр.
- Аягөздегі білім беру саласына тоқталсақ...
- Ауданымызда бес бастауыш, отыз бес орта мектеп бар. Мектептерде гимназия, лицей сыныптары оқушыларға тереңдетілген білім береді, жас өрендер өнер мектебі мен жасөспірімдер мен балаларға арналған спорт мектебінде және жас техниктер станциясында тәлім алады.
Мектептерге жергілікті бюджет есебінен IT-сыныптар ашу мақсатында 23 кабинетті дайындау үшін қажетті қаржы бөлініп, ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізіліп, жиһаз, компьютерлік жабдықтар мен интерактивті тақталар сатылып алынды.
Облыс әкімі Даниал Ахметовтің тапсырмасына сәйкес, аудандағы екі мектепте алты «Жас сарбаз» сыныбы ашылған.
Өткен жылы аудан бойынша Ұлттық бірыңғай тестілеуге қатысқан 502 түлектің орташа балы – 96,6, ал ең жоғарғы көрсеткіш 137 балл болды.
Ауданда мектеп жанында маусым айында екі ауысыммен жұмыс істейтін «Балдәурен» лагері ұйымдастырылды.
Жасөспірімдерге өз жерінің тарихын таныту мақсатында қазақтың бас ақыны Абайдың жеріне, Қозы мен Баянның, Дулат Бабатайұлы, Шақантай батыр, Қасабай батыр, Жобалай батыр, Бегеш, Байқотан, Байғара мен Ақтайлақ билердің кесенелеріне саяхаттар ұйымдастырылды.
Балалардың жазғы демалысын тиімді ұйымдастыру мақсатында 3 күндік спорттық туризм жарысы өткізілді. Өткен жылы шілде - тамыз айларында жаңадан пайдалануға берілген Тарбағатай ауылдық округіндегі интернат ғимаратында жұмысын бастаған лагерьде 560 оқушы, Тарлаулы ауылдық округіндегі лагерьде 280 оқушы денсаулығын нығайтып, демалып қайтты. Ауданымыздағы әлеуметтік тұрғыдан аз қамтылған, көп балалы, қоғамның қолдауды қажет ететін тобына жататын отбасылардың балалары тамыз айында «Алакөл» жазғы сауықтыру орталығында демалды.
Мамырсу ауылында мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жобасы негізінде «Еркетай» жекеменшік балабақшасы, аудан орталығындағы Оңтүстік қалашықта 190 орындық шағын орталық ашылды. Сондай-ақ Қарағаш аулындығы Ж.Жабаев атындағы орта мектепте, Майлин ауылындағы орта мектепте шағын орталықтар ашылды. Ендігі кезекте Бозай елді мекенінде шағын орталық ашу жоспарлануда.
Елдегі төтенше жағдайға байланысты біздің аудандағы мектептер де қашықтықтан оқытуға көшкен. Бұл орайда қажетті жағдайлар жасалған.
- Ділдабек Тәжібайұлы, сынды қалай қабылдайсыз?
— Әкім де адам. Ендеше, сын айтса, қуанамын десем, сенбессіздер. Сынды мен де барлық адамдар сияқты қабылдаймын. Кемшілігін бетіне басу кез келген адамға ауыр тиетіні рас. Алайда, әділ сын айтылса, оны қабылдай білуіміз керек. Кей кездері өзіміз байқамай, назар аудармай жүрген кемшіліктерімізді көруге, түзетуге, деңгейімізді көтеруге, көңіл аударуға қажет нәрсенің бірі сын деп ойлаймын. Сын арқылы біз шыңдаламыз. Сондықтан ақиқатты айтқан адамдардың пікірін дұрыс қабылдаймын, ал сын айтудың жөні осы екен деп дәлелсіз сөйлеп немесе арыз жазып жұмысқа бөгет жасайтын адамдардың әрекетін әркімнің ар алдындағы таразысының еншісіне қалдырған жөн шығар.
- Ділдабек Тәжібайұлы, сұхбаттасуға уақыт бөлгеніңізге рақмет!

Сұхбаттасқан Риза АСАНҚЫЗЫ

 

ПАТРИОТИЗМ мен ПОПУЛИЗМДІ АЖЫРАТА АЛАМЫЗ БА?

Зайсанда болған оқиғаға сырттан қарағанда не көрдік?

