Сейсенғазы ЧУКАЕВ: КҮРШІМНІҢ БОЛАШАҒЫ ЗОР

- Сейсенғазы Жұмағалиұлы, бүгінгі Күршім - бұрынғы Марқакөл және Күршім аудандарынан біріктірілген облысымыздағы үлкен аудандардың бірі. Сұхбатты ауданның бүгінгі тыныс - тіршілігінен бастасақ...

- Біздің Күршім ауданы - тамылжыған табиғатымен, сұлулығымен талайды тамсандырған  Алтайдың ең ірі көлі Марқакөлімен, батыр бабаларымен, өнерлі ұрпақтарымен танымал өңір. XVIII ғасырда өмір сүрген Көкжал Барақ, Танаш, Күркебай сияқты ел қорғаған батыр бабаларымыздың осы Күршім топырағында дүниеге келгені тарихтан белгілі.

Күршім - жерінің астында минералды шикізат қоры, үстінде орман және энергетикалық ресурстары бар бай өлке. Күршімдіктер де ұлт намысын жоғары қоятын ұл мен қыз тәрбиелеп, ұлттық кәсіппен ырыздығын еселеп, ата - бабадан бүгінге жеткен салт - дәстүріміздің озығын сақтап, тозығын тастап, тәуелсіз қазақ елінің өркендеуіне өз үлестерін қосып жатыр. 

Республика бойынша 1997 жылғы оңтайландыру тұсында, бұрынғы Марқакөл және Күршім аудандарының біріктірілгенін, әкімшілік орталығы болып Күршім ауылы бекітілгенін білесіздер. Бүгінгі таңда ауданның әкімшілік құрамында 12 ауылдық округ және 53 елді мекен бар.  Аудандағы шағын және орта кәсіпкерлік саласы халықтың жұмыспен қамтылуына елеулі ықпал етіп қана қоймай, бюджетке түсетін салық көлемін еселеуге де үлес қосып отыр. Халықты азық - түлікпен қамтамасыз етуде біздің ауданның қосып отырған үлесі айтарлықтай. Күршім ауданы  бақша және көкөніс өнімдерін өндіру көрсеткіштерімен облыс бойынша алдыңғы қатардан көрініп жүр. Ауданда өндірілетін қызанақ, қияр, қарбыз, қауын өнімдері аймақтағы тұтынушылар арасында үлкен сұранысқа ие. Соның ішінде біздің ауданда өсірілген қарбыз республика көлемінде брендке айналып отырғанын мақтанышпен айта аламыз.

Ұлттық кәсібіміз мал өсіру Күршімде жақсы жолға қойылған. Аймақ басшысы Даниал Кенжетайұлы Ахметовтің тапсырмасына сәйкес,  биылғы жылы ауданда 860 жеке қосалқы шаруашылықты біріктіріп, 38 ауылшаруашылық кооперативін құру тапсырылған болатын. Бүгінгі таңда аталған тапсырмаға сәйкес 678 жеке қосалқы шаруашылық пен шаруа қожалықтары біріктіріліп, 32 ауыл шаруашылығы кооперативтері құрылды. Ауданымыз, негізінен, ет бағытындағы мал өсіруге басымдық береді. 9 шаруа  қожалығы асыл тұқымды мал өсірумен, 11 шаруа қожалығы асыл тұқымды ара өсірумен айналысады. Ауданда балық аулау және балықты қайта өңдеу, экспортқа шығарумен «Төре-Тоғам» ЖШС айналысады. Бүгінгі күні кәсіпорын өз өнімдерін Еуропа мен Қытайға экспорттауда. 

- Аудандағы орта және шағын бизнеске кеңірек тоқтала кетсеңіз?

- Бүгінгі күні аймақтағы шағын және орта кәсіпкерлік қалыптасқан экономикалық сала ретінде баға-ланады. Шағын және орта бизнес халықтың жұмыспен қамтылуының    елеулі пайызын, тауарлар мен қыз-меттердің кең саласын құрап, бюджетке түсетін салық түсімдерінің көп үлесін  қамтамасыз етіп отыр. Аудан бойынша шағын және орта бизнес субъектілердің саны - 1927. Оның ішінде заңды тұлғалар – 72, шаруа қожалықтары – 931, жеке кәсіпкерлер 924-ті құрады.

