Хасен Молдабаев: АҒА ҰРПАҚҚА ЛАЙЫҚТЫ ІЗБАСАР БОЛУ ҮЛКЕН ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ ТАЛАП ЕТЕДІ

Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, Іскерлік әкімшілендіру шебері (Master of Business Administration), «Қазақстан» РТРК» Семей қаласындағы филиалының директоры Хасен Советханұлы Молдабаев

- Құрметті Хасен Советханұлы, 2020 жыл - «Семей» телеарнасының ұжымы үшін маңызды әрі қуанышты жыл. Биыл «Семей» телеарнасының құрылғанына 55 жыл толады екен. Әңгімемізді бүгінгі таңда өзіңіз басқарып отырған телеарнаның тарихынан бастасақ...

- Иә, «Семей» радиохабар тарату және телевизия комитетінің құрылғанына ширек ғасырдан асты. Бүгінгі «Семей» телеарнасының тарихы 1965 жылдың 1 қыркүйегінен бастау алады. Осы күннен бастап телевизия орталығы тарапынан облыс өмірінен түсірілімдер жасалып, хабарлар беріліп, ел игілігіне  қызмет көрсетіле бастады. 1969 жылға дейін қызмет еткен телеарнаның алғашқы басшысы - соғыс ардагері Қылшықбай Байғожиннің есімі телеарнаның қалыптасуына,  дамуына, өсіп-өркендеуіне  ерекше еңбек сіңірген азамат ретінде  ел есінде сақталады.

- Телевизия орталығының құрылысы жайлы, монтажшылар, жабдықтар туралы мағлұмат берсеңіз. Жалпы, құрылыс қалай жүрді?

- Телестудияның жұмысын алға қою оңай емес, қаражат, адам күші, білікті мамандар, жаңа технология керек екені өзінен-өзі түсінікті. Оған бүкіл Одақ көлемінен, атап айтқанда Ленинград, Одесса, Баку, Киев, Харьков, Новосибирск қалаларынан, тіпті сол кездегі Чехословакия Социалистік Республикасынан көрсетілген көмектер айтарлықтай болған.

- Телемұнара құрылысы туралы нақтырақ айтсаңыз...

- Құрылыстың негізі - мұнараның бой көтеруі. Мен осы мерейлі датаға орай біршама уақыт архивте жұмыс істедім.  Тарихи құжаттарға, сол кездегі естеліктерге үңілсек, мұнараны көтеру оңай болмаған сияқты. Дегенмен мұнараның монтажы ешқандай кедергісіз, сәтті, жоспарлы түрде салынған. Сол кезде шыққан газеттерді қарап, арнаның тарихы туралы жазылған мақалаларды жинақтадым. Айталық, «Иртыш» газетінің 1965 жылдың 25 маусымындағы №120 санында телемұнараны монтаждау сәті жайлы жазылған. Мақалада Мәскеуден жіберілген мамандар - А.Ермолаев пен А.Фатовтың приборларды, датчиктерді биікте тұрып өте шебер құрастырып монтаждағаны, телеорталықтың радиотехниктері - Б.Мотавилин мен В.Кострицаның күрделі аппаратураны жылдам іске қосқаны жайлы айтылған. 180 метрлік мұнараны Семейдің 453-ші мостопоезд ұжымы тұрғызған екен. 

- Семей студиясы Одақ бойынша нешінші болып ашылды? Алғашқы бағдарламалар қалай шығып еді?

- Ол кезде Одақ бойынша 115 телестудия жұмыс істеген. Біздің Семей студиясы 116-шы болып ашылған. Алғашқыда  тәулігіне 4 сағат эфирге шығып, хабар таратқан. Негізгі жаңалықтар кешкі жетіде көрсетіліп тұрған. Әр түрлі жанрды қамтыған: «Советтік Қазақстан» киножурналы, хроникалы - деректі «Атоммен танысу», «Сиқырлы сәуле» фильмдері, «Мұхиттағы із» көркем фильмі  өңірдің тұңғыш телевизиялық туындылары деп айтуға болады.

- Хасен Советханұлы, телеарнаның материалдық базасы, шығармашылық тұрғыда өсіп-өркендеуі, алға жылжуы басшылыққа байланысты емес пе? Осы ретте арнаға басшылық жасаған азаматтардың еңбегі жайлы айтып берсеңіз...

- Өте орынды сұрақ. Өткенсіз бүгін жоқ. Телеарнаға жетекші болған аға буынның еңбегі ұшан-теңіз. Жоғарыда атап өткен Қылшықбай Байғожин - облыстық радио және телевизия комитетінің тұңғыш төрағасы. Ол кісі бұл қызметке облыстық партия комитетінің екінші хатшысы болып жүрген кезінде келген. Жаңадан құрылған, тыңнан түрен салған, мәдени, рухани, шығармашылық кеңістік, көгілдір толқын ақпарат саласына білікті де білімді, тәжірибелі басшы қажет болды. Осы талап үдесінен шыға білген Қылшықбай Байғожаұлының артына өнегелі із қалдырып,  «Семей» телеарнасының  өсіп-өркендеуіне ерекше үлес қосқанын бүгінгі ұрпақ - біздер білуге тиіспіз.

1969 жылы Сержан Рамазанұлы Рамазанов басшы болып тағайындалады. Сержан Рамазанұлы басшылық жасаған кезде  телеарна жұмысы бұрынғыдан да жанданып, жаңа қырынан көріне бастайды. Еңбек озаттары, шаруашылық, өндіріс басшыларымен сұхбаттар беріліп, мәдени шаралар көрсетіледі, аудандармен байланыс орнап, хабар тарату ауқымы кеңейе түседі.

1975 жылдың  қараша айынан бастап комитет төрағалығына   Бәтташ Сыдықұлы Сыдықов тағайындалып, 12 жылға жуық осы лауазымды абыроймен атқарыпты. 70-ші жылдардың соңында кәсіби бейнетаспаға түсіру мүмкіндіктері пайда болған. Бәтташ Сыдықұлы басшылық жасаған уақытта облыстық телеарна жұмысы тың серпін алып, жаңа үрдіс, еркін ой көрініс беріп, ұлттық құндылықтарға мән беріле бастағанын, қазақ тіліндегі көрсетілімдердің артқанын байқаймыз. Хабардың сапалы шығуы білікті мамандарға байланысты. Бәтташ ағамыз шебер журналистерді қызметке тарту арқылы телеарна  жұмысын жоғары  дәрежеге көтере білген. Кейінгі буын -  біздер  үшін телеарнаның қалыптасуына еңбек сіңірген, жоғарыда есімдері аталған ағаларымыздың қай–қайсының да өмір жолы үлгі. Алдыңғы толқын - аға ұрпақтың салып кеткен сара жолын жалғастыру, жаңаша ізденіп, дамыту, лайықты ізбасар болу  бізден  үлкен жауапкершілікті талап етеді.