Соңғы кездері ереуілші елге айналып кеттік... Үйде теледидардың пультін басудан басқа ермегі жоқ, жатып алып билікпен алысатын, жағдайы өзінен жақсылардың бәрін «ұры» деп кіжініп, бет қаратпай өршеленетін диван батырлардың «ереуіл» деген сөзді естісе, еліріп кететінін байқап жүрміз. Дегенмен Зайсанда болған оқиғаға орай «бұл ән бұрынғыдан өзгерек» деген тіркесті қолданған дұрысырақ болар...

Сонымен, ақпанның 19-20 күндері Зайсанда болып жатқан жағдай ватсап желісі арқылы жан-жаққа тарап жатты. «Ереуіл» деген сөзге етіміз үйреніп алды десек те, осы жолы, өзге емес, өзіміздің Зайсан жерінде болып жатқан жағдайға немқұрайлы қарай алмай, күн ұзақ алаңдаулы болдық... Бүкіл әлемді үрейлендіріп отырған тажал – тәжвирусты жұқтырудан сақтанған халықтың наразылығын теріс деп айтуға келмес. Газетіміздің өткен санында Зайсанда болған бұл жағдайды егжей-тегжейлі баяндап, жеткізгендіктен, бүгін қайталап жату артық болар.
Зайсандағы оқиға қазақылықтың қаймағы бұзылмаған, ел бірлігін басты байлығым деп санайтын, биліктің айтқанын имандай ұйып тыңдап, сөзге тоқтай білетін ауылда жатқан тәубешіл халық, бұрынғыдай емес, тым кінәмшіл, тым күмәншіл болып кеткен бе деген ойға қалдырды.
- Шекара жабылсын!
- Өзіміздің 5 азаматымыз кірсін, бірақ Алматы немесе Астана сияқты қалалардағы арнайы жабдықталған денсаулық сақтау мекемесіне жеткізіңіздер!
- Қытай елінің 42 азаматы қауіп сейілгенше өз еліне қайтарылсын. Жолымыз жөнделмесе де жүре берейік. Коронавирусты жұқтырмасақ болды.
- Әкім мырза, шекараның жабылуына нақты көзімізді жеткізейік. Біздің талабымыз осы,- деген сияқты өтініштерін жеткізді. Қолдарына микрофон тигендер өкпе-реніштерін қарша боратты.
Шырылдаған халықтың жанайқайы заңды... Жергілікті әкімдік қызметкерлері мен депутаттар тарапынан көшеге топталып шыққан тұрғындардың сөзіне құлақ түруге ынталы жанның болмауы наразылықты күшейте түсті. Бұл оқиға аудандағы халық пен билік арасында байланыстың жоқтығын анық аңғартты. Ресми биліктен қолдау болмаған осы «оңтайлы» сәтті пайдаланып өзінің «көшбастаушылық» қабілетін көрсетіп, көзге түсіп қалуға жанталасқан жігітке қарап тұрып аймақ басшысы:
- ...Митингіні жақсы көретін адамдар болады, білемін...- деді.
Даниал Кенжетайұлы әр сөйлеушіні мұқият тыңдады. Басшымын демеді, сөзді бөлмеді. Дүрліккен халықты сөзімен демеп, барынша жұбатып, сабырға шақырды, кемел басшы екендігі әр сөзінен байқалып тұрды.
Естір құлақ, түсінер түйсік болса, «митингіні жақсы көретін адамдар болады» деген сөздің астарында көп мағына жатыр. Айқай-шуды, бүлікті жаны сүйеді деген жақсы атақ емес... Халықтың қамын ойлағансып, көп арасынан суырылып шығып билікке қарсы сөз айту арқылы эмоцияның жетегінде тұрған көпшілікті өзіне қаратып алуға тырысатын популизм бүгін ескірді, халық шынайылықты бағалайды десек те, ел арасында әлі де бар екендігі Зайсандағы оқиға кезінде анық байқалды. Ешкім ұсынбаса да өзін-өзі көшбасшы тағайындап алған жас жігіт болған оқиғаның сиясы кеппей жатып, «халқым депутат бол, құрметті азамат бол» деген ұсыныс жасап жатыр» деп, әлеуметтік желі арқылы ауызға сөз салып, ватсап желісі арқылы өзінің «ерлігін» өлеңге айналдырып, қандай да бір билікке жетудің науқанын дереу бастап кетті. Мұндай жағдайда жүрегіндегі тәртіп сақшысы қырағы, парасат-пайымы орнықты адамның еліргенге ермейтіні белгілі. Ғылымда тәуелділік, тобырлық психология деп аталатын осындай жағдайдың зардабын өз заманында «бас-басына би болған өңкей қиқым» деп Абайдан артық жеткізіп айтқан жан кемде-кем шығар...
Жайсаң мекенде жалаң ұранмен жұрттың назарын өзіне барынша аударуға тырысып баққан жас жігіттің қылығынан бұрқырап тұрған популизмді көрдік. Әсіресе шекарадағы мұнараға шығып алып, дыбыс күшейткішпен: «Халқым...»- деп даурығып, орнықтылығы қалыптасуға тиісті орда бұзар жаста желпілдеп жүрген азаматтың жеңілтек қылығынан елдің бүгінгі жанайқайына жаны ауырып жүрген адамды емес, ыңғайы келіп тұрғанда көзге түсіп қалуға тырысқан, өз имиджін көтеру мақсатын көздеген «жалаңаш патриотты» көрдік.