2014 – 2016 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту картасы жасалып, осы жылдар арасында аудандағы кәсіпкерлікті дамыту жұмыстары белгіленген жоспар негізінде іске асырылуда. Кәсіпкерлікті дамыту картасына кірген 141 жоба иесіне 359 млн. 600 мың теңгенің несиесі беріліп, 170 адам тұрақты жұмыс орнымен қамтамасыз етілді. Жалпы, Күршімде өз кәсібін ашып, тұрмысын жақсартуға талпынушылардың аз еместігін байқаймыз. 

- Күршім ауданы халқының негізгі бөлігі ауылшаруашылық өнімдерін өндіру және өңдеумен айналысатынын білеміз. Осы ретте шаруа қожалықтарының жағдайлары қалай?

- Ауыл - қазақтың ұлттық бесігі. Етсіз өмір сүре алатын қазақ бар ма? Ендеше, азық–түлік өндіру - біздің де негізгі кәсібіміз. Бұл орайда да қол жеткізген табыстарымыз аз емес. Агроөнеркәсіп кешені субъектілері үшін тауарлардың, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру мақсатында аудандағы шаруа қожалықтарына 2015 – 2017 жылдар аралығында 785,458 млн. теңге субсидия төленді.  Жыл аяғына дейін қосымша 80-90 млн. теңге субсидия игеріледі деп күтілуде. Биылғы жылы шаруа қожалықтары өз қаражаттарына және лизингке 16 дана техника сатып алды. Бүгінгі күнге шаруа қожалықтарының жағдайлары жақсы деп айтуға толық негіз бар. Себебі мемлекеттік бағдарламаларға қатысып, өнімдерін аудан және облыс нарығына еркін шығаруда. Еңбектің өнімді болуы үшін, жұмысшыларға қолайлы жағдай жасау керек екені белгілі. Шаруа қожалықтарындағы еңбек адамдарының әлеуметтік жағдайы заман талабына сай деп айта аламыз.

- Сейсенғазы Жұмағалиұлы, осы жерде бір сауал туындап тұрғаны. Өңдеу кәсіпорындары бар ма?

- Әрине, бар. Ондай кәсіпорындардың бірі - балық өңдеумен айналысатын жоғарыда айтып кеткен «Төре Тоғам» ЖШС. 2010 жылы еуростандартқа сәйкес құны 60 млн. теңге тұратын заманауи өңдеу цехы салынды. Өнім қуаттылығын арттыру үшін құны 2 млн. теңге тұратын мұздатқыш орнатылған. «Төре Тоғам» және «Дигам»  жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері 22 жеке кәсіпкермен келісімшарт негізінде жұмыс істейді. Оның ішінде 16 жеке кәсіпкер «Төре Тоғам» ЖШС-нің құрылтайшысы болып саналады. Жеке кәсіпкерлердің қарамағында барлығы 200 балықшы жұмыс атқарады. Ауданда шабақтар өсірумен «Бұқтырма уылдырық шашу-өсіру» ЖШС айналысады. Кәсіпорын алдағы уақытта уылдырықтан бағалы балықтардың шабақтарын өсіру және тауарлы балықтар шығарып сату жұмыстарымен айналысатын болады. Кәсіпорында инкубация бойынша жұмыстар басталып, карптың дернәсілдерін алу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Күз айларында 9 млн. дана биылғы жылғы шабақтарды өсіріп, аудан, облыс және республика көлемінде табиғат пайдаланушыларға сатамыз деп жоспарлауда. Қорыта айтқанда, бүгінгі күні аудан бойынша балық шаруашылығында балық өсіру, балық аулау және балық өнімдерін шығару ісі дұрыс жолға қойылған деп айтуға толық негіз бар.

Аудандағы 25 наубайхана күніне 7,45 тонна нан өндіреді. Аудан тұрғындарына жылына 2,7 мың тонна нан қажет десек, ас атасына деген сұранысты  жергілікті өнім өндірушілер толық қамтамасыз етеді. Аудан кәсіпкерлері тек азық–түлік өндірумен ғана айналысып қоймайды, басқа да халыққа қажетті тауар өндірумен шұғылданады. Бүгінгі таңда халықтың жағдайы жақсарған. Үй салып, құрылыс жұмысын бастауға ниетті күршімдіктердің қажетті бұйымдарды алыстан тасымалдамай, өз ауданымыздан алуға мүмкіндіктері бар. Бүгін ауданда құрылыс материалдарын дайындаумен айналысатын 10 кәсіпкер тіркелген. Аталған жеке кәсіпкерлер аудан тұрғындарын құрылыс материалдарымен қамтамасыз етіп отыр. Сондай-ақ тоқыма бұйымдарды өндірумен, жиһаз құрастырумен айналысатын жеке кәсіпкерлер де бар. Алғабас ауылында «Дастан» шаруа қожалығы қымыз өндіру және пластик шөлмектерді шығару кәсібімен айналысады.