- Еліміз 1991 жылы Тәуелсіздігін алып, дербес  мемлекет болғаннан кейін үлкен өзгерістер орын алды. Тәуелсіз еліміздің  жоспарлары, мақсаттары іске аса бастады. Даму жолына түстік. Уақытқа сәйкес көрерменнің де талап-талғамы өзгеруі заңдылық. Осындай өтпелі кезеңде «Семей» телеарнасында қандай өзгерістер болды?  

- 1991 жылы «Семей» телерадиокомпаниясы қайта тіркеуден өтіп, облыстық телеарна болды. 2000 жылы арна  DVCAM форматына көшті, жаңалықтар бағдарламасының сапасы жоғарылады. Сол жылы сауалнама ұйымдастырылған екен. Сауалнама нәтижесі бойынша, 2000 жылдың қаңтарында СТР-ды тамашалайтындар 31%-ды құраса, осы жылдың күзінде көрермендер саны өскен. Жаңа көпірдің құрылысы, қала мәртебесі, биліктегі өзгерістер халықтың назарын көп аударғаны байқалады. Келесі жүргізілген сауалнама бойынша, көрермендердің 8,7%-ы күндізгі жаңалықтарды, 1,3%-ы түнгі жаңалықтарды көбірек көргені аңғарылады. Тіпті «Сенбі күнгі жаңалықтар қажет пе?» деген сауалға көрермендердің 45%-ы «қажет» деп жауап берген. Жаңалықтар тез аяқталып қалады деген пікір де айтылған. Телеарна 2004 жылы қайта тіркеуден өтіп, «Қазақстан» РТРК» АҚ қалалық филиалы деп аталды.

- Қазіргі кезеңді 2000-жылдармен салыстырсақ, заман өзгерді. Қоғамдағы сұраныс пен ұсыныс басқа. «Семей» телеарнасының бүгінгі бағдарлама дайындау форматы, жұмыс кестесі қандай деңгейде?

- Дұрыс айтасыз. Заман алға жылжи береді, біз асықпасақ, уақыт асығады. Сондықтан заман көшіне ілесіп, ақпараттық кеңістікте өз беделімізді жоғары ұстауымыз керек. Өзіңіз айтып өткендей, сұраныс басқа. Жаңа медианың қарқынды даму жағдайында телеарнаның халыққа қызмет көрсету жүйесі түбегейлі өзгерген. Бүгінде ақпарат өте жылдам тарайды, телеөнімдерді әлеуметтік желілермен интеграциялау процесі жүріп жатыр. Барлық телеөнімдер тек эфир арқылы ғана берілмей, әлеуметтік желілерге де салынады. Телеарна ресми сайтта тікелей көрсетіліп отырады.  Әлемнің кез келген түкпірінде отырып  бағдарламаларды тамашалау  мүмкіндігіне қол жетті. Қазір телеарна ID TV, ALMA TV, SEMSAT TV арқылы да хабар таратып отыр. «Қала тынысы» мен «Пульс города», «Ғаламтор» және «Интернет», Абай Құнанбаевтың 175 жылдығына орай, «Әлем таныған Абай», «Ақындар антологиясы» атты тың бағдарламалар көрерменге жол тартты. Ерекше атап өтетін жаңалығымыз - өткен жылы телеарна цифрлық хабар таратуға көшті. Сондай-ақ арнаның ішкі жабдықтары HD  форматына көшіріліп, техника жаңартылды. Телеарна ұжымы береке – бірлікпен, түсіністікпен, өзара сыйластықпен кәсіби қызметтерін шыңдап, көрермендерге заман талабына лайық  қызмет көрсетіп отырғанын атап өту қажет. Ұжымға жаңадан келген жас журналистер де көп ізденіп, телеарнаның халыққа қалтқысыз қызмет етуіне өз үлестерін қосуда. Қандай  істе болмасын бағыт беруші, қолдаушы болса - үлкен ғанибет. Телеарна жұмысында ауқымды шараларды іске асыруымызға көмектесіп, үнемі қолдау білдіріп отыратын «Қазақстан» РТРК» АҚ төрайымы Ләззат Мұратқызы Танысбайға, Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Кенжетайұлы Ахметовке, Семей қаласының әкімі Ермак Бидахметұлы Сәлімовке ұжым атынан алғысымызды білдіреміз.

- Алдағы жоспарларыңызбен бөліссеңіз, газет оқырмандарына айтар тілегіңіз де бар шығар...

- Әрине, алға қойған мақсаттарымыз үлкен, жоспарларымыз көп. Негізгі мақсатымыз - халыққа  кәсіби түрде қызмет ету. Ал жоспарларымыздың барлығын айтып шығу мүмкін емес, сондықтан олардың орындалуына қарай бөлісіп отырған дұрыс шығар.

«Ұстазы мықтының ұстамы мықты» дейді халқымыз. Журналистикадағы ұстазым Риза Асанқызы Молдашева басқарып отырған аға газет ұжымына амандық, шығармашылық табыстар тілеймін.

-  Сізге, Сіз басқарып отырған телеарна ұжымына табыс тілейміз. Мазмұнды әңгімеңізге көп рақмет!

Сұхбаттасқан Роза МАУЫЛХАНҚЫЗЫ

 

Зульфия Омарова, диктор, телевизия саласының ардагері:

СӘБЕҢНЕН БАТА АЛҒАНМЫН

Бүгінде «телевизия» әлемді аузына қаратты. Ауылда қара радиодан басқа «хабаршыны» естіп көрмеген мені осы ғажап әлемге еніп, өмір мектебінен өтуіме себепкер болған журналист Оташ Бәтесов және кинооператор Игорь Геннадиевич Бурлак болатын. Ол кезде телевизиялық арнайы кәсіби мамандар жоқ еді. Тәжірибемен алмасатын қазіргідей басқа арналар жоқ, өзіміз  талаптанып шыңдалдық десем, артық айтқандық емес. Москвадан 30 минуттық «Время» (Уақыт) жаңалықтар хабары беріледі, қалғаны - түнгі 1-2-ге дейін жергілікті «Семей» студиясының хабары. Хабарлар тікелей эфирден берілетін болғандықтан, жаңа жылдық құттықтау кезінде облыс басшылары халыққа арнайы жолдауларын да тікелей эфир арқылы  жеткізетін.