Қайырлы таң менің туған ауылым,
Намысшыл туған бар ұлың.
Қайраған қайсар ұл-қызың,
Қайтарды қытай дауылын.

Қазақта небір заңғар көп,
Сөйлеген шешен нарлар көп.
Тас түлек болып түлеткен,
Өзіңде тудым арман жоқ.

Отырмын бүгін мұнарлап,
Сартерек саған жыр арнап.
Сенде де арман жоқ шығар,
Халқыңда тұрды Еркебұлан деп ұрандап.

Тілімде тұрса тақылдап,
Жұрт айтты шіркін батыр-ақ.
Бойыма қуат күш берген,
Киелі туған топырақ!!!

24.02.20

Еркебұлан Зағыпаров

WhatsApp байланысы арқылы тараған өлеңді еш өзгеріссіз ұсынып отырмыз.


Facebook әлеуметтік желісінен

Осы сәттерде Абайдың:
Бас-басына би болған өңкей қиқым,
Мінеки, бұзған жоқ па елдің сиқын?
Өздеріңді түзелер дей алмаймын,
Өз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың,-
дегені еріксіз ойға оралады.
Абай бұл жерде бірлігі жоқ елдің берекесі кететінін айтып отыр. Жастардың бойынан патриотизмді көргіміз-ақ келеді. Популизмге құмарлықтың басымдығы алаңдатады. Жоғарыдағы мысал - соның бір айғағы.

ЗАЙСАНДАҒЫ НАРАЗЫЛЫҚ

Немесе оқиғадан кейінгі ой

Зайсан ауданында орын алған оқиға әлеуметтік желіде  «ЕРЕУІЛ» деп жазылып жатыр. Ереуіл деген тым артықтау  болар, бұл  бір оқиғаға байланысты болған наразылық  шарасы  деп есептейміз.

