КӨКПЕКТІГЕ ЖАҢА ӘКІМ ТАҒАЙЫНДАЛДЫ

Газетіміздің өткен сандарының бірінде Көкпекті ауданы әкімінің басқа қызметке ауысқанынан оқырмандарды хабардар еткеніміз естеріңізде болар. Халықтан өткен сыншы жоқ. Көпшілік арасында Көкпектінің бұрынғы әкімі Рамиль Нығметжанұлы Сағандықов үш жылға жуық уақыт аудан басқарып, креслода отырды демесеңіз, шидің басын сындырған жоқ деген сынды пікір көп. Сондықтан да болар, аудан тұрғындары тарапынан кеткен әкімдеріне қимастық сезімді байқамадық. Керісінше, «үш жылдай уақыт «ұйықтап қалған» ауданды серпілтетін басшы келсе дұрыс болар еді» деген тілекті көп естідік.
Сонымен, кеше Көкпектіге жаңа әкім тағайындалды. Облыс әкімінің орынбасары Шалқар Байбеков аудан активіне Қазақстан Президенті әкімшілігі мен аудандық мәслихаттың келісімімен тағайындалған жаңа əкімді таныстырды:

АСХАТ САЙДАХМЕТҰЛЫ СМАИЛОВ

Асхат Сайдахметұлы Смаилов 1968 жылы 1 наурызда Семей облысы Ақсуат ауданы Қызылкесік ауылында дүниеге келген. Ұлты – қазақ. 1985 жылы С.М.Киров атындағы орта мектепті бітірген. 2005 - 2007 жылдар аралығында Тарбағатай ауданы әкімінің орынбасары қызметін, 2007 жылы Тарбағатай аудандық қаржы бөлімінің бастығы, 2007- 2009 жылдары Тарбағатай аудандық экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімінің бастығы қызметтерін атқарған. Соңғы қызметі - Тарбағатай ауданы әкімінің орынбасары.
Өмірбаян деректеріне ден қойсақ, елуді енді ғана еңсерген азаматтың еңбек жолы салмақты. Әсіресе қаржы саласының маманы екені көңілге үміт ұялатады. Көкпектіліктер Дүйсенғазы Мағауяұлы Мусин басқа қызметке ауысқаннан кейінгі үш жылға жуық уақыттан бері ауданда басшының аты бар да, заты жоққа пара-пар болғанын жиі айтады.
Ал Асхат Сайдахметұлы Көкпектіге алыстан келген жоқ. Толағайдың қос етегін мекендеп жатқан егіз қозыдай екі аудан - Тарбағатай мен Көкпекті - ежелден ауылы аралас, қойы қоралас өңірлер. Табиғаты да, жерінің жағдайы да бір-біріне ұқсас. Жаңа басшы жұмысқа кірісер алдында Көкпекті ауданының бүгінгі экономикалық және әлеуметтік жағдайларын, күнгейі мен көлеңкелі тұстарын барлап және сол кемшіліктерді жөндеу бағытында жоспар жасап келді деген үміттеміз. Көкпектінің бұрынғы әкімі Рамиль Сағандықов үш жылға жуық осы ауданға басшы болған уақытта қордаланып қалған, шешімін күткен мәселелердің де аз емес екенін білеміз.
Аймақ басшысы жаңа әкімге Көкпекті ауданындағы халықтың әл-ауқатын көтеру, мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы бағытында Елбасы тапсырмаларын мерзімді әрі нәтижелі іске асыруда үлкен үміт артқаны да белгілі. Асхат Сайдахметұлы облысымыздағы ірі аудандардың бірі Тарбағатайда әкімнің орынбасары қызметін атқарып жүріп, Ділдабек Тәжібайұлы Оразбаев сияқты еңбекқорлығымен ел құрметіне бөленген басшының үйрену мектебінен өтті. Сол тәжірибесін енді өзі әкім болып тағайындалғанда қажетіне жаратып, Көкпектінің көсегесін көгертер деген үміттеміз.
Айтуға оңай болғанымен, әкімдерге тапсырылған жауапкершілік жүгі жеңіл емес. Олар өз аумағындағы жұмыстың бәріне жауапты... Жергілікті бюджеттің толықтырылуы, басшылық етіп отырған өңірдің әлеуметтік - экономикалық тұрғыдан дамуы, бөлінген қаржының дер кезінде игерілуі, мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы... Тіпті тапсырыс алған мердігердің жұмысының сапасын да жоғары басшылық та, халық та әкімнен сұрайды. Оның сыртында жергілікті тұрғындардан түсетін жеке өтініштер тағы бар. Олардың да әр алуан болатыны белгілі. Өтініш елеусіз қалса, халық алдындағы сенімнен айырылдым дей бер. Ал «халық деген - Құдайдың бір аты». Барлығына әкім жауапты деген түсінік - қарапайым адамнан бастап биліктің ұшар басындағы азаматтарға дейін сіңісті қағида.
Әкімдердің де қызмет бабында өздерін ұстауы әр алуан болып келетінін байқап жүрміз. Жоғары лауазымға қолы жеткендердің бірі басшылық қызметті мысық, біреулер түлкі, біреулер арыстан болып жүріп өтейді. Қолы мансапқа жетсе, қораз болып кететіндер де жоқ емес. Адал басшыны қашанда халық қолдайды, тек сөзің жылы, қабағың ашық, ой - пікірің кабинетіңе кіріп шыққандардікі емес, өзіңдікі болсын. Ал ақылды басшы артынан көпті ерте біледі.
Тағайындалған әкімге ақыл айтудан аулақпыз. Дегенмен, бұрынғы әкімнің жұмысына қатысты кемшіліктер Смаилов мырзаның қаперінде жүрер деген үмітпен жаңа басшыны құттықтап, сәт сапар тілейік. Қалғаны алдағы уақыттың еншісінде...

Риза МОЛДАШЕВА

ЖАҢА ТАҒАЙЫНДАУЛАР: ҮМІТ пен КҮДІК

Облыста өткен аптада аздаған кадрлық ауыс-түйістер төбе көрсетті. Бірен-саран болғанымен, халық көптен күткен өзгерістер. Сонымен, аймақтық масс медианың көш бастаушысы «Шығыс ақпарат» ЖШС-не жаңа басшы тағайындалды. Соңғы кездері жетекшісі жиі ауыса берген бұл серіктестікке бұрын облыстық Ішкі саясат басқармасы басшысының орынбасары қызметін атқарып келген Катонқарағай ауданының тумасы, 36 жастағы Серік Жеңісов директорлыққа тағайындалды. Айтпақшы, осы ауыс-түйіске «Шығыс ақпарат» ЖШС-нің бұрынғы басшысы Ирина Якунина ханым мен серіктестік құрамындағы екі басылымның бірі «Дидар» газеті редакциясы қызметкерлері арасында болған «қысқа толқынды» даудың дауылға айналып кетуі себеп болғанын біреу білсе, біреу біле қоймас. Нақты айтқанда, «Дидар» газетінде Өскемен қаласындағы әлі күнге қызыл туы желбіреп, кеңестің иісі бұрқырап тұрған көше аттарын ауыстыру жайлы бастама көтергені үшін, мақала авторына сөгіс жариялаған Ирина ханымның ісі әлеуметтік желі арқылы «жаһанға» жария болып, намысы бар барша қандастарымыздың наразылығын тудырған болатын. Ұлт мүддесіне қатысты мақаласы үшін қудалауға тап болған журналистің жанайқайы аймақ басшысының да құлағына жеткен... Сөйтіп маңызды мәселеде мүлт кеткен Ирина ханымның әрекеті облыс басшылығын бүгінгі кадр өзгерісін жасауға мәжбүр еткен еді...
Қара шаңыраққа басшылық ету жауапкершілігі қазақтың қара баласына жүктелді. Қара сөзден маржан тізіп, қоғамдық ойдан қорытпа құйып, журналистиканың жауапкершілік жүгін қайыспай көтеріп жүрген әріптестерімізге ұлттық мүддені көтеруде енді кедергі болмасына күмән жоқ. Жаңа басшы іргелі ой айтып, қоғам көшін ілгері жылжытып, қасиетті қаламды қолына ұстаған журналистердің кәсібіне құрметпен қарайды деген ҮМІТ көп.