Қара шаңырақ - «Семей» телеарнасында жүріп, көптеген танымал адамдармен жүздестім. 1966 жылы Роза Бағланова апамыздың бір сағаттық концертін жүргізу сеніп тапсырылды. Біреу білер, біреу білмес,  Семейге келген сапарында Сәбит Мұқанов біздің телеарнада қонақта болды. Сол кезеңде қызмет еткен ағаларымыз Сәбеңмен сұхбат жүргізуді  маған тапсырған еді. Хабар аяқталған соң  жазушы риза болып: «Өмірде бақытты бол – бұл Сәбит бабаңның саған берген батасы»,- деген еді.

Бұл қара шаңырақтың төрінде ғарышкер Герман Титов, әлемге әйгілі футболшы Лев Яшин, Олжас Сүлейменов,  Зоя Кедрина, Кайсын Кулиев, Ілияс Есенберлин, тағы басқа да көптеген танымал жандар Семей жұртшылығымен жүздесті.

Эфир кезінде әр түрлі күтпеген оқиғалар да болып тұрады. Жаңалықтардың «Халықаралық шолу» айдары болатын. Оны орталықтан келген хабарлар негізінде  редакторлар жүргізетін. Бірде  жүргізуші белгіленген уақыттан асып  кетті. Студияда тұрған оператор, режиссер белгі берсе де тоқтар емес. Маған хабарды аяқтауға белгі берілді. Мен: «Енді тақырыптың жалғасын  келесіге қалдырамыз ба?» - десем, «Тоқтай тұрыңыз, мен әлі Таяу Шығыс мәселесін толық түсіндірген жоқпын», - деп жалғастыра бермек болды, оны әрең тоқтатқан едім.  Ол жылдары Семейде жыл сайын облыстық пленум, слеттер өтіп тұратын. Слет делегаттарын студияға шақырып, сұхбат ұйымдастыру дәстүрге енген еді. Слетке келген еңбек адамдарымен болған бір хабарда (қоғамдық - саяси хабарлар редакциясының аға редакторы Самар Оразамен) жас шопанға сөз бергенде эфирдің мысы басты ма, қара терге түсіп, «құқықы-құқықы» деп сөйлей алмады. Сөзге тартсам, тағы да сол үн, сол жерде күлкі қысып барады, күлуге болмайды, тілімді қатты тістеп, оның ойын өзім жалғастыруға тура келді. Самар ағамыз да қатты терлеп кеткен екен. Содан ертеңіне тісім ісіп кетіп, екі күн сөйлей алмай қалдым. Тікелей эфир болғандықтан, осы секілді оқыс жайттар болып тұратын. 

Арнаның жұмысына әбден піскеннен кейін, дикторлықпен қатар, журналистикаға да қадам жасадым. Алғашқы хабарым  қазақтан шыққан тұңғыш Олимпиада жеңімпазы Жақсылық Үшкемпіровке арналды. Жақсылықтың  алғаш Әлем чемпионы атағын жеңіп алған кезі, киноға әуесқой кинооператор Рафат Ильматов түсірді. Палуанның спорттық өсу жолы туралы сұхбат тартымды шығып, көрермендерден жақсы лебіздер естідім.

Кейіннен спорт тақырыбын жалғастырып, «Нартәуекел»  атты,  «Жұлдызды кеш» атты авторлық шоу бағдарламаларымды көрерменге ұсындым. 1995 жылы 3 қыркүйекте Мұстафа Өзтүрік ата жұртына тағзым етуге келді. Жат жұртта туып-өссе де өз ана тіліне, халқына деген зор құрметі, сүйіспеншілігі туралы айтқанда, үлкен толғаныста болдым. Тұңғыш ғарышкер Тоқтар Әубәкіров, белгілі спорт саңлақтары Дәулет Тұрлыханов, Серік Қонақбаевтардың өз ана тілінде берген сұхбаттары да елдің есінде қалды деп ойлаймын. Еске алар естеліктер көп, бәрін ақ қағазға сыйдыра алмайсың. Сауд Арабия футболшылары «Елім-ай» футбол командасымен кездесуге келіп, автобустан түспей, белгіленген уақытын үш рет ауыстырып, ойыннан бас тартты. «Спартак» стадионы халыққа толы, түскі үштен кешкі тоғызға дейін тосты. Қонақ үйге келсе де, автобустан түспеді. Оператормен (Қайрат Жүнісов) бірге біз де қонақ үй алдында таңғы 4-5-ке дейін күттік. Тілдерін түсінбесек те, өзара сөйлескен сөздерін операторға түсіре бер дедім. Сөйтсек, олар Семей полигонының залалы тиеді деп қорыққан, тіпті  өздерінің  ас-суларын да ала келген. Кездесу болмай, істің мән-жайын жоғары жақ шешті. Кейіннен «Хабар» арнасы сол таспаны сұратып алды.

Ұлы Абайдың 125 жылдығы, М.Әуезовтің 90 жылдығындағы ауқымды іс - шараларда хабар жүргізу құрметіне ие болғанымды бүгінде мақтаныш етемін. Еңбек жолымды бастаған кездегі әріптес – ұстаздар - телеарнаның алғашқы басшысы Қылшықпай Байғожин, Нариман Оспанов, Тұрынғали Молдағалиев, Сержан Рамазанов, Жеңіс Хасенов сынды көптеген алдыңғы толқын ағалар уақытпен санаспай еңбек етті. Қылшықпай Байғожин ұжымға үлкен қамқорлық жасаушы еді. Қайым Мұхамедханов ағамыз Абай шығармашылығына арналған 40-45 минуттық хабарды жүргізетін, өзі келе алмағанда, тілдей қағазға «Омарова оқысын» деп сәлемдеме жолдайтын. Сол сенімді өзіме мәртебе санаймын. Бір өкінетінім, соларды елемей, сақтамадым.

Мен үшін маңыздысы - алдымдағы микрофон, камера, оның артындағы мыңдаған көрермендерім.