Сонымен, 19 ақпан күні шығыстың Майқапшағай кеденіне жақын орналасқан Қытаймен шекаралас жатқан Зайсан ауданындағы Сарытерек және Айнабұлақ ауылдары тұрғындарының шекарадан өтетін коронавирус дертіне шалдыққан науқастарды жергілікті ауруханаға жатқызуға орын дайындалып жатыр деген сыбысты естіп наразылыққа шыққанын әлеуметтік желі арқылы білдік.
Жоғары жақтан түскен бұйрық негізінде Майқапшағай шекара бекетінен бері қарай өткен азаматтар жергілікті амбулаторияға 14 күнге жатқызылып, бақылау жасалатыны, тіпті төсектер кіргізіліп қойғаны да видео арқылы халыққа көзді ашып-жұмғанша тарап кетті. Айнабұлақ және Сарытерек ауылдары тұрғындары: «Мұны аудан басшылығы бізге неге алдын ала ескертпеді? Неге түсіндіріп айтпайды? Біз бұған қарсымыз!»- деп, өз наразылықтарын жеткізуге түс ауа көшеге шығып, Зайсан ауданы әкімінің келуін талап еткен. Өкінішке орай, халық қанша күткенімен, Серік Ақтанов Сарытерек ауылындағы кездесуге келмеген. Ал Айнабұлақта, ұзақ күттіріп барып, түн ортасында төбе көрсеткен...
Жағдайды естіген облыс басшысы Даниал Ахметов Қытаймен шекарада жатқан Зайсанға дереу жетті. Халықтың ортасында болып, жиналған көпшіліктің наразылығын мұқият тыңдады. Шындық бүкпесіз айтылды. Елдің аузына ешкім қақпақ қоймады. Облыс әкімі екі күн бойғы уақытын зайсандықтардың ортасында өткізді. Халықтың пікіріне зейін қоя отырып, мәселелердің шешілуіне мұрындық болған аймақ басшысы Даниал Кенжетайұлы көпшілікпен ашық әңгімеге, конструктивті диалогқа әзір екенін байқатты.
- Қазіргі уақытта Қытай шекарасынан бірде-бір кісі өткен жоқ. Бірден айтайын, шекарадан басқа елдің азаматтары өтпейді де. Біз шекарадан тек қазақстандықтарды ғана өткізуіміз керек. Өйткені олар біздің елдің азаматтары. Олардың денсаулығы 14 күн бақылауда болуы керек, - деді облыс әкімі.
Аймақ басшысына аудан тұрғындары: «Кеше аудан әкімін сағат 3-тен бастап күттік. Түнгі сағат 11 жарымда Айнабұлаққа ғана келді. Жергілікті билік халықпен санаспайды», «Қытайдан келетіндерді неге ауыл ауруханасына орналастырмақ?», «Біз шекараның жабылуын талап етеміз!», «Ешқандай да карантин өткізуге жол бермейміз, Қытаймен шекара жабылсын. Зайсанда жол жөндеу жұмысында жүрген 42 Қытай Халық Республикасының азаматы еліне қайтарылсын!» деген талаптарын қойды. Ең басты наразылық шекараның жабылмауына байланысты болған сияқты.
Халық талабы орындалды. Шекара жабылды. Бұл орайда облыс басшылығының халықтың ортасына жедел жетіп, тұрғындарға барлық жағдайды түсіндіруінің көмегі көп болды.
Сонымен, Зайсанда болған жағдайдан қандай ой түюге болады?
Аудан әкімі Сарытерек ауылы тұрғындары шақырғанда келмеді. Тек түнгі сағат 11-ден асқанда, халықтың талабы күшейіп кеткенде Айнабұлаққа жеткенін жоғарыда айтып кеттік. Бұл жағдай Серік Ақтановтың елге бас болуға жарамсыздығын байқатты. Санада жауап іздеген сауал көп... Осындай сын сағатта ауданнан сайланған мәслихат депутаттары, олардың хатшысы Дәулет Ыдырышев, «Nur Otan» партиясы филиалы төрағасының орынбасары Меруерт Қайрақова, аудан әкімінің орынбасары, коронавирусқа қарсы штабтың жетекшісі Миргүл Сапарғалиева, ішкі саясат бөлімінің басшысы Нұрлыбек Қалибаев қайда болды? Облыс әкімі: «Ағайын, мен халықтан биік емеспін, Сіздермен біргемін, бұл - ортақ мәселе!»- деп, үрейленген елді сабырға шақырды. Халық сөзге тоқтады. Шын мәнінде, жергілікті билік тарапынан осы сөзді айтып, халықтың ортасында болатын жан табылмағаны аудандағы кадрлардың әлсіздігін аңғартпай ма? Зайсандағы наразылық ауданда идеологиялық жұмыстың жоқтығын анық көрсетті. Ендеше, жоғарыда аттары аталған тиісті салаға жауапты қызметкерлер түгелдей жұмыстан кетулері керек деп есептейміз.
Көңілге көлеңке түсірген тағы бір жағдайды айтпай кетуге болмайтын сияқты. Зайсан ауданына арнайы жасақтың келіп жатқанын әлеуметтік желіден көргенде «әттең-ай» дегенімізді жасырмаймыз. Арнайы жасақтың жеткізілуі биліктің әлсіздігін аңғартпай ма?.. Халық соғысқа шыққан жоқ. Тәртіп бұзушылық та байқалмады. Тек бейбіт түрде билікке талап қоюға келген тұрғындармен арадағы жағдайды арнайы жасақтың келуімен ушықтырып алу қаупі болғанына да келешекте назар аудару қажет болар.
Әлеуметтік желіде тараған видеожазбадан сол маңда жүрген ел-жұрттың «спецназды неге әкеп жатыр?» деп сұраған дауыстары да естіліп жатты.

Осы оқиға кезінде зайсандықтар биліктен жасқанбай талаптарын айтып, орындатты десек те, бүгін үнсіз қалуға болмайтын келеңсіз көріністер де назарымыздан тыс қалмады. Мысалы, қолына дыбыс күшейткішті ұстап көш бастап, белсенді болып жүрген зайсандық бауырымыз Еркебұланның және бірқатар ауыл тұрғындарының облыс басшысымен кездесуде жарыса сөйлеп, «басқа шауып, төске өрлеген» тым еркін қылықтарын көріп, халқымыздың бүгінгі ұрпағы үлкенді құрметтеп, басшыны сыйлайтын, бір ауыз сөзге тоқтайтын асыл қасиетінен айырылып бара жатқан жоқ па деп қапа болдық...