***

Өткен аптаның ортасы ауа облыста тағы бір жаңа тағайындау болды. Соңғы үш жылдай уақыттан бері Көкпекті ауданының әкімі қызметін атқарып келген Рамиль Сағандықов облыстық Ветеринария басқармасына басшылыққа тағайындалды.
Көкпекті ауданы әкімінің орынбасарлығынан 2015 жылы басшылыққа келген Рамиль Нығметжанұлы жұмыс қарқынын алғашқы күннен–ақ шідерлеулі аттай кібіртіктеп бастаған. Жергілікті халықтың айтуынша, сол баяу қарқын үш жыл бойы өзгермеген сыңайлы. Әдетте, лауазымды қызметке жаңа тағайындалған басшы жұмысында ерекше белсенділік танытып, халыққа жақсы пікір туғызу жағын да ойлайтын еді. Рамиль Нығметжанұлы, бұл тұрғыдан алғанда, басқаларға ұқсамады. Әкімдік қызметінде үлкенді-кішілінің аузында жүрген «пәлендей» келелі істерді жүзеге асырды» деп көсілетіндей жұмысын да байқаған жоқпыз. Көкпектіге басшылық жасаған уақытта ауданның өсіп-өркендеуіне ерекше үлес қосты дегенді де естімеппіз. «Көре-көре көп нәрсені үйренген» деген сөздің де бұл басшыға аса қатысы жоқ сияқты. Керісінше, сыншы сырт көз аузынан «Көкпекті ауданының әкімі осы орында қашанға дейін отырар екен?» деген сауал жиі естілетін. Ашығын айту керек, Рамиль Сағандықовты іздеген жанның ешқашан орнынан таба алмайтынын, жұмыста барынан жоғы көп екенін көпшілік көп айтады. Әкімді іздеп барғандар қабылдау бөлмесіндегі хатшы қыздың алдынан бірде «демалыста», енді бірде «ауырып, емделіп жатыр» деген жауапты естіп қайтатын...
Сөзіміздің басында айтып кеттік, Рамиль Сағандықов Көкпектідегі бірінші басшының тағына көктен келіп түсе де қалған жоқ. Аталған ауданда әкімнің орынбасары болып біраз жыл қызмет істеген, осы жердің өз тумасы, халықтың да, жердің де жағдайын жақсы білетін азамат деген оймен таңдау жасалғаны белгілі. Оның үстіне Дүйсенғазы Мусин сияқты тәжірибелі басшының үйрену мектебінен өткен маман, экономиканы да көтерер, елдің рухын асқақтатуға да үлесін қосар деген үміт көп болған. Өкінішке орай, ол үміттің бірі де ақталмады. Бәлкім, мінезі момын, қарамағындағыларға жұмсақ болғаны да себеп болған шығар... Қысқасын айтқанда, Рамиль Сағандықов басшылық жасаған жылдары Көкпекті ауданы ұйқылы-ояу күй кешті.
Жергілікті халық Баянды Кәкенұлы әкім болған тәуелсіздіктің алғашқы кезеңін Самар мен Көкпектіні біріктірген уақыт деп, ал бүгінгі ҚР Парламенті Сенатының депутаты Дүйсенғазы Мусин басқарған жылдарды ауданның тасы өрге домалаған кездер деп еске алады. Дүйсенғазы Мағауяұлы ауданды көркейту, экономиканы ілгері бастыру жолында көп еңбек етті. Көкпекті ауылының асфальт төселген жолдары мен күрделі жөндеуден өткізілген ғимараттар - Дүйсенғазы Мусин аудан басқарып тұрған жылдары іске асқан жұмыстар. Бұрынғы басшы Көкпектіде туып, бұл күндері еліміздің түкпір-түкпірінде еңбек етіп, кәсіпкерліктің көрігін қыздырып жүрген азаматтарды туған жерін түлетуге үлес қосуға жұмылдыра білді. Бұл іске Көкпекті ауданында кіндік қаны тамған Нұрбек Уалиев, Тұрарбек Ракишев сияқты азаматтар үн қосып, соның нәтижесінде халыққа қажетті талай игілікті шаралар іске асқан болатын.
Рамиль Нығметжанұлы ауданды үш жылдай басқарғанымен, бірінші басшы болу мен орынбасар болудың арасындағы айырмашылықтың жер мен көктей екенін сезінбеген сияқты... Әкімдік қызметте ерекше ісімен көзге түскен жоқ, басқарған жылдары аудан экономикасы да адымын алшақ ашып, басқаларды басып озып, көзге түспеді. Ұзын сөздің қысқасы, Көкпектіге басшылық жасаған өз перзенті туған жердің көгіне шығып күн де болмады. Халқына құл болып қызмет етті деп те айта алмаймыз. Тыңнан түрен салынбаса да, бұрынғы басшының кезінде қалыптасқан жұмыстарды жалғастыруға да қауқары жетпеді. Бүгін Рамиль Сағандықов басшылық жасаған уақытта, Көкпектіде қордаланып қалған проблемалар шаш етектен...
Көкпектіні үш жылға жуық басқарғанымен тындырғаны шамалы Р.Сағандықов облыстың бас мал дәрігері болып тағайындалды. Жауапкершілігі өте жоғары қызмет. Кеңес кезінде меншігінде 20-30 мың бас қой, табын-табын сиыр, үйір - үйір жылқы ұстаған әр совхоз бен колхозда мал дәрігері шаруашылықтың ең беделді кадры болып есептелетін. Ал қазір малдың сау болуы ең алдымен иесін ғана алаңдатады. Ауру мал шықса ғана дереу бақылауға алынып, ветеринарлық жұмыстар жүргізіледі. Мал дәрігерлері де жетіспейді. Бұрын жылына 250 мал дәрігерін дайындап, бүкіл республиканы қажетті кадрлармен қамтамасыз етіп отырған Семей малдәрігерлік институтын бітірген аға толқынның қатары да күн өткен сайын азайып барады... Бір сөзбен айтқанда, Рамиль Сағандықов басшылыққа тағайындалған қызмет аптаның бес жұмыс күнінің екеуін жұмысқа, үшеуін демалуға арнайтын жалқаудың орны емес.
2015 жылдан бергі Көкпекті ауданының көрсеткіштеріне көз жүгіртіп отырып, «Р.Сағандықовты әкім етіп тағайындаудан кім не ұтты?» деген сауал да санаға салмақ салып тұр... Әрине, басқармаға басшы етіп тағайындағанда өз саласының маманы деген таңдау жасалғаны белгілі. Көкпектіде қабілеті ашыла қоймаған Сағандықов осы қызметте жаңа қырынан көрініп, белсенділік таныта алар ма екен?!
Жасыратыны жоқ, үміттен гөрі КҮДІК басым.
Бүгін көпшілік арасында Көкпектіге көрші аудандардың біріндегі әкімнің орынбасары болып жүрген азамат басшылыққа келеді деген де сөз бар. Көкпекті шаруашылығы сан салалы, мекендеп отырған халқы да көп ұлтты өңірлердің бірі болғандықтан, аталған ауданды басқару жауапкершілігі де зор. Келетін әкімге ел мен жердің ерекшелігін сезініп, халыққа қалтқысыз қызмет көрсетуіне тілектестігімізді білдіре отырып, біз өздеріңізді Толағай төсіндегі дүбірлі тіршілік тынысынан алдағы уақытта хабардар етіп отыруға уәде береміз, ардақты оқырман.
Бізбен бірге болыңыздар.

Риза МОЛДАШЕВА

СЕМЕЙ мен ӨСКЕМЕННІҢ АРАСЫ...