«Семей» арнасының көрермендеріне ұсынар шығарма - хабарларының шоқтығы биік болсын!

 

Ахметқали НҰРҒОЖИН: «АУЫЛ – ЕЛ БЕСІГІ» ЖОБАСЫНЫҢ ӨҢІРЛЕРДІ ДАМЫТУҒА ҚОСҚАН ҮЛЕСІ ЗОР

Жарма ауданы - аймағымыздағы алтын, қымбат бағалы және әрлеуші тастар, қара мәрмәр, әк тас қоры сияқты табиғи байлықтары мол өңір. Ауданның жерінен темір жол желісі және Омбы – Майқапшағай автомобиль жолы өтеді. Бұл ауданда 19 әкімшілік-аумақтық бірлік, 50 елді мекен бар. Қалбатау ауылы, Шар қаласы, Әуезов және Жаңғызтөбе кенттері - аудандағы ірі округтер.
2019 жылдың 29 сәуірінде Шығыс Қазақстан облысы әкімінің өкімімен Ахметқали Ахашұлы НҰРҒОЖИН осы Жарма ауданының әкімі лауазымына тағайындалған болатын. Ахметқали Ахашұлымен бүгінгі сұхбатымыз ауданның қазіргі ахуалы және болашаққа жоспары жайлы болмақ.

- Ахметқали Ахашұлы, Мемлекет басшысы адамзат баласы күрделі жағдайды бастан кешіріп отырған бүгінгі кезеңде елімізде азық-түлік қауіпсіздігін сақтаудың негізгі тетігі ауыл шаруашылығы екенін айтып, аграрлық салаға үлкен үміт артып отыр. Ендеше, әңгімені аудандағы биылғы егіс жұмыстарынан бастасақ.
- Ауыл шаруашылығы - еліміздегі маңызды салалардың бірі, ішкі азық-түлік нарығындағы тұрақтылықты сақтауға, тамақ өнімдерінің импортына тәуелділіктен арылуға қол жеткізетін шешуші күш. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев биылғы төтенше жағдайға байланысты мәлімдемесінде ауылшаруашылық өндірісін қолдауға кәсіпкерлерге 5 пайыздық үстемемен 70 млрд, көктемгі егіс жұмыстарын мезгілінде атқаруға, арзандатылған жанармай және басқа қажетті материалдармен қамтамасыз ету үшін, шаруа қожалықтарына 100 млрд теңге қаражат бөлінетінін айтты. Бұл мемлекет тарапынан ауыл шаруашылығын өркендетуге ерекше маңыз беріліп, қамқорлық жасалып отырғандығының айғағы болса керек.
Биылғы дала жұмыстары еліміздегі төтенше жағдай уақытында басталды. Дегенмен аудандағы шаруа қожалықтары көктемнің әр күнінің жылға азық екендігін жақсы түсініп, болашақ өнімнің негізін салуда аса жауапкершілік танытты. Көктемгі дала жұмыстары барысында Жарма ауданының ауылшаруашылық құрылымдары тарапынан 32 400 гектар егістік алқап игерілді. Оның 12 000 гектары - бұрынғы жылдары егілген көп жылдық шөптер алқабы (житняк, эспарцет, люцерна) және 20 400 гектары - биылғы көктемде егілген ауылшаруашылық дақылдарының алқабы. Жаз айларында 5 500 гектарға пар жырту көзделуде.
Көктемгі егілген егістіктердің көлемі бойынша: дәнді дақылдар алқабы - 9 500 гектар, майлы дақылдар алқабы - 5 500 гектар, картоп - 160 гектар, көкөніс - 40 гектар, мал азығы дақылдары 5 200 гектар жерді алып жатыр.
Көктемгі егіс жұмыстарын аудан бойынша 36 шаруашылық жүргізді, оның төртеуі - орта, ал отыз екісі - ұсақ шаруа қожалықтары. Жоғарыда айтып кеткеніміздей, мемлекет тарапынан аталған шаруашылық құрылымдарына 975,0 тонна дизель отыны бөлінді. Арзандатылған дизель отынының 1 литрі 165 теңгеден болды.
Бүгінгі таңда егістік жұмыстары толығымен аяқталды. Ендігі үмітіміз - көктемгі еккен егіннен күзде мол өнім жинау арқылы ел ырысын еселеу. Дала жұмыстары тыңғылықты жүргізілгендіктен, жақсы нәтижеден үмітіміз зор.
- Мал шаруашылығының даму жағдайы туралы не айтар едіңіз?
- Ежелден-ақ «мал - жан аман ба?» деп бір–бірінің хал-жағдайын сұрауды төрт түлік малдан бастаған қазақ пен мал - егіз ұғым. Кең-байтақ қазақ даласы ежелден мал өсіруге қолайлы қоныс болған. Біздің ата–бабамыздың осы кәсіпке ерекше мән беріп, жесе – ас, кисе – киім, мінсе - көлік болған төрт түлікті сан ғасырлар бойы кие тұтып, тіршілігіне тірек етіп келгендігі де сондықтан. Еліміз алғаш нарықтық қатынасқа көшкен уақытта құлдырауды бастан кешкен мал шаруашылығы соңғы жылдары қайта қолға алынып, саланы дамыту жаңаша тұрпатқа ие бола бастады. Бүгінгі таңда осы саланы жандандыру мақсатында қол жеткізген инновация игіліктері аз емес. Еліміздегі жайылымдық жерлердің жеткілікті екендігін ескерсек, отандық мал шаруашылығын дамыту мен арзан ет өндірудің мүмкіндіктері мол.
Бүгінгі таңда аудан бойынша ірі қара малы – 96 718 бас, қой мен ешкі - 239 731 бас, жылқы 35 271 басқа жетіп, өткен жылмен салыстырғанда ірі қара 6 413 басқа артты, немесе 107,1 пайыз, қой-ешкі 10 700 басқа кеміді, немесе 96 пайыз және жылқы 3 927 басқа өсті, немесе 112,5 пайызды құрады.
Ауылшаруашылық өнімдерін өндіру бойынша: ет – 2,1 пайыз, сүт - 1,5 пайыз және жұмыртқа 5 пайызға өсті.
Ауданда 46 шаруашылықта асыл тұқымды мал өсіріледі, оның ішінде ірі қара малын өсірумен – 23, қой-ешкі өсірумен - 19, жылқы өсірумен 4 шаруашылық айналысуда.
Қазақтың ақбас тұқымды ірі қара малын өсіретін республика көлеміне танымал «Шалабай» және «Қалбатау» асыл тұқымды мал зауыттарымен қатар, соңғы жылдары Аршалы ауылдық округіндегі «Болашақ», Шар қаласы аумағындағы «Дәурен» шаруа қожалықтары қарқынды дамып келеді, оларда аналық мал бастары 350, 550 басқа дейін жетті.
Жарма ауданы отаны болып табылатын жартылай қылшық жүнді Байыс тұқымды қойдың басы жыл өткен сайын көбейіп келеді. Ауданда осы қой тұқымының Республикалық палатасы құрылып, нәтижелі жұмыс атқаруда.
Мал өсіру, оны бағу, қысқы жем-шөбін дайындау оңай шаруа емес десек те, жалпы, біздің халыққа, қазаққа жақын кәсіп. Ауыл баласы көзін ашқаннан мал көріп, «ана қоңыр қозы менікі», «ала бұзау сенікі» деп өседі ғой. Міне, осыдан кейін малдың жағдайын қазақтан артық білетін халық бар дегенге дауласып көріңіз... Соңғы жылдары пайдасынан бейнеті асып түсетін кәсіптен қашып, қалаға жайлы жер іздеп кеткен ауыл қазағының елге қайта орала бастағаны қуантады. Оның бір себебі - мемлекет тарапынан ауыл шаруашылығын қолдау шараларының қолға алына бастауы. Ауыл шаруашылығы саласын дамыту еліміздегі негізгі мақсат-міндеттердің ең маңыздысы болып есептеледі. Жаһандық сын-қатерлер санатына жататын азық-түлік қауіпсіздігіне төнетін қатерлер — ұлт қауіпсіздігіне төнетін қатермен пара-пар.
Елімізде әлемдік азық-түлік нарығының көшбасшысы болу үшін агроөнеркәсіп кешенін дамытуға мемлекет тарапынан үлкен қолдау көрсетіліп отыр. Ауыл шаруашылығы саласын қаржыландыру мақсатында бірнеше қаржы институттары жұмыс істейді. Алыпсатарлықтың күні өтіп, шикізат өндірісін жандандырудың уақыты келгені, халықтың әлеуметтік жағдайы жақсарып, табиғи азық-түлікті тұтыну қажеттілікке айналғаны да ауыл шаруашылығы саласын өркендетуге негізгі себептердің бірі болып отыр. Таяу жылдары бұл сала Қазақстан экономикасын өрге сүйрейтін үлкен күшке айналады деп ойлаймын.
- Еліміздегі төтенше жағдай кезінде аудан халқын қолдау, азық-түлікпен қамтамасыз ету жайы қалай болды? «Біз біргеміз!» акциясы аудан көлемінде қалай ұйымдастырылды?
- Иә, биылғы жыл бүкіл адамзат баласына ауырлығын арқалай келді. Тарих тереңіне үңілсек, қазақ - тағдырдың талай тар жол, тайғақ кешуін бастан өткеріп, мың өліп, мың тірілген, небір қыл көпірден өткен халық. Жаугершілік, басқыншылық, қуғын-сүргін, ашаршылық... Қазақ қырылды да... Ашықты да... «Елім-айлап» елін тастап, босқын да болды... Одақтың ұсақ ұлттарды мойындамаған одыр саясатын да көріп өстік. Бірақ ұлтымыз да, тіліміз де, діліміз де жойылып кеткен жоқ. Қазақ елдігін сақтады. Жеріне ие болып, кіндік қаны тамған топырақта ошақ қазды, шаңырақ көтерді. Өсті. Өркендеді. Тамырланды. Сол зар заманды бастан кешкен халықтың маңдайына мықтылықты, төзімді болуды тағдырдың өзі жазған деп есептеймін.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев коронавирус пандемиясына байланысты басымыздан күрделі кезеңді өткізіп отырғанымызды айтты. «Бірақ бұл – уақытша қиындық. Біз оны міндетті түрде жеңеміз! Бүкіл әлем күресуде. Біз де бар күш-жігерімізді саламыз. Біз, мемлекет және қоғам болып, барша азаматтарымызға қолдау көрсетеміз, ешкімді көмексіз қалдырмаймыз. Мұқтаж адамдарға қол ұшын береміз. Бұған ешқандай күмән болмауы керек. Ең бастысы, шыдамдылық, төзімділік және жауапкершілік танытайық.