Риза МОЛДАШЕВА

ЗАЙНУЛДИННІҢ ОРАЛУЫ немесе АҚТАНОВТЫҢ «АҚЫРЫ»

Сонымен, зайсандықтар он айға жуық уақыт «тамашалаған» «Ақтановтың ақыры» атты «сериал» кеше аяқталды. Ауданды 10 айға жуық уақыт басқарған Серік Ақтанов қызметінен кетті.

Зайсанды басқаруға келген алғашқы күннен-ақ көптің емес, жекенің мүддесін ойлап әрекет еткен әкімнің жүйесіз жұмысын айта-айта жүйкесі тозған тұрғындар, биліктің заңсыз талабын орындаудан зәрезап болған жергілікті шенеуніктер, мұңын айтып баратын жан таппаған қарапайым халық, әділдіктен күдер үзіп, құқығы тапталған азаматтар Ақтановтың қызметтен кетуін көптен күткен болатын. (Тарысы бардың тауығы болып күнелтетіндерден басқа...)
Сәл шегініс жасасақ, 2019 жылдың 15 сәуірі - Серік Қасымбекұлы Ақтанов Зайсан ауданына әкімдік қызметке тағайындалған күн. 1960 жылғы 1 тамызда Қытай Халық Республикасында туғанымен, балалық шағы осы Зайсан ауданында өткен азамат. Өскемен жол-құрылыс институтын және Сібір мемлекеттік жол-автомобиль академиясын тамамдаған Серік Ақтанов қызметке кіріскен алғашқы күннен–ақ ауданда берекесіздік белең алды. Әкімдікте көп жылдар бойы жұмыс істеп жүрген қызметкерлер қысқарып немесе төмендетіліп, олардың орындарына саланы басқаруда тәжірибесі жоқ Алматы мен Өскеменнен келген азаматтар жайғасты. Ауылдық округ әкімдері аудан басшысының «Мемлекеттік сату және сатып алу туралы» Заң талаптарына қайшы тапсырмасын орындаудан бас тарта алмай, жаппай айыппұл төледі. Ауыл халқының мал жайылатын жерін жеке кәсіпкерге алып беру фактісіне байланысты сот шешімін орындау кезінде де ауданның кеше ауысқан басшысы «бармақ басты, көз қысты» әрекеттерге жол бергенін бұрын да жазғанбыз. Бюджет қаржысын ысырап ету фактілеріне байланысты ақиқатты айтқан адамдардың үстінен Ақтанов пен оның орынбасары сотқа шағым түсіріп, моральдық шығын талап еткені әлі де аяқталмаған істердің қатарында. Ал бұрын-соңды болмаған ең сұмдық оқиға - Серік Қасымбекұлының өзіне түн қараңғылығында шабуыл жасалды деп бірнеше адамның үстінен құқық қорғау органдарына арыз түсіргені... Зайсандықтар елдегі осы келеңсіздіктерді жоғары билікке жазбады емес, жазды. Бірнеше мәрте тексеру де болды... Алайда, «Құланның қасуына - мылтықтың басуы» дегендей, 19 ақпан күнгі Зайсандағы оқиға болмаса, Ақтанов мырза әлі де отыра берер ме еді, кім білсін...
10 ай уақыт бұрын өз жерлесіміз келді деп қуана қарсы алған зайсандықтар Серік Ақтанов қызметтен кеткенде терең тыныс алған сияқты...
Сонымен, Зайсан ауданының әкімі қызметіне осы елдің өз перзенті СЕРІК ЗИНАБЕКҰЛЫ ЗАЙНУЛДИН тағайындалды. Серік Зинабекұлы 2010 – 2013 жылдары Зайсан ауданында әкім болып, 2013 жылдың маусым айынан бастап соңғы 7 жылдан артық уақыт аймағымыздағы ең ірі аудан Үржарға басшылық жасады.