Облыстар біріктіріліп, оңтайландыру саясаты ортақ аймаққа айналдырған жиырма жылдан артық уақыттан бері «көршің соқыр болса, бір көзіңді қысып жүр» деген сөзді іштен жиі қайталайтын болдық... Ол сөзді айтуға мәжбүр ететін де баяғы таусылмай қойған тақырып - оңалмай қойған ономастика. «Жартасқа бардым, күнде айқай салдым, одан да шықты жаңғырық» демекші, еліміз егемендігін алғаннан бері көтеріліп келе жатқан мәселе. Кезінде қызыл империяның қан түсті бояуымен сызылып тасталған жер-судың тарихи аттарын қалпына келтіру жұмысы оңай іс емес сияқты...

Өскемен мен Семейдің арасы 200 шақырым жер. Осы екі қала арасындағы жол бойына қоныстанған елді мекендердің атауларындағы Одақтан қалған отаршылдық иісі мен келмеске кеткен қызыл коммунистер салған ен-таңба намысы бар қандастарымыздың мазасын кетіріп жүргені де құпия емес.
Бүгінгі тақырыпқа тамыздық болып отырған - облысымыздағы Ұлан ауданына қарасты елді мекендердің қазіргі атаулары: Азовое, Акимовка, Белогорский, Верхние Таинты, Восточное, Гагарино, Герасимовка, Зелёное, Казачье, Каменка, Макеевка, Мирное, Митрофановка, Нижняя Таинта, Новая Канайка, Ново-Азовое, Новоодесское, Огневка, Пролетарка, Радовка, Саратовка, Смолянка, Степное, Тройницкое, Украинка, Южное болып келеді.
Кеңес тұсында, негізінен, өзге ұлт өкілдері сан жағынан басым тұрған өңірлердегі елді мекендердің, түгел болмағанымен, көпшілігі орысша аталды. Сол өзге ұлт өкілдеріне мекен болған ауылдардың бір тобын жоғарыда атап өттік. Біз өз тарапымыздан Семей - Өскемен бағытында жол бойы кездесетін бірқатар елді мекендер аттарының шығу төркініне шолу жасап көрген едік. Сонымен:
ПРИВОЛЬНЫЙ сөзі орыс - қазақ сөздігінде орыстың вольный, раздольный, свободный сөздерінің синонимі деп көрсетіліп: байтақ; дарқан; емін-еркін; кең; қысымсыз; ілу-қағусыз дарқан өмір; еркін тұрмыс деген мағынаны білдіреді екен. Ендеше, осы елді мекен атауын «Мәңгілік Ел», «Азат», «Тәуелсіздік», «Ұлы Дала» деп қазақшаласақ, мағынасы жағынан бастапқы атауынан алысқа ұзап кетпейтін сияқтымыз ғой.
ДОНСКОЙ – Семей – Өскемен бағытындағы поселкелердің бірі. Бұл атау туралы да пікір әр алуан. Біреу бұл маңды кезінде Дон казактары мекен еткендіктен солай аталған десе, енді біреу-лер орыс князі Дмитрий Донскойдың құрметіне берілген ат деседі. Казактар Қазақстанға Шығыс Қазақстан облысы арқылы кірген деген де тарихи деректер бар. Аймағымыздың Семей, Өскемен, Шемонайха сияқты өңірлерін мекендеп жатқан казак ұйымдарының өздерінің дәстүрлі мерекесін тұрақты түрде атап өтетіндерінен де хабардармыз. Казактардың жастары Ермак Тимофеевичтің туған күніне арналған салтанатта сапқа тұрып, Отанына, казачествоға адал болуға ант береді деп те естиміз. Алайда олардың қай Отанына адал болуға ант беретіндерін кім білсін...
Ал орыс князі Дмитрий Донской Күлік шайқасында (Куликовская битва) жеңіске жеткендіктен «Донской» деген атақ алған. Қайсысының құрметіне аталса да қарық болып тұрғанымыз шамалы...
ТАВРИЯ ауылының әу баста ата-бабамыз қойған аты Мырзабел көрінеді. Алайда оны бүгінгі тұрғындардың көпшілігінің білмейтінін байқадық. Жергілікті халыққа қазіргі аты жақынырақ. Ресейдің әйел патшасы, императрица Екінші Екатерина орыс-түрік соғыстарында жеңіске жетіп, 1783 жылы Қырым хандығын Ресей империясының құрамына кіргізді. Кейін Қырым хандығы жойылып, орнына Таврия губерниясы пайда болды. Бұрынғы Одақтың құрамындағы ауылдардың ішінде осы губернияның құрметіне Таврия аталғандары аз емес, басым көпшілігі Ресейде. Біздің аймақтағы Ұлан жерінде де солардың бірі әлі күнге сақталып қалған.
АБЛАКЕТКА - Алтай аймағында Қалба жотасынан басталып, Ертіс өзенінің сол жағалауын басып Аблакетка аталатын өзен ағады. Бұл өзен буддалық монастырь –Аблайкит құрметіне аталған, қазақтар «Абылай кеткен» деген мағына береді деген де болжам айтады. XVII ғасырда өмір сүрген моңғол ханы қазіргі Өскемен қаласының маңына пұтхана тұрғызған болуы керек. Моңғол тілінде «хийд» (монастырь) бізше «пұтхана» дегенді білдіреді. Ал кейіннен Ресейден келген қоныс аударушы орыстардың өз тіліне ықшамдап алғанынан Аблакетка аталып кеткен сияқты . «Кит» моңғол тілінде (хийд) «монастырь» дегенді, ал Аблайкит атауы моңғол тілінде «Абылай монастырі» дегенді білдіреді.
Айтпақшы, Привольное ауылдық округінде «БАГРАТИОН» атты шаруа қожалығы да бар. Пётр Иванович Багратион – 1769 - 1812 жылдар аралығында өмір сүрген орыс армиясының қолбасшысы.
2010 жылы Ұланда Жомарт Мұратов әкім болып тұрған кезде, бұрын Молодежный аталып келген ауданның әкімшілік орталығына Қазақстанның Халық қаһарманы, көрнекті жазушы, Ұлы Отан соғысының ержүрек батыры, әйгілі партизан, көзі тірісінде аты аңызға айналған осы топырақтың тумасы Қасым Қайсенов есімі берілгенде, жергілікті ұлтжанды азаматтар қатты қуанған. Жақсы жаңалықты Тәуелсіздіктің кешігіп жеткен алғашқы қарлығашындай қарсы алған халықтың көңілінде игі бастама алдағы уақыттарда жалғасын табады деген үміт те болған сияқты. Өкінішке орай, қазақтың даңқты перзенті Қасым Қайсеновтің туған жеріндегі елді мекендердің бүгінгі атаулары өзгеріссіз қалып отыр.
Кеңес Одағының Батыры Төлеген Тоқтаровтың туған жері де осы Ұлан ауданы. Батырдың өмірбаянында Қарақұдық деп көрсетілгенімен, қазір қай ауыл екенін нақты біле алмадық. Батырдың атында Герасимовка, Украинка, Казачье атты үш елді мекенді біріктіретін округ бар болғанымен, нақты ауыл жоқ. Округ орталығы - Герасимовка. Облыстық тілдер басқармасының ономастика бөлімінің меңгерушісі Роза Әшімханқызы Төлемісованың айтуынша, мекендеп жатқан өзге ұлт өкілдері қарсы болғандықтан, ауылға батырдың атын беру мүмкін болмай отырған көрінеді.
Елді мекеннің тарихи атауын қайтару үшін, заң бойынша, жергілікті тұрғындарының пікірін ескеру керек. Бұл өңірде қоныс тепкендердің көбі - басқа ұлт өкілдері. Ал елді мекеннің атын ауыстыру үшін тұрғындардың елу пайыздан астамы қолдап дауыс беруі қажет. Әзірге Ұлан ауданының халқы Қырым хандығы мен Дон казактарына, буддалық монастырь – Аблайкитке, орыс армиясының қолбасшысы құрметіне аталған атауларды өзгертуге құлықсыз...
Елді мекен атауларын өзгерту жұмысында қарапайым халықтың көпшілігінің тарихты білмеуінің де кедергісі аз емес. Бұл біздің тарихымыз деп елді мекен атауын ауыстыруға қарсылық білдіретіндер де көп көрінеді... Олардың ойынша, «Привольный», «Таврия», «Казачье», «Украинка», «Герасимовка» - «тарихи атау». Одақ тұсындағы дәуренін аңсайтын қайсыбіреулердің қарсылығы бөлек әңгіме... Өздерін әлі де Ресейдің бір бұрышында тұрып жатқандай сезінетіндер де жоқ емес. Тәуелсіздігін алған мемлекеттің елді мекендеріне орыс офицерлерінің, казактар мен украиндықтардың құрметіне қойылған атауларды елін қорғаған батырларымызға ауыстыру үшін рұқсат сұрауымыз керек. Ономастика туралы Заңның аз ұлттарға тәуелді етіп қойған осы жері қиындау... Ұлан ауданының әкімшілік орталығы бүгінгі Қасым Қайсенов кенті аймақтың бас шаһары Өскеменнен 15 шақырым қашықтықта орналасқан. Осы уақытқа дейін Ұланды басқарған әкімдер арасында Одақтың қатып қалған тоңын жібітетін, жергілікті халықтың рухын көтеретін ұлтжанды ұлдар аз болған сияқты...
Соңғы кездері «әкіміне қарап арызыңды айт» деген сөз тіліміздің ұшына жиі оралатын болды. Айтуға тиісті сөзді айтамыз-ау, еститін әкім болса... Өткен жылдың желтоқсан айынан бері Ұлан ауданында әкімнің орынтағы бос тұр. Көп ұлтты аудан болғанымен, ана тілі мен ұлттық тәрбие мәселесіне жанашыр азаматтар ұландықтар арасында да бар. Руханиятқа қамқор әкім келсе деп үміттенетіндердің де аз емес екенін байқап қалдық... «Ескіні аңсап» жүргендерге жалтақтайтын емес, елінің болашағына алаңдайтын ұлтжанды басшы келсе оң болар еді деген тек біздің ғана тілек емес...
Дәл қазір Ұлан ауданы қызыл империяның қылышынан қан тамған атауларына оранып-ақ тұр...