Біз – рухы асқақ, бірлігі бекем, еңсесі биік халықпыз. Сондықтан бұл сынақтан да сүрінбей өтіп, қиындықты бірге еңсереміз деп сенемін. Басты тойларымыз әлі алда. Төрт құбыламыз түгел болсын, ағайын! Біз біргеміз!» - деді Мемлекет басшысы.
Қоғам үшін ең бастысы - адам өмірі. Төтенше жағдай кезінде елімізде халықтың азық-түлік тапшылығын көрмеуі басты назарда болды. Аудан тұрғындарының күнделікті қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін азық-түлік дүкендері тұрақты жұмыс істеп тұрды. Бағаны көтермеу мәселесі біздің тарапымыздан жіті бақылауда болды. Бірінші қажеттіліктегі тауарлардың үстеме бағасын 10 пайыздан асырмау туралы меморандум жасалып, баға тұрақтылығы сақталуда. Төтенше жағдай кезеңінде қиналған жандарға, тұрмысы төмен отбасыларға көмек көрсету шарасынан ауданның тумалары, кәсіпкерлер, шаруашылық басшылары да тыс қалған жоқ. Бұл мәселені де қадағалап, әрбір округке жауапты тұлғаларды бекітіп, азық-түлікпен қамтылу жайын анықтап отырдық.
Жалпы, ауданда 240 азық-түлік дүкені жұмыс істейді. Азық-түлік тауарлары Семей, Өскемен қалаларындағы көтерме сауда орталықтарынан жеткізіледі. Сұраныс толығымен қамтылған.
Әрдайым жерлестеріне қолдау танытып жүретін даңқты палуан Дәулет Болатұлы Тұрлыханов бұл жолы да ел көлеміндегі игілікті шараға белсене атсалысты. Ол, жалпы, 6 аудандағы көп балалы, аз қамтылған отбасыларға көмек көрсетсе, оның ішінде Жарма ауданы бойынша 400 отбасыға азық-түлік (ұн, күріш, қант, макарон өнімдері, күнбағыс майы) және гигиеналық заттар берілді.
«Шалабай» ЖШС бас директоры, облыстық мәслихаттың депутаты Қуаныш Серікқазыұлы Сүлейменов 3 ауылдық округтегі қолдауға мұқтаж 100-ден аса отбасын тағамдық азықтармен (ет, бал, т.б.) қамтамасыз етті.
Жеке кәсіпкер Марал Тұрсынғазина қайырымдылық қорына 350,0 мың теңге қаржы аударып, 10 көп балалы отбасыға азық-түлік жиынтығын берді. Ай сайын тұрмысы төмен 3 отбасыға 10 мың теңге көлемінде азық-түлік түрінде көмек көрсетіп отырады.
Аудандық «Береке» қоғамдық қорына түскен қаражат есебінен Ақжал ауылындағы үйі өртенген Кабдуловтар отбасына аудан орталығынан пәтер сатылып әперілді.
«КазГерСтрой» біріккен кәсіпорны тыл ардагерлеріне – 30 адамға азық-түлік жиынтығын табыс етті.
Ақтайлақ би атындағы орта мектептің түлектері мен ұстаздары аз қамтылған отбасылардың балаларына смартфондар сатып әперіп, азық-түлік түрінде көмек көрсетті. Аудан аумағындағы діни бірлестіктер, шаруа қожалықтары мен жеке азаматтар да мүмкіндігінше қолдау танытты. Олардың барлығына игілікті істері үшін ризашылық білдіреміз. Жармалықтар сын сағатта өздерінің бірге екендіктерін көрсетті.
- «Ауыл – Ел бесігі» жобасы бойынша атқарылып жатқан жұмыстарға тоқталсақ...
- Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы 2018 жылдың қазан айындағы Жолдауында ауылдық жерлердің әлеуметтік ортасын жаңғырту қажеттілігін айтып, «Ауыл - Ел бесігі» жобасының басталғанын жариялап: «Ауылдық жерлердің әлеуметтік ортасын жаңғыртуға да кірісуіміз қажет. Осыған байланысты арнайы «Ауыл - Ел бесігі» атты жобаны жүзеге асыру қажет. Бұл арқылы қазақстандықтардың жергілікті жердегі еңбегіне қатысты идеологияны қолға алуымыз керек. Бұл - әкімшіліктердің міндеті», - деген болатын. Аталған бастама шалғайдағы ауылдардың дамуына даңғыл жол ашып, өңірлердің әлеуметтік ортасы жаңғырып, елді мекендердегі еңбекке қатысты идеология алға ілгерілей бастады.
Бұл жоба еліміздің дамуы жолындағы жаңа міндеттерді айқындап берді. Басты мақсаты ауыл тұрғындарының өмір сүру сапасы мен әл-ауқатын жақсарту, ауылдарды тұрақты дамыту болып табылатын «Ауыл – Ел бесігі» жобасының осы екі жылға жуық уақытта өңірлерді дамытуға қосқан үлесі аз емес. Ауылдық жерлерде шешімін табуды талап ететін бірқатар мәселелер жаңаша бағыт алды. Ауылдардың басым көпшілігінде көшелер жылдар бойы жөндеу көрмеген болатын, білім беру және денсаулық сақтау нысандарындағы тозығы жеткен инженерлік желілер, бірінші кезекте, қолданыстағы мемлекеттік бағдарламалар, оның ішінде «Ауыл – Ел бесігі» жобасы есебінен, сонымен бірге Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту, «Бизнестің жол картасы - 2020» бағдарламасы аясында жөнделіп жатыр.
Жарма ауданында «Ауыл - Ел бесігі» бағдарламасы аясында жалпы құны 1 млрд 229 млн 714,0 мың теңгені құрайтын 5 жоба жоспарланған. Оның ішінде Әуезов кенті бойынша 3 жоба: Мәдениет үйінің құрылысына – 645 млн 98, 0 мың теңге, Бақыршық орта мектебінің ғимаратын күрделі жөндеу жұмыстарына – 281 млн 303,0 мың теңге және кент ішіндегі көше жолдарын орташа жөндеуден өткізуге 54 млн мың теңге қарастырылған.