Биліктің астауынан су ішкен басшылар да әр алуан болып келеді. Әсіресе шуы көп, науқаны басылмайтын әкімдіктің шаруасы оңай емес. Зайсанды Серік Зайнулдиннен кейін, 2013-2016 жылдар аралығында, марқұм Алмас Оңдаханов, 2016 жылдың маусымы мен 2019 жылдың наурызы аралығында осы ауданның өз тумасы Темірбек Қасымжанов, ал 2019 жылдың сәуір айынан бері Серік Ақтанов басқарған болатын. Біздің байқауымызша, Зайсанда әкім болғандардың арасында халық тарапынан қайта келуін қош көру абыройы бұйырған жалғыз әкім әзірге Серік Зайнулдин сияқты. Зайсанды басқарған әкімдердің ішінде есімі ел арасында ерекше аталады. Егер сенімді ақтамаса, елдің көңілінен шықпаса, іскерлігін дәлелдемесе, бір ауданға екінші мәрте әкімдікке тағайындалар ма еді? Нақты айтқанда, халық қабылдар ма еді?
Іскерлігі арқасында қай ауданда болмасын басшылық қызметін абыроймен атқарып, өзіне сеніп тапсырылған жұмысты орындауда жеткілікті тәжірибе жинақтаған азамат. Біздің байқағанымыз, Зайсанға келген басшылардың барлығын жергілікті тұрғындар Серік Зайнулдинмен салыстырады. «Секең әкім болып тұрғанда басқаша болатын...», «көше гүлге оранып тұрушы еді...», «қала мен ауыл Зайнулдиннің кезінде тап-таза болатын...» деген сияқты сөздерді жиі естиміз. Қысқасы, бұл азамат - Зайсан ауданының халқы үшін жақсы әкімнің үлгісі.
Жерінің көлемі мен халқының саны жағынан аймағымыздағы ең үлкен өңір, бұрынғы Семей облысына қараған Үржар, Таскескен, Мақаншы атты үш ауданға басшылық жасау оңай іс емес екендігі белгілі. Серік Зинабекұлы Үржарда да жанкешті еңбек етті. Жеті жыл Үржар сияқты үлкен өңірді басқару мамықтай жұмсақ, тақтайдай тегіс болды деп айтуға келмес. Алайда көпшілік қолға алған ісін абыроймен жүргізе алатын еңбекқор азаматты қолдады. Өйткені халыққа жақын басшы болды. Ел ішінде өз ісін бастауға ынталы жан байқаса, мемлекеттік бағдарламалар шеңберінде кәсіпке тартты. Баспанасызға баспана берді. Жан жылуын қажет еткен жанұяларға көмек беруде халықты жұдырықтай жұмылдырды. Айдынды Алакөлдің жағалауын адам танымастай өзгертіп, қазақстандық туризмді дамытуға елеулі үлес қосты. Ауыл-аймақты гүлдендірді. Ең бастысы, Зайнулдин басшылық жасаған жылдары Үржар ауданының экономикасы қарқынды дамыды. Басшыларының ісіне сүйсінген Айжарық сынды ақындары:
Өмір тәтті боп тұрады дос күнде,
Ере бермес ерсің жөнсіз көшкінге,
Парасатпен пайымдайтын әрнені,
Азаматсың ұқсамайтын ешкімге!-
деп жыр арнады.
Жеті жылдан артық уақытта Серік Зинабекұлы Үржар өңірінің бел баласына айналып кетті. Ақ жаулықты аналар көрген жерде ақ тілегін арнап, ақ сақалды қариялар ақ батасын беруден тынған емес. Ал әріптестері талап қойғыш та еңбекқор басшымен қызмет істегендерін мақтанышпен айтады.

Ел арасында «Ер екеніңді білейін, Зайсанды басқарып көр!» деген сөзді жиі естиміз. Бұл зайсандықтардың басшыға талап қойғыштығын меңзесе керек. Сол жайсаң мекен Зайсанның тұрғындары Серік Зинабекұлы елге басшылыққа қайта оралады дегенді естігеннен–ақ бір-бірінен сүйінші сұрап, ерекше қуанышты күйде болды. Халық Серік Зайнулдинді туған жерінің адал перзенті деп біледі. Бейбіт заманның бесігінде ұрпақ өрбітіп, ұлан-байтақ қазақ даласының шығыстағы шетін мекендеп жатқан Зайсан елі енді өздерінің адал перзенттерінің алақан жылуымен көркейе түсері анық.
Ендеше, ел-жұртының шынайы ыстық ықыласына бөленген «ЕЛІМ» деген ерге «ЕРІМ» деген ел қолдау көрсетіп, Зайсан жерінің мәртебесі әрдайым биіктей берсін деп тілейік.

Риза АСАНҚЫЗЫ

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57