Риза МОЛДАШЕВА

ШЫҒЫСТЫҢ БАС ШАҺАРЫ – ӨСКЕМЕН

Семей - Өскемен! Бір аймаққа айналған 20 жылдан артық уақыт ішінде Ертіс бойындағы ежелгі екі қала арасында барыс - келіс көбейгенімен, облыстың басшаһары жайлы біздің газетімізде көп жазыла бермейді. Оның себебі де түсінікті. Тұрғындарының басым бөлігі орыс тілді.

Өткен жылдың мамыр айында аймақтың бас қаласына 36 жастағы Қуат Тұмабаев әкім болып тағайындалды деген хабарды естігенде халық арасында, «Мата даңқымен бөз өтер, ата даңқымен қыз өтер» дегендей, «жас әкімнің топ бастайтын өз қасиеті барма, әлде әке даңқымен өтті ме?» деген сауалдың аз болмағанын да жасыру артық болар.

Қуат Тұмабаев  - «Приречное» агрофирмасының басшысы, Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты, есімі аймақ тұрғындарына жақсы таныс Мұхит Тұмабаевтың ұлы.

Әлқисса! Өскемен сияқты көп ұлтты, өндірісті қаланы басқару - тәжірибелі, жігерлі басшының ғана қолынан келетін шаруа. Ендеше, үлкен жауапкершілік жүгін арқалаған жас әкім қызметке кіріскелі қандай іргелі істі, күрделі шаруаны қолға алды? Облыс орталығында айтулы өзгеріс, селт еткізер серпіліс болды ма? Орда бұзар отыздың үстіндегі азамат ұйымдастырушылық, іскерлік қабілетін қалай байқатып жүр деген сауалдарға жауап іздеп, өткен жылдың қараша айында Қуат Мұхитұлымен байланысқа шыққан едік. Біздің қазақша сауалымызға Өскемен қаласының жас әкімі іссапарға кетіп бара жатқанын, екі аптадан кейін өзі хабарласатынын айтып, орысша жауап берді. Біз - қазақша, ол - орысша! Ардақты ағайын, жас шенеунікті сынап, тырнақ астынан кір іздеу мақсатынан аулақпыз. Оның үстіне Өскемен сияқты орыс тілінің қолданылу аясы басым ортада Одақтың тілінде сөйлеу қажеттілік болар деп көңіліміздегі көлеңкелі жайларға ерік бермей, өзімізді-өзіміз іштей жуып - шая бастадық.

Сонымен, уәделі уақытта Қуат Мұхитұлынан хабар болған жоқ. Сәл кейінірек өзін Әсем Қайратқызымын деп таныстырған баспасөз хатшысы байланысқа шығып, сұхбаттың сауалдарын жіберуді сұрады. Ал біз жас басшының қол астындағылар дайындап берген сөзін емес, шынайы әңгімелесу үстінде өзін танығымыз келген... Осы жерде өткенге сәл шегініс жасап, Өскемен қаласын кімдер басқарды деген сауалға жауап іздеп көрелік.

Қазақстан Тәуелсіздігін алғаннан бері Өскемен қаласында 16 әкім ауысқан екен.  Сан ұлттың өкілдеріне мекен болған өнеркәсіпті қалаға басшылық ету оңай іс емес. Шығыс Қазақстан облысының орталық қаласын ертеректе басқарған бірқатар әкімдердің есімдерін жергілікті тұрғындар ұмытып та қалған сыңайлы. Біз де олардың  барлығына тоқталып жатуды артық деп ойлаймыз. Дегенмен, қала тұрғындары Вера Сухорукованы қалаға басшылық жасаған әкімдердің ішіндегі жалғыз нәзік жанды ретінде, Амангелді Қажыбаевты Өскеменге басшы болған тұңғыш қазақ ретінде, Темірбек Қасымжановты Өскемен қаласына екі мәрте басшы болған бірден - бір әкім ретінде, Ислам Әбішевті қалаға қазақылықтың рухын әкелген басшы ретінде еске алады. Ал бүгінгі әкім Қуат Тұмабаев қала тарихына ең жас әкім ретінде енеді деп ойлаймыз.

Өскемен сияқты қаланы басқару - үлкен жауапкершілік және зор сенім. Қуат Мұхитұлының алдында әкім болған Ерлан Айтмұқашев өндірісті қаланы өркендетемін деп біраз әрекеттенді. Жұмысы жүйелі не жүйесіз болды деп үзілді – кесілді пікір де айтқымыз келмейді. Өкінішке орай, Ерлан Қапарұлының әкімдік дәурені көпке бармады. Бір жылға бір ай жетпейтін уақыт әкім тағында отырған Айтмұқашев қызметінен өз еркімен кетті. Түсініксіздеу түсініктемемен кетті. Жасы сексеннен асқан, нашар жатқан әкесін бағу үшін қызметтен кетуге өтініш бергені ел арасында талай қалжыңға тақырып болғаны да жасыратын жағдай емес...