Қалбатау ауылы бойынша 2 жобаны іске асыру көзделген. Біріншісі - Абай мектеп-гимназиясы ғимаратын күрделі жөндеу жұмыстары, құны – 156 млн 380,0 мың теңге, екіншісі - ауылдың көше жолдарына орташа жөндеу жұмыстарын жүргізу, бөлінген қаржы көлемі – 92 млн 933,0 мың теңге. Жұмыстар енді басталуда, оның барысы атқарушы органдардың, қоғамдық құрылымдардың бақылауында болады.
Жалпы, «Ауыл – Ел бесігі» жобасы бойынша ауылдық елді мекендерді кешенді дамыту, халықтың тұрмыс сапасын жақсарту жұмыстары жүзеге асырылуда.
- «Жұмыспен қамтудың жол картасы – 2020» бағдарламасының іске асырылу барысы қалай?
- Жарма ауданы бойынша «Жұмыспен қамтудың жол картасы - 2020» бағдарламасы аясында жалпы көлемі 655 млн 848,0 мың теңгені құрайтын 25 жоба жоспарланып отыр, оның 4-уі - облыстық жоба, жалпы құны - 243 582,0 мың теңге, 21-і – аудандық жоба, жалпы құны - 412 266,0 мың теңге. Қазіргі уақытта барлық 25 жоба бойынша жұмыстар басталып, 174 жұмыс орны ашылды, оның ішінде Жұмыспен қамту орталығы арқылы 94 адам жолданды, 4 тұрақты жұмыс орны құрылды.
Мамыр айында 1 жоба аяқталып, Қалбатау ауылында мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған ойын алаңы қолданысқа берілді. Маусым айында 6 жобаны аяқтау жоспарлануда (Қалбатау ауылындағы Ақтамберді жырау көшесін, Қалматаев көшесінен Әбдірахманқызы көшесіне дейінгі жолды орташа жөндеу; Абай атындағы көп салалы мектеп-гимназия ғимаратының терезе блоктарын ағымдағы жөндеу; №17 орта мектептің су құбырын, кәріз желісі және санитарлық тораптарын ағымдағы жөндеу; Қалматайұлы орта мектебінің су құбыры, кәріз желісі және санитарлық тораптарын ағымдағы жөндеу жұмыстары; Аршалы негізгі мектебінің санитарлық тораптарын ағымдағы жөндеу; Балықтыкөл негізгі мектебінің санитарлық тораптарын ағымдағы жөндеу жұмыстары).
2020 жылдың 1 маусымына жоспарланған 126 млн 178,5 мың теңгенің 103 млн 702,5 мың теңгесі, немесе 82 %-ы игерілді. Қалған жобаларды шілде-қыркүйек айларында аяқтау жоспарлануда. Оның ішінде Шар қаласындағы Амангелді көшесін жарықтандыру, спорт алаңын салу, аудандық орталық аурухананың жылу жүйесін күрделі жөндеуден өткізу және басқа жұмыстар бар. Жұмыстардың уақытында және сапалы атқарылуы бақылауымызда болады.
- Ауданда әлеуметтік мәселелер қалай шешілуде?
- Ауыл – қазақтың алтын бесігі, руханиятымыздың темірқазығы, береке мен байлығымыздың бастауы. Төрт түлігін түлетіп, егістігін жайқалтып, шаруасын өрге сүйреп отырған елдің асыраушысы ауыл халқына қолдан келгенше қамқорлық жасауымыз керек. Ауылдағы ағайынның әлеуметтік жағдайы қазіргі таңда мемлекеттік тұрғыдан басты назардағы мәселелердің бірі болып тұр.
Тәуелсіздігімізді алған уақыттардан бері ауылда жаңадан құрылыс жұмыстарының жүрмеуі баспанасы жоқтар қатарын көбейтіп жіберді. Өңірлердегі ауыз су мәселесі, жөндеу көрмеген жолдар ауыл тұрғындарының қалаларға қоныс аударуының басты себептерінің бірі деп ойлаймын. Жас мамандардың ауылдық жерлерге келмеуінің себебі де әлеуметтік жағдайдың жасалмауынан екендігі сөзсіз. Бұл орайда соңғы жылдары мемлекет тарапынан көптеген шаралар қолға алына бастады. «Дипломмен - ауылға» бағдарламасы аясында ауылға жас мамандар келе бастады. Әрине, олардың тұрақтап қалуына жағдай жасалуда.
Біздің тарапымыздан көп балалы отбасылар мен арнаулы санаттағы азаматтарға тұрмыс деңгейіне қарай түрлі қолдау жасалып, жұмысқа орналасуға жәрдем көрсетілуде. Аса маңызды мәселенің бірі – тұрғын үймен қамтуға баса назар аударудамыз.
Қазіргі таңда Қалбатау ауылында «Нұрлы жер» тұрғын үй құрылысы бағдарламасы бойынша 19 екі пәтерлі тұрғын үй салынуда, оның 9-ының құрылысы бүгінгі таңда аяқталды. Инвестор – жеке кәсіпкер Динара Исабаева, құрылысты жүргізуші – «ЖармаҚұрылысГаз» ЖШС. Құрылыс аяқталған соң 38 көп балалы отбасы тұрғын үймен қамтамасыз етіледі.
Өткен жылы аудандық бюджет есебінен «Қалбатау ауылындағы екі 16 пәтерлі 2 қабатты тұрғын үйдің құрылысы» жобасына өзгеріс енгізілді. Аталған жоба «Нұрлы жер» мемлекеттік тұрғын үй құрылысы бағдарламасы бойынша іске асырылатын болады. Бүгінгі таңда облыстық экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасына экономикалық қорытынды алуға бюджеттік өтінім тапсырылды.
Сонымен қатар ағымдағы жылы Қалбатау ауылында екі 16 пәтерлі 2 қабатты тұрғын үйдің құрылысына жобалық-сметалық құжаттама әзірлеуге облыстық бюджеттен 5,0 млн теңге бөлінді.
2021 жылы Шар қаласында екі 16 пәтерлі 2 қабатты тұрғын үйдің құрылысына жобалық-сметалық құжаттама әзірлеу жоспарлануда.