Бал өнімдерін өндірумен айналысатындар да бар. Байқап отырған шығарсыздар, біздің ауданда кәсіпкерлік жақсы жолға қойылған және кәсіп түрі сан алуан. Бұл жалпы аудан халқының бүгінгі әлеуметтік жағдайынан хабар берсе керек.

- Сейсенғазы Жұмағалиұлы, мені алаңдататын бір мәселе бар. Қалаға көшу үрдісі бүгін ұлттық бесі-гіміз ауылдың болашағына қауіп төндіріп тұрғандай көрінеді. Аудандағы халық санында азаю бар ма?

- Иә, урбанизация бүгін баршамызды ойландырып отырған мәселе. Жасыратыны жоқ, еліміз тәуелсіздігін алған алғашқы жылдары ауылдан қалаға үдере қоныс аударған көшті тоқтату қиын болды. Ол кездегі жағдай түсінікті еді: күнкөрістің қамы. Жекешелендіру тұсында жаппай жұмыссыздық жайлаған қиын уақыт болды. Сондай-ақ екі аудан қосылған соң қаланы бетке алғандардың көп болғанын ресми деректерден байқаймыз. Қазір жағдай өзгеше. Ауылда да ауқатты өмір сүруге, бала оқытуға болатынын түсінген көпшілік кәсіппен айналыса бастады.

Күршім ауданы бойынша 2017 жылы халық саны 27 026 адам, 2016 жылы 27 104 адам болған. Байқап отырған боларсыздар, тұрғындар саны биылдың өзінде 78 адамға азайды. Алайда бұл бұрынғы жылдармен салыстырғанда көп емес. Халықтың ауданнан көшіп кету себептері әр алуан. Оның бір себебі - Күршім ауданында облыс орталығына қатынайтын жолаушыларды тасымалдайтын паромдық өткел бар, бұл өткелдің жұмыс уақыты жыл мезгіліне, күн райына және уақытқа байланысты шектеулі (түнгі уақытта өткел жұмыс істемейді). Мұндай қиындықтар ауданның әлеуметтік - экономикалық дамуына, атап айтқанда үздіксіз жолау-шы, жүк тасымалдауға кедергісін келтіреді. Ауданның географиялық орналасуына байланысты, негізгі экономикалық қарым - қатынас тек паром арқылы жүзеге асырылады (өзенде мұз қатқанда, айналмалы жолмен қатынауға тура келеді). Бұл өз кезегінде тауарлардың өзіндік бағасының артуына және қосымша шығындарға әкеп соқтырады.

Сондай-ақ аудан халқының тұрмыстық әл-ауқатына кері әсерін тигізеді. Сол сияқты, аудан халқының негізгі кәсібі ауыл шаруашылығы саласы болғандықтан, жастардың меңгерген мамандықтары бойынша еңбек нарығында сұраныстың болмауы да оларды қаланы жағалауға мәжбүр етіп отырған себептердің бірі. Аудандағы Марқакөл өңіріндегі елді мекендердің шалғайлығы және ауа райының қолайсыздығы, қыс мезгілінің өте суық және алты айға дейін созылуы да халықты туған жерді тастап, жайлы жер іздеуге мәжбүр етіп отыр.

- Жастар, кадр мәселесі қалай жолға қойылуда? «Дипломмен - ауылға» бағдарламасы негізінде жас мамандардың елге оралуы қандай деңгейде?

- Жас мамандарды ауылға тарту, олардың әлеуметтік жағдайын, тұрғындардың тұрмыс-тіршілігін жақсарту арқасында соңғы жылдар аралығында Күршім ауданындағы мектептерге  «Дипломмен - ауылға» бағдарламасы бойынша 45 жас маман жұмысқа келді. Бұл бағдарламаға сәйкес,  2017 жылдың 9 айында ауданға білім беру, спорт, денсаулық сақтау салаларына жұмысқа келген 16 жас маманға 2 млн. теңгенің үстінде көтерме жәрдемақы және 11 жас маманға 33 млн. 602,0 мың теңгеге тұрғын үй несиесі берілді. Өз басым «Дипломмен - ауылға» бағдарламасын мемлекет тарапынан ауылда тұруға ынталы жастарға жасалып отырған үлкен қамқорлық дер едім.