Сонымен, сұхбат алудың сәті түспеген себепті Қуат Тұмабаевтың жұмысымен әлеуметтік желі арқылы танысуға мәжбүр болдық. Жаңа басшы келгелі өскемендіктер  өмірінде қандай өзгерістер бар? Ардақты оқырман, біздің бұл сауалымыз материалдық игіліктен гөрі рухани құндылыққа көбірек қатысты екенін түсінерсіздер. Оның себебі де жоқ емес. Өскеменнің ұзақ жылдар бойы (тіпті Тәуелсіздік алғаннан кейін де) алаш баласы ана тілінде нан сұрап ала алмайтын Ресейдің қаласы іспетті болып келгені белгілі. 2009 жылы Өскеменге қойылған Абай ескерткіші қандастарымызға қанат бітірді, «елім» деп еміренгеннің еңсесін көтерді. Қазақылықтың рухына қасқайып тұрған Қабанбай батыр ескерткіші қосымша дем берді. Сол күннен бастап екінші тынысы ашылған өндірісті шаһардың бүгінгі жағдайы қалай? Халық бірінші басшының аузына қарайды. Жас басшы ұлттың жоғын жоқтап, алдында әкім болған ағалары салып кеткен ізді қалай жалғап жүр?

Қуат Мұхитұлы 1980 жылы 30 қазанда Семей қаласында дүниеге келген. 2001 жылы  Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетін «Халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша, 2003 жылы Қазақ гуманитарлық-заң университетін «Құқықтану» мамандығы бойынша тамамдап, банкте, ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің мемлекеттік қарыз беру және несиелендіру,  Инвестициялық саясат және жоспарлау департаменттерінде, Ұлттық кәсіпкерлер палатасы басқармасында лауазымды қызметтер атқарып, 2015 жылдың наурыз айынан ШҚО экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының басшысы, 2016 жылдың 15 қаңтарында Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары, 2017 жылдың мамырынан бастап Өскемен қаласының әкімі болып тағайындалды. Небары 36 жастағы азаматтың өмірбаян деректері САЛМАҚТЫ!

***

Сонымен, ВКонтакте, Одноклассники, Facebook, Twitter, mail.ru сияқты әлеуметтік желілерге Қуат Тұмабев деген сөзді тіркеп, ақпарат теруге кірістік:

«Өскемен қаласына әкім болған 3 күн ішінде 3 келі салмақ тастаппын. P.S. 100 күнде не болар екен...» деген алғашқы жолдарды Twitter парақшасына 3 маусым күні орыс тілінде («За 3 дня акимом Усть-Каменогорска потерял 3 кг в весе. P.S. Интересно, что будет на 100 день») бүгінгі кейіпкеріміздің өзі тіркеген екен.

«Өскеменге әкім болып жаңа тағайындалған Қуат Тұмабаев әлеуметтік желілердің белсенді қолданушысы сияқты. Ол қазір, өзінің жеке өміріне қатысты жаңалықтармен бірге, Өскемендегі проблемаларды, оларды шешу жолдарын да жазуды әдетке айналдырған»,- деп жазады sn.kz.

***

Өскемен қаласының жаңа басшысы Қуат Тұмабаевтың жұмыс пен спорттағы белсенділігі әлеуметтік желі қолданушылары назарынан тыс қалмаған сияқты. 5 маусым, дүйсенбі күні «Қуат Тұмабаев еңбек пен спортты қатар алып жүр» деген жолдарды оқыдық.

***

Ал шаһардың жас басшысының өзі: «Жұмысқа келе жатқанда велосипедпен кезекті 23 шақырым қашықтықта жол жүрдім» деген жолдарды Facebook желісіндегі парақшасына маусым айында жазып қалдырыпты. Алғашқы қызметке кіріскен бетте-ақ  Қуат Тұмабаев өзінің алдында болған қала басшысы Ерлан Айтмұқашевпен салыстырғанда белсенділігімен көзге түскен сыңайлы.

***

«Өскемен қаласының әкімі Қуат Тұмабаев сенбілікке қатысып, Қабанбай батыр ескерткішін жуды,- деп хабарлайды «ҚазАқпарат» ХАА тілшісі әкімдіктің баспасөз қызметіне сілтеме жасап. - Ол сондай-ақ «Каравай» нан зауытының жұмысшыларына Ұлан ауданындағы Герасимовка ауылының жанындағы өзеннің жағасын қоқыстардан тазартуға көмектесіп, кәсіпорын жұмысшыларымен бірге 200 қап қоқыс жинады» деген хабарға қосымша әлеуметтік желіде қала басшысының жол жұмысшылары киетін арнаулы киіммен Қабанбай батыр ескерт-кішін құлшына жуып жатқан суреті де бірнеше қырынан беріліпті.

***

Өскеменнің әкімі 28 маусым - Журналистер күні БАҚ өкілдерін құттықтауға мотоциклмен келді. Жұмысқа да екі дөңгелекті «досымен» қатынағанды ұнататын шаһар басшысының қаланы аралауға қолайлы көлік екенін айтқанын, тіпті қызық көріп тамашалаған тілшілермен суретке түсуге де қарсы болмағанын әлеуметтік желі қолданушылары жарыса жазды. Қуат Тұмабаевтың жол қауіпсіздігі ережелерін сақтау мәселесінде өзінің тәртіпті жүргізуші екенін айтқаны да әріптестеріміздің назарынан тыс қалмаған сыңайлы. Шаһар басшысының сүйікті көліктерінің қатарында велосипед те бар екенінен БАҚ өкілдері хабардар. Әкімдік қызметіне кіріскен алғашқы күндері қалалық веложарысқа қатысқаны да көпшіліктің көз алдында. Ендеше, велосипедті жақсы көретін шенеунік жалғыз Алматы қаласының әкімі Бауыржан Байбек емес сияқты.

Өскемен қаласының бұрынғы әкімдерін мұндай қырынан байқамаған БАҚ өкілдері жас басшының мотоциклмен келуін көзге ерекше көріну деп емес, демократиялық басшының бейнесін көргенін де айта кеткен орынды болар. Шын мәнінде, мотоцикл Қуат Тұмабаевтың әуес көлігі екен. Өзінің «Хонда» маркалы қос дөңгелекті «досының» тізгінінен ол 2012 жылдан бері айырылмай келе жатқан көрінеді. 3 жыл уақыт бұрын Астана мен Балқаш арасында спорттық автокөліктер жарысына қатысып, ұзақ жолдағы сайыста бірінші орынды иеленгені соның айғағы болса керек.

***

ҚазАқпараттың әлеуметтік желі арқылы жар салған жаңалықтарының тағы бірі: «Өскемен қаласының әкімі Қуат Тұмабаев өзінің орынбасары Расул Манаповқа екі ай бойы қызметтік көлікті пайдалануға тыйым салды. Бүгінгі күннен бастап қаңтар айының біріне дейін ол жұмысқа қоғамдық көлікпен келетін болады...»- деп хабарлады Өскемен қаласы әкімінің баспасөз хатшысы Әсем Сексеноваға сілтеме жасап.

«ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің ШҚО бойынша департаментінің этика бойынша кеңесінде Өскемен қаласы әкімінің орынбасары Расул Манаповтың қызметтік көлікті жеке пайдасына жаратқаны туралы шулы оқиға тараған болатын. Қазан айында, жексенбі күні Расул Манаповтың демалыс базасына өзінің қызметтік көлігімен барып, демалып жүргені белгілі болған», - деп хабарлайды баспасөз қызметінен. Қала әкімінің орынбасары өзіне тағылған кінәні толық мойындап, «Өскемен тәртіп» кәсіпорнында 20 сағат қоғамдық жұмыс атқаруға міндеттелген. Сонымен бірге мемлекетке келтірілген шығынды өтейтін болды. Бұған қоса ол қала әкімінің міндеттеуімен қаңтар айының біріне дейін қызметтік көлікті пайдаланудан шектеліп, жұмысқа қоғамдық көлікпен келетін болды.

***

Өскемен қаласының әкімі Қуат Тұмабаев ЖРВИ-дің алдын алу үшін екпе қабылдап, басқаларға үлгі көрсетті. Шаһар басшысы №2 қалалық ауруханаға барып тұмау мен ЖРВИ-дің алдын алу үшін өзіне екпе жасатты.