Жоғарыда аталған үйлердегі пәтерлер тұрғын үйдің кезегінде тұрған азаматтарға (көп балалы отбасылар, халықтың әлеуметтік осал топтары және т.б.) беріледі.
Жалпы, халыққа әлеуметтік жағдай жасау - бір күнмен шектелмейтін, бітпейтін мәселе. Ауылдың экономикалық, әлеуметтік, мәдени жағдайын жақсарту тұрақты назарда болуы керек. Елдің әлеуметтік әлеуетін әлсіретпей, шаруашылықты экономикалық тұрғыдан өрістету бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта бізден бұрынғыдан да белсенділікті талап етеді.
- Биылғы жылы Ұлы Абайдың туғанына 175 жыл толады. Осы айтулы мерекеге дайындық барысы қалай?
- Әлемдік деңгейдегі алып тұлға Абай Құнанбайұлының мерейтойы – баршамызға ортақ елеулі оқиға. Абай – ұлт мақтанышы. Кемеңгер ақынның асыл мұрасы – ұрпақтан-ұрпаққа жалғаса беретін қымбат қазына.
Абай елімен көршілес қонған Жарма өңірінің тарихында да ұлы ойшылдың өмірімен байланысты жайлар аз емес.
Ең әуелі, Ұлы Абайдың әдебиетке құштарлығын оятқан, Құнанбайдай сұңғыла қайраткерге ақылшы болған ел анасы - Зере (Тоқбала) Бектемірқызының Жарма өңірінің тумасы екендігін айта кеткеніміз жөн.
Зере ананың тағылым-тәрбиесін дәріптеу мақсатында үстіміздегі жылы мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі тарапынан «Зере әже ізімен...» атты қыз-келіншектер байқауы ұйымдастырылды. Бұдан бұрын аудан орталығында Зере анаға ескерткіш орнатылғаны көпшілікке жақсы таныс.
Абай дәстүрін бойына сіңірген XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетіндегі белгілі ақын, ағартушы-демократ Әріп Тәңірбергенов, Абайдың ақындық дәстүрін жалғастырушылар - Иманбазар Қазанғапов, Жүнісхан Бүркітбайұлы, Нұрғали Тұңғатаров, Рахымбай Дүйсекеев, халық ақыны Сапарғали Әлімбетов, Төлеу Көбдіковтер өз заманында өлең-жырларымен аймаққа әйгілі болды.
Ұлы Абайдың ізі қалған өлкедегі қасиетті мекеннің бірі – Шар қаласы мен Семей қаласының арасында орналасқан Қарамола қонысы. Дәл осы орында ертеде аймақтағы ірі жәрмеңкелердің бірі өтсе, 1885 жылы бес дуанның билерінің басы қосылған төтенше съезде Абай төбе би болып сайланып, ол дайындаған Билер ережесі осы алқалы басқосуда қабылданған.
Сонымен қатар осы жердегі қорымда Батыс Түрік қағанатын VII ғасырда басқарған қаған Байдұлы баба (Бахадыр Дулу хан) жерленген. Алдағы уақытта бұл жерде қасиетті мекен ретінде абаттандыру шаралары жүргізіледі.
Абай Құнанбайұлының біздің өңірмен байланысына тағы бір мысал – оның қазіргі Қарасу ауылдық округі аумағында өмір сүрген Әлжан қажымен құдаласып, ұлы Тұрағұлға қажының Сақыпжамал атты қызын айттыра келуі.
Қатарлас қонған ауылдар өлең-жыр сайыстарында да өзара кездесіп, бір-бірімен өнер жарыстырып, Абай сынды дананың төрелігін тыңдаған. Таяуда аудандық «Қалба тынысы» газетінде жарияланған мақаласында этнограф-тарихшы М.Мұхамадиұлы Қызылсу өзенінің бойында Абай мен Жылтыр ақынның сөз жарыстырғаны туралы айтады. Сондай-ақ Қарамола жәрмеңкесінде атақты Жанақ ақынның Еңірекей болысынан келген Сәдір Жәпекұлымен айтысқаны жайында да баяндайды. Мұндай мәселелерді тереңірек зерттеу тарихшы, әдебиетші ғалымдардың еншісінде деп білеміз.
Ауданда ақын мұрасын насихаттау мақсатындағы мерекелік шаралар «Асыл сөзді іздесең, Абайды оқы, ерінбе!» атты орталық кітапханада өткен таныстыру кешінен бастау алды. Мәдениет, білім мекемелерінде ұлт өкілдері арасында «Абай оқулары» байқауы, «Сен Абайды білесің бе?» атты сөзжұмбақ сайысы, «Көңілім әнді ұғады» атты ән байқауы, «Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақстан» атты Мемлекет басшысының мақаласын талқылауға арналған дөңгелек үстел отырысы, «Біз Абайды қаншалықты білеміз?» атты онлайн - байқау, оқушылар арасында «Ұлы тұлғалар әлемі» тақырыбымен сандық форматта жобалар байқауы, қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдері және 8-11 сыныптар оқушылары үшін «Абай – дана, Абай – дара қазақта» атты шеберлік сағаттары, челлендждер және басқа да шаралар өткізілді.
Ұлы ақынның туған жерінде өтетін мерейтойлық шараларға да жармалықтар жан-жақты дайындық жүргізуде.
Міне, Жарма ауданында атқарылып жатқан жұмыстарға қысқаша тоқталар болсақ - осы. Ең бастысы халқымыздың мына ауыр індеттен аман шығуы деп білемін. Бүгінгі сұхбатты пайдалана отырып, газет оқырмандарына санитарлық шараларды сақтайық, неғұрлым жауапты болсақ, осы қауіпті кезеңнен соғұрлым жылдамырақ шығатынымызды ұмытпайық дегім келеді.
«Әр қазақ - менің жалғызым» дегендей, әрбір қазақтың амандығы бүкіл елді алаңдататынын естен шығармайық!
- Сұхбатыңызға рақмет! Еліңізге де, өзіңізге де амандық тілейміз!