- Ауданда кадр тапшылығы бар ма?

- Кадр тапшылығы бар. Ағымдағы жылдың тамыз айында аудан әкімі аппаратының, халықты жұмыспен қамту орталығы, мекеме басшыларының, жеке кәсіпкерлердің, «Нұр Отан» партиясы аудандық филиалдары өкілдерінің, Жастар орталығының қатысуымен «Бос орын жәрмеңкесі» өтті. Күршім ауданындағы бос лауазымдармен таныстырылып, мемлекеттік, азаматтық қызметке түсу, бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға орналасу тәртібі түсіндірілді. Қатысушылар тарапынан қойылған сұрақтарға толыққанды жауаптар берілді. Сонымен қатар білім бөлімімен жоғары және орта арнаулы оқу орындарын бітірген түлектерге сараптама жасалып, бос орындар бойынша біліктілік талаптарына сәйкес келетін адамдар анықталып, конкурсқа қатысып, мемлекеттік қызметке түсу мүмкіндіктері туралы түсіндірме жұмыстары жүргізілді.

Дегенмен бүгінгі таңда физика, математика, ағылшын тілі пәні мамандарына сұраныс бар. Ал денсаулық сақтау саласында кадр мәселесі толық шешілген. Аудандық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік органдарда 17 бос лауазымдық орын тіркелген. Кадр тапшылығы мәселесін шешу бағытында Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін «Серпін-2050», «Мәңгілік Ел жастары - индустрияға» мемлекеттік бағдарламасы бойынша 2018 жылы оқу бітіретін педагог мамандарды аудан мектептеріне шақыру жұмыстары жүргізілуде.

- Мемлекет басшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласына орай атқарылып жатқан жұмыстарға тоқталып өтсеңіз.

- Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында айтылған әр сөздің астарында терең мағына, парасатты пікір жатыр. Мақалада білімге басымдық берілген. Білім – бүгінгінің басты қажеттілігі. Елбасы: «Біз білімге бөлінетін бюджет шығыстарының үлесі жөнінен әлемдегі ең алдыңғы қатарлы елдердің санатына қосылып отырмыз»,- деді. «Туған жер» бағдарламасының «Жомарт жүрек» арнайы жобасына сәйкес, демеушілер көмегімен 45 жоба жоспарланып, оған 185 млн. теңге қаражат керек болса, бүгінгі күнге 33 жоба жүзеге асырылып, ауданға 157 млн. теңге инвестиция тартылды. Мемлекет басшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласындағы бірінші бағыт  «бәсекеге қабілеттілік» деп аталады. Қазіргі таңда жеке адам ғана емес, тұтастай халық өзінің бәсекелік қабілетін арттырса  ғана табысқа жетуге мүмкіндік алады. ШҚО әкімдігінің 2016 жылғы 8 шілдедегі үш тілді білім беруді дамытудың  кешенді жоспарына сәйкес, ауданда іс-шаралар атқарылуда.

Елбасы өз мақаласында «Туған жер» бағдарламасын қолға алуды ұсынып отыр. Туған жерге, оның мәдениеті мен салт-дәстүрлеріне айрықша іңкәрлікпен атсалысу – шынайы патриотизмнің маңызды көріністерінің бірі. Басқа аймақтарға көшіп кетсе де туған жерлерін ұмытпай, оған қамқорлық жасағысы келген кәсіпкерлерді, зиялы қауым өкілдері мен жастарды қолдау керек. Осы жұмыс та ауданда мықтап қолға алынды. Қайыңды ауылының тумасы А.Рахимбаев мектептің материалдық-техникалық базасын нығайту үшін 3 млн. теңгеге спорттық құрылғылар, цифрлық техника сатып әперсе, Бурабай ауылының тұрғындары Алибаевтар отбасы 300 мың  теңгеге спорт киімдерін, ал Е.Аймұхамбетов 400 мың теңгеге жиһаздар мен доп сыйлады. Үшбұлақ ауылының тұрғыны Ж.Ахметов 945 мың теңгеге мектепке музыкалық орталық, шаңғы тарту етті. № 4 Күршім орта мектебінде 500 мың теңгеге ардагер ұстаз Қ.Сембаев, Қаратоғай орта мектебінде 1 млн. теңгеге соғыс ардагері М.Слямов атындағы кабинет жабдықталды. Қалжыр ауылының тумасы С.Байшолақов 3 млн. теңгеге спорттық құрылғылар мен спорттық киімдер тарту етті.