«Вирусты кез келген жерде жұқтыруға болады. Мен қала тұрғындарын екпе жасатуға шақырамын. Өзім 30 жылдан бері жасатып келемін, осы уақыттың ішінде бірде-бір рет ауырған жоқпын»,- деп әлеуметтік желі арқылы халыққа үн қатқан қала басшысынан кейін әкімдіктің басқа қызметкерлері де екпе жасату үшін емханаға ағылған.

***

«14 маусым – Бүкіләлемдік қан тапсырушылар күні Өскемен қаласының әкімі Қуат Тұмабаев еріктілер қатарында жарты литр қан тапсырды»,- деп жазылды Twitter әлеуметік желісінде. Қала әкімінің баспасөз қызметінің хабарлауынша, шаһар басшысы мұндай қайырымдылық шарасына бірінші рет қатысып отырған жоқ. «Салауатты өмір салтын берік ұстайтын Қуат Тұмабевтың қан тобы - үшінші. Қала басшысының бүгін өз қанымен бір адамның өмірін сақтап қалуы да ғажап емес»,- деп жазылады ақпарат деректерінде.

Сонымен, әлеуметтік желіге шолу жасап, Өскемен қаласының бүгінгі жас әкімі жайлы біраз деректерге қанықтық. Қуат Мұхитұлымен бетпе-бет кездесіп,  атқарған істері және алдағы уақытқа жоспарланған шаруаларымен тереңірек танысу мақсатымыз болған... Оның себебі де жоқ емес. Елбасының өзі ел болашағы жастарға үлкен сенім арту қажеттігі жайлы жиі айтады. Біз де жас та болса үлкен өндірісті шаһарға бас болып отырған азамат өз ұлтына тән табиғи болмыс пен дала даналығын бойына  сіңіре білген тұлға ма деген сауалдың жауабын әңгіме үстінде барлап, байқағымыз келген... Облыс орталығының әкімі - саяси мемлекеттік қызметкер. Бүгінгі рухани жаңғыруға бет бұрған уақыттың өзі әкімдерді идеолог болуға мәжбүрлемей ме? Ендеше,   жас басшы облыс орталығының басты идеологына айнала алды ма? Жасыратыны жоқ, Өскемен сияқты көп ұлтты қалада бойында қазақылық қасиеті тұнып тұрған, сөз саптауы бөлек, бейнелі тіркестерді қолданғанда аудиторияны тылсым күшпен билейтін харизмасы мықты тұлғаны көргіміз–ақ келеді...

Мемлекет басшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында жаңғырудың ең басты шарттарының бірі ретінде ұлттық кодымызды сақтай білуге ерекше маңыз берілген. Замана сынынан сүрінбей өткен халқымыздың озық дәстүрлерін табысты жаңғырудың алғышарттарына айналдыра білу елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр алу екені белгілі.

ОСЫ ОРАЙДА ҚУАТ МЫРЗАҒА АЙТАР БІРНЕШЕ ДАТЫМЫЗ ДА БАР:

Бірінші: Қуат бауырым, Өскеменді рухани тұрғыдан жаңғырту жұмысын өзіңіз қазақшаға қазақ тілінде жауап беруден бастағаныңыз жөн болар еді.

Екінші: Қазақтың партизан ұлы Қасым Қайсеновтің туғанына биыл 100 жыл толады. Батырға қойылған ескерткіш Кеңес дәуіріндегі паспорттағы 3х4 суретті еске салады. Қайсеновтей батырды туғызған қала Қазақстанда көп емес. Ендеше, осы ескерткіштің еңсесін көтеру жағын ойланып көрсеңіз.

Үшінші: «Өскемен қазақыланып келедi» деген сөзді естісек, елең ете қаламыз.   Орджоникидзе, Дзержинский, Революционная, Ворошилов, Горь-кий, Бажов, Добролюбов, Клара Цеткин, Крупская, Краснознаменная, Краснодонская, тағысын тағы,  «кеңестің көсемдері» мен «орыстың  ұлыларына» берген  көше атауларын ауыстырсақ, кімнің атын береміз деп қиналатындай, Шығыс Қазақстан таланттан кенде жер емес қой.

Біздің жақта аспаннан Алтай биік,

Ал ақыны тым биік Алтайдан да.

Бұл өлкенің Алтайдан халқы биік,

Көкірегі көк тірер шалқайғанда,-

деп ақын жырға қосқан кенді Алтай, асқар Алтай! Ұлттық әдебиетіміздің заңғар шың, биік тұлғалары Қалихан Ысқақов, Марат Қабанбай, Асқар Егеубаев, Дидахмет Әшімханов, Нұрлан Мәукенұлы, Талаптан Ахметжан, Рүстем Есдәулетті дүниеге әкелген асқақ Алтай! Ендеше, Өскеменде осы тұлғалардың атына көше берілуі өзіңіз сияқты жас басшының назарында болуын қалар едік. Шығыстан шыққан белгілі педагог Қанипа Бітібаеваның есімін де ескерусіз қалдыруға болмайды деп ойлаймыз. Айтпақшы, Оралхан Бөкейге берілген көше іздеген жан әрең табатын шеткері жатқан, елеусіз жерде екені бізге дейін де айтылып жүрген шығар деген ойдамыз.

Елі үшін сіңірген еңбегі ұшан-теңіз болғанымен, есімі елеусіз қалып бара жатқан тағы бір тұлға - Ілияс Омаров. Аты аңызға айналған  мемлекет және қоғам қайраткері Ілияс Омаров 1945 – 1947 жылдары Қазақ КСР ХКК төрағасының орынбасары, Шығыс Қазақстан облысы партия комитетінің бірінші хатшысы қызметін атқарды. Соғыстан кейінгі ауыр жылдарда Қазақстанның шығысының тұралап қалған шаруашылығын, елдің әл-ауқатын, ең бастысы, зұлматтан кейін есеңгіреп қалған халықтың рухын көтеруге ерек-ше еңбек сіңірген ұлтымыздың отаншыл перзенті Ілияс Омаров Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты мен Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваторияның құрылуына тікелей ұйытқы болған азамат ретінде белгілі. 1947–1952 жылдары Қазақстан КП ОК-нің идеология жөніндегі хатшысы қызметінде жүріп ұлт руханиятының жанашыры болған Ілияс Омаров - халық өнері мен музыкасын, ауыз әдебиетін насихаттауға, Ұлы Абайдың мол мұрасының жарыққа шығуына ерек-ше үлес қосқан тұлға. Қанатының астына алып, талай таланттың қияға құлаш ұруына қамқорлық жасаған, бағын ашып, болашағына жол сілтеген Ілияс Омаров ШҚО партия комитетінің бірінші хатшысы болғанда небары 33 жаста екен.

Бермесең, бермей-ақ қой баспанаңды,

Сонда да тастамаймын астанамды,-

деген отты жырлары әлі күнге көпшіліктің аузында жүрген Қасым Аманжоловтың үй алуына көмек көрсеткен жанашыр жан да осы Ілияс Омаров болғанын бүгінгі билік басындағы ұрпақтың көпшілігінің білмейтіні алаңдатады.

Омарұлы Ілияс сіз екенсіз,

Ойланарсыз, толғанып іс істерсіз,

Күйсіз өмір секілді өлеңім бар,

Кей жерлерін өзіңіз түзетерсіз.

Талай жанға қойғанмен адам атын,

Ел таниды өзінің азаматын.

«Азамат!» деп ел Сізге ат қойыпты,

Сол себепті бұл жырды жазады ақын.

Жасап көрген емеспін сөз саудасын,

Тебіренгеннен, тереңнен шығар даусым.

Туған елі өлеңнен құя салған,

Алдыңызда отырған мынау Қасым,-

деп Қасым Аманжолов жыр арнаған Ілияс Омаров сияқты азаматтардың есімдері өз дәрежесінде жастарға дәріптел-мей жатқаны алаңдатады. Өскеменнің орталығындағы бір көшенің осы Ілияс Омаровтың құрметіне аталуына өзіңіз          бастамашы болып жатсаңыз,  Клара Цеткин мен Максим Горький, Орджоникидзе ренжи қоймас деп ойлаймын.