Сұхбаттасқан Риза АСАНҚЫЗЫ

 

Серікқазы САДУАҚАСОВ: МАҚСАТЫМ - ХАЛЫҚҚА АШЫҚ, АДАЛ ҚЫЗМЕТ ЕТУ

«Ежелден жері де бай, елі де бай, атағы аспандаған Тарбағатай» деп ақындар жырға қосқан Тарбағатай өңірі – төрт түлік малы мыңғырған, егіні қырда жайқалған, экономикалық-әлеуметтік даму деңгейі жағынан облысымыздағы алдыңғы қатарлы аудандардың бірі. Міне, осы ауданға еңбек жолын ветеринариялық учаскенің меңгерушісі болып бастап, уақыт өте келе ел басқару дәрежесіне дейін көтерілген азамат Серікқазы Құсайынұлы Садуақасовтың әкім болып қызметке келгеніне бір жылдың жүзі болыпты. Бір жыл, былай қарағанда, айтарлықтай көп уақыт емес, бірақ жұмыс істеймін деген адам үшін бұл аз уақыт емес. Осы өткен бір жылда өңірді одан әрі дамыту бағытында қандай жұмыстар атқарылды? Аудан басшысымен бұл жолғы сұхбатымыз осы сауал төңірегінде болды.

- Серікқазы Құсайынұлы, бір жыл көп те емес, аз да емес, осы уақыт ішінде, өзіңіздің сөзіңізбен айтқанда, не істелді, не қойды? Әңгімені алдымен ауданның дәстүрлі шаруашылық жұмыстарынан бастасақ. Қандай маңызды жетістіктерді атап бере аласыз?
- Былтырғы жыл Тарбағатай ауданы үшін әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері бойынша тұрақты өсіммен сипатталды. Аудандық бюджеттің меншікті кірістер көлемі артығымен орындалып, өсім 104 пайыздан асып түсті. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі артты. Ауданның мал шаруашылығы тұрақты дамып, мал басының аман сақталуы қамтамасыз етілді. Ірі қара, қой, жылқы малы әжептәуір көбейді. Аудан бойынша 700-ге жуық шаруа қожалығы тіркеліп, төрт түлік малды тұқымдық түрлендіру жұмыстары жүргізілді. Сол арқылы асыл тұқымды мал өсіретін шаруашылықтардың қатары толықты.
Ауданға мемлекеттік бағдарламалар негізінде бес жүз елу бас ірі қара малы және шетелден бір мың екі жүз бас асыл тұқымды ірі қара мал, сегіз мыңнан астам ұсақ мал сатылып алынды. Жайылымдарды суландыру, техникалар алу, ауыл шаруашылығы саласына тартылған қаржыны игеру өндіріс тиімділігін арттыра түсті. Егіншілік