Сондай-ақ «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында, облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес, «Туған мектеп» жобасы бойынша 6 мектепті «Роботты техника»  кабинетіне қажетті құрал-жабдықтармен жабдықтау жоспарланып, қазіргі уақытта осы бағытта кәсіпкерлермен, меценаттармен жұмыс жүргізіліп жатыр. Алдағы уақытта да өзі оқыған мектебіне көмек көрсетуге қатысты қаржылық мүмкіндігі бар түлектерімізбен әңгіме жүргізу үстіндеміз. Жақсы бастама жалғасын табады деген үміттеміз.

- Аудан халқының әлеуметтік  жағдайына тоқталсақ. Баспананың, балалар бақшасының кезегінде тұрғандар саны қанша?

- Қазақстан Республикасы Президентінің жыл сайынғы Жолдауында білім саласындағы  ауқымды проблемалар көтеріліп, сол проблемаларды шешу жолдарын анықтау жөнінде тапсырма беріледі. Тапсырмаларды орындау мақсатында білім саласында кешенді бағдарламалар қабылданып, жүзеге асырылуда. Апатты жағдайдағы мектептердің мәселесі облыстық және республикалық бюджет есебінен жаңа мектеп ғимаратын салу арқылы өз шешімін тауып отыр. 2016 жылы Үшбұлақ аулында апатты жағдайдағы мектептің орнына жаңа мектеп ғимараты қолданысқа берілді. Ауданда соңғы 10 жыл ішінде 10 жаңа мектеп ғимараты салынып, қолданысқа берілді. Қазіргі уақытта Жолнұсқау және Ұрынхай ауылдарындағы апатты жағдайдағы мектептердің орнына жаңа мектеп ғимаратын салу жоспарда. Ауданда барлығы 53 елді мекен бар болса, оның ішінде 22 елді мекен орталықтандырылған таза сумен қамтылған. Күршім ауданында 224 адам баспана кезегінде тұр.

- Екі қолға бір күрек таба алмай жүрген жұмыссыздар саны қанша? Егер болса, шешу жолында әкімдік тарапынан қандай іс-шаралар атқарылуда?

- Осы жылдың 8 айында жұмыспен қамту орталығында 384 адам жұмыссыз ретінде тіркелген. Олардың ішінен Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017 - 2021 жылдарға арналған бағдарламасы аясында жастар тәжірибесі бойынша 30 жас, мамандықтарына сәйкес, мекемелерге жолдама алды. Соның ішінде 4 жас тұрақты жұмысқа орналасты. Халықты жұмыспен қамту орталығының ұйымдастыруымен жыл басынан бері бірнеше рет жұмыссыздар арасында бос орындар жәрмеңкесі ұйымдастырылды. Нәтижесінде әлеуметтік және тұрақты жұмыс орындарына бірнеше адам орналас-ты. Ағымдағы жылдың қаңтар айынан бастап «Өрлеу» бағдарламасы бойынша 57 отбасына - 289 адамға шартты ақшалай көмек тағайындалды. 

- Сейсенғазы Жұмағалиұлы, соңғы сауалым. Сіздің ойыңызша, бүгінгі ауылдардың болашағы бар ма?

- Ауылдардың болашағы өте зор. Өйткені халықты азық-түлікпен қамтамасыз ететін - ауыл. Тамақ өнімдеріне сұраныс әр уақытта болады және азаймайды. Құлшынып тұрған жастарға ауылдан да жұмыс табылады. Атам заманнан келе жатқан  халқымыздың кәсібі төрт түлік малды өсіріп, бос жатқан жерлерді игеріп, ел экономикасын тамақ өнімімен қамтамасыз етуге мүмкіндік мол.

Суға, құнарлы жерге бай өлкеге келушілерге  жағдай жасауға біздің тарапымыздан да барлық шаралар қарастырылуда. Облыс әкімі Даниал Ахметовтің көмегімен ауданның негізгі өзекті мәселесінің бірі - Бұқтырма су қоймасы арқылы көпір салу жұмысы жоспарлану үстінде. Егер сол жоспар іске асса, ауданға оралуға ниеттілер аз емес. 

- Салиқалы сұхбатыңызға рақмет! Жұмысыңызға сәттілік тілеймін. Күршім ауданы көркейе берсін!

- Рақмет! Ғасырлық тарихы бар «Семей таңы» газетінің оқырманы көп болғай!

Сұхбаттасқан Риза МОЛДАШЕВА.

Пікір қосу


Қорғау коды
Жаңарту

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57