Төртінші: Өскемен жақтан 2020 жылы қаланың 300 жылдығы аталып өтеді деген сөз де естіліп қалып жатыр. XVIIІ ғасырдың басында патшалық Ресей қазақ даласында әскери бекіністерді салу арқылы өзінің отаршылдық әрекеттерін бастағаны белгілі. 1720 жылы Өскеменде бой көтерген бекініс те I Петр патшаның қазақ елін отарлау мақсатында салған сол қамалдарының  бірі. Ендеше, Өскеменнің 300 жылдығын атап өту жайлы бастама көтеріп жатқан дүрмектің ұсынысына қазақтың отаншыл азаматы ретінде парасат биігінен қарап, жалтақтамай, жастық жалыныңызбен тойтарыс берерсіз деген үміттеміз. Бізде бүгін «толерантность» деген сөз сәнге айналып кетті. Шын мәнінде, бұл сөздің аудармасы «құлмінез» екенін Сіз бен Біз түсініп, қолданыстан ығыстыруға талпыныс жасауымыз  керек, Қуат бауырым! Бас изей бергенді «басқалардың» басынып алатынын да естен шығармағанымыз дұрыс қой. 

Әрине, Өскемен қаласының әкімі қызметіне кіріскеніңізге әлі бір жыл да болған жоқ. Атқарған жұмыстарыңыз аз емес те сияқты. Атқарылатындары әлі алда екені де белгі.  Әділ бағасын беретін халық бар. Жұмысыңыздың табысты болуына ниеттеспіз, Қуат мырза! Өскеменнің тарихында хоббиі мотоцикл болған басшы ретінде ғана емес, ұлтжанды әкім ретінде де қалуыңызға тілектеспіз! Егер халықшыл бастамалар көтеріп жатсаңыз, баянды болсын! Қызметіңіз жоғарылап  жатса, артыңызда «Тұмабаевтың тектілік феномені» деп еске алып жүретін аталы сөз, айшықты іс қалдыруыңызға  тілектеспіз...

Ардақты оқырман, біз алдағы уақытта да Өскемен қаласының жаңалықтарынан өздеріңізді хабардар етіп отырамыз! Бізбен бірге болыңыздар!

Риза МОЛДАШЕВА

«А» КОРПУСЫНЫҢ АЛАМАНЫНАН КЕЙІН

аймақтағы аудан әкімдерінің қатарын кімдер толықтырады?

«А» корпусы - Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақ-стан - 2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты халыққа  Жолдауында белгіленген мемлекеттік қызметтің сүт бетіндегі қаймағы деп саналатын тобын іріктейтін жауапты сынақ. 

Еліміздегі элиталық мемлекеттік қызметкерлер корпусының резервін қалыптастыру жұмысы 2013 жылғы 7 наурызда Мемлекет басшысының Жарлығына сәйкес қолға алынып, Президент жанындағы Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссияға «А» корпусын қалыптастыру міндеті қойылған болатын.

ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жем-қорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің деректеріне сәйкес, республика бойынша «А» корпусына сынақ тапсыруға биыл 600-ден астам үміткерден өтініш түскен екен. Оның 80-і - комитет төрағасы болуға талап қылғандар, ал қалғандары - аудан әкімі лауазымынан үміткерлер. Бірақ шенеуніктердің небары 15 пайызы ғана қажетті межеден өтіп, қалғандары сынақтың талаптарын орындай  алмаған екен. «А» корпусының құрамына кіруге үміткерлер бұрын ҚР-ның 7 заңы бойынша білімдерін сарапқа салып келсе, осы сынақта 11 заң бойынша тест тапсырған.

Сонымен, биылғы қазан айында болып өткен «А» корпусының кезекті аламан бәйгесіне қатысқандар арасында Шығыс Қазақстан облысынан кім құлап, кім өтті? 

Құжат тапсырушылар тізімінен Жарқынбек Борашұлы Байсабыров, Қайрат Шаймарданұлы Ерембесов, Қайрат Мұратқазыұлы Мауадинов, Мақсат Тұрсынғазыұлы Мүсәпірбеков, Қайырбек Кажыбайұлы Садықов, Қуат Қайырғалиұлы Мирашев сияқты өзімізге таныс есімдерді кездестіргеннен кейін, аталған азаматтардың қайсысы сынақтан сүрінбей өтіп, аудан әкімдерінің қатарын толықтырар екен деген сауал көкейде болғанын жасырмаймыз.

Көпшілік нәтижесін асыға күткен сынақ қорытындысы екі күн бұрын әлеуметтік желіде жарыққа шықты. Біз де асыға қарап шықтық. Көкейімізде «Шығыстан кімдер бар екен?..» деген ой тұрды. Өкінішке орай, сынақтан өткендер қатарынан жоғарыда аталған өзімізге таныс есімдердің бірін де кездестіре алмадық...

Республика бойынша сынақтан өткендердің қатарында біздің аймақтан үш адамның ғана сүрінбегенін білдік. Сонымен, элиталы кадрлар армиясының  қатарын таяу уақытта ШҚО-нан кімдер толықтырады?  Біреулер үшін таныс та болар, дегенмен көпшілік үшін бейтаныс есімдер:

ҚИНАҒҰЛ ҚАШКЕНҰЛЫ БИЧУИНОВ - 1963 жылы 15 маусымда Семей облысы Бородулиха ауданы Бородулиха ауылында дүниеге келген. Ұлты – қазақ, білімі жоғары.

1984 жылы дене тәрбиесі мамандығы бойынша Н.К.Крупская атындағы Семей педагогикалық институтын, 2002 жылы қаржы және несие мамандығы бойынша жоғарғы білім базасында Қазақстан-Американдық еркін университетін тамамдаған.

Еңбек жолын 1984 жылы Семей облысы Бородулиха ауданы Бородулиха ауылындағы «Қайрат» ерікті спорт қоғамының төрағасы қызметінен бастаған. Әр жылдары Бородулиха аудандық атқару комитетінің әкімшілік комиссиясының жауапты хатшысы, мәдениет бөлімінің меңгерушісі, әкім аппаратының басшысы, аудан әкімінің орынбасары, Бородулиха ауылдық округінің әкімі болып қызмет атқарған.

2016 жылғы мамыр айынан бастап Бородулиха ауданы әкімінің орынбасары. 

СЕРГЕЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ ХАРЧЕНКО – 1980 жылы Семей қаласында туған. Ұлты - орыс. Білімі жоғары. 2001 жылы Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетін, 2009 жылы Семейдегі М.Әуезов атындағы университетті экономист мамандығы бойынша бітіріп шыққан. Республикалық «Еңбек-Өскемен» мемлекеттік кәсіпорнының №11 Семей филиалының қатардағы бухгалтерінен бастап аталған мекеменің директорлығы қызметіне дейінгі мансап баспалдағынан өткен. Соңғы қызмет орны - Риддер қаласы әкімінің орынбасары.

МҰРАТ ЕЛУБАЙҰЛЫ ЖЕЛДІБАЕВ - 1964 жылы туған. Білімі жоғары. Мамандығы бойынша көліктерді пайдалану жөніндегі инженер, Өскемен қаласының жол – құрылыс институтын менеджмент мамандығы бойынша тамамдап, Алматы қаласының экономика және статистика академиясын бітірген. 2010 жылдың 29 наурызында Шемонайха қаласының әкімі болып тағайындалғанға дейін аудан әкімінің орынбасары болып қызмет атқарған.

Облысымыздағы Абай және Бесқарағай аудандарында әкім орынтағының бос тұрғанына да біраз уақыт өтті. Бесқарағайлықтардың көпшілігінің бүгінгі әкімнің міндетін атқарып отырған орынбасары Ерболат Еренұлы Рахметуллин ауданның бірінші басшысы болар деген үмітте болғаны да құпия емес. Ұзақ уақыт аудан әкімінің әлеуметтік мәселелер бойынша, ал соңғы жылдары ауыл шаруашылығы, қаржы салаларын үйлестіретін орынбасары қызметін атқарған Ерболат Еренұлы - өңірдің жай-жапсарын жақсы білетін маман. Сондықтан да болар, сырын білмейтін сырттан келетін кадрдан гөрі, әр салада  біліктілігін байқатып жүрген өз аудандарының тумасы бірінші басшы болса деген көпшілік үміті ақталмады. Биылғы сынақ талаптарына енгізілген өзгерістердің қатарында үміткердің жасы да ескерілгендіктен, Ербол Еренұлы «А» корпусына сынақ тапсыратындар тізіміне ілінбеді.

Жоғарыда айтып кеттік, жаңа әкімнің тағайындалуын асыға күтіп жүрген аудандардың бірі - қазақтың Ұлы ақынының елі Абай ауданы. Естеріңізде болса, біздің газетте «Абай ауданын енді кім басқарар екен?» деген мақала да жарық көрген болатын. Жасыратыны жоқ, Абай ауданының даласында жайқалған бақшасы да, бюджетке құйылып жатқан ағыл - тегіл ақшасы да жоқ. Негізгі кәсібі - мал шаруашылығы. Бірақ Абайымен, Шәкәрімімен, Мұхтарымен бай өлке. Топырағы киелі мекенді кім басқармады? Бүгінгі таңда Абай ауданында әкімнің міндетін Бауыржан Тәттібеков есімді  орынбасар атқарып отыр. Тамыз айында өткен облыс әкімдігінің отырысында аймақ басшысы Абай ауданы әкімінің міндетін атқарушы Бауыржан Тәттібековтің жұмысына «2» деген баға қойды. Бұл - Даниал Кенжетайұлының Абай ауданы әкімінің міндетін атқарушыға қойған екінші «екілігі». Аймақ басшысы, жарық пен су тарту жұмыстары қажет деп, мемлекеттен қолдау сұрап отырған шаруа қожалықтардың ертең бар-жоғына кім кепілдік бермек деген сауалды төтесінен қойды:

- Мәселен, 45 сиыры бар «Алтынбек» шаруа қожалығына жарық тарту үшін 6,5 млн. теңге қажет депсіңдер. Ал сіздер бұл шаруашылықтың жемшөбі бар ма екен, білдіңіздер ме? Қыстан малын аман сақтап қала ала ма? Малды жайылымда бағу мен қорада ұстаудың айырмашылығы көп қой. Сондықтан бюджет ақшасын игеру туралы құжаттарыңызды қайта жасаңыздар,- деді Даниал Ахметов, әкімнің міндетін атқарушы Бауыржан Тәттібековке.

Ауданда мүйізді ірі қара және жылқы малын өсіру жұмысымен айналысатын тоғыз шаруа қожалығы бар екен. Мысалы, жоғарыда айтып өткен «Алтынбек» шаруа қожалығына электр жүйесін тарту үшін 6,5 млн. теңге ақша қажеттігі жайлы өтінім келіп түскен. Алайда жергілікті әкімдік пен облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының жоба дайындау кезінде жұмысқа үстірт қарағанына аймақ басшысы наразылығын жасырмады. Аталған шаруа қожалығының қарауындағы жалпы жер көлемі қанша гектар, оның қаншасы  жайылымдық, қаншасы шабындық жер? Биылғы жазда қанша тонна шөп жиналды?  Қожалықтың шаруашылық жұмысына қажетті қанша техникасы бар? Жалпы, мемлекеттік бағдарлама бойынша қаржылық қолдауды қажет етіп отырған қожалықтың болашағы бар ма? Міне, аймақ басшысының атқарушы билік тарапынан білгісі келгені де осы болатын.

- Егжей-тегжейлі сараптама жасалмаған, үстірт дайындалған жобаларға неге қол қоясыздар?- деген Даниал Кенжетайұлының айтқаны жай сөз емес, алдағы қыста жағдайлары не болады деген алаңдаушылықтан туып отырғаны белгілі.

Біздің көкейімізде бір сауал. Ауданда жылқы және мүйізді ірі қар өсірумен айналысатын 9 шаруа қожалығы бар екен. Бұл кеше мен бүгін құрылған шаруашылықтар емес. Ендеше, аудан әкімінің міндетін атқарушы мен өңірдегі басқа да билік тұтқасын ұстап отырған шенеуніктер небары тоғыз шаруа қожалығының жерінің көлемін, қанша тракторы, басқа да мүмкіндіктері бар екенін түнгі ұйқыдан түртіп оятып сұраса да жатқа айтуға болатындай емес пе?

Бауыржан Тәттібековтің аудан басшысының міндетін екі айға жетер-жетпес уақыт атқарғандағы жұмысы «2» деп бағаланды... Мемлекеттен қаржылай көмек алу үшін жасалатын жоба - бір-екі ай емес, дайындалуы біраз уақытты қажет ететін жауапты құжат. Ендеше, бұл «екілік» бүгінгі әкімнің міндетін атқарушыға ма, әлде бұрынғы әкімнің жұмысына қойылған баға ма, қалай ойлайсыздар?

Таяуда өзін Абай ауданының тумасымын деп таныстырған бір азамат редакцияға қоңырау шалды:

- Абай ауданына абаттандыру жұмыстарын жүргізу үшін облыстық бюджеттен қосымша 100 млн. теңге қаржы бөлінгенін естігенбіз. Бұл қаржымен алақандай ауданның бүкіл елді мекендерін ал қызыл раушан гүлдерімен көмкеріп тастауға болатын еді ғой,- деді телефонның ар жағындағы аты-жөнін белгісіз қалдыруды жөн санаған жаңағы дауыс... «Сырт көз сыншы» десек те, бұл пікірді таласқа салуды қажет емес деп санағандықтан, оқырман назарына қаз қалпында, еш өзгеріссіз жеткізуді ғана жөн көрдік.

Естеріңізде болса, осыдан бірнеше жыл бұрын, аймағымызға Бердібек Сапарбаев басшылық жасап тұрған шақта, бүкіл облыс аудандары Абай ауданына көмек беруге жұмылдырылған болатын.

Өткен қыста да 600 тонна мал азығы осы өңірге облыстың ой-қырынан көмекке жіберілгені көпшілікке белгілі. Жақсы әкенің даналығы балаға мың жылдық азық екенінің бір айғағы осы болса керек.

Бүгінгі таңда қылышын сүйретіп келетін қыстың есік қағып тұрғандығы мен ауданда әлі басшының жоқтығына алаңдаған халық «А» корпусының кадрлық резервіне өткендердің қайсы таяу уақытта бос тұрған әкімнің тағына келіп отырады деп асыға күтуде...

Жасыратыны жоқ, өз басым элиталық корпустың сынағынан сүрінбей өткен жоғарыдағы үш есімнің арасынан Абай ауданына басшылыққа лайық дейтіндей тұлғаны көре алмай отырмын. Риддер, Шемонайха, Бородулиха сияқты аудандарда қызмет істегендіктен ғана емес... Бұдан бұрынғы әкімдер арасында қазақтың қасиетті жерінің қадірін жанымен түсініп, жарылқай қойған басшылардың аз болғанынан кейін көңілде қалған күдік болар...

Құрметті оқырман, аздап сын айтсақ, шама-шарқымыз жеткенше шындықты айтуға тырыстық. Қазақтың Ұлы ақынының елін соңғы жылдары басқарған әкімдер жайлы бұған дейін де жазғанбыз. Біздің тілек - бүгінгі ауылдың жағдайы жақсы болса, ел басқарып отырған басшылар жауырды жаба тоқып, тек жылт еткен жақсы істерін жарнамалау арқылы арзан ұпай жинаумен айналысқаннан гөрі нақты істерге көшсе деген ой тастау ғана...

Пікіріңіз болса, редакцияға хабарласуды ұмытпаңыз!

Риза МОЛДАШЕВА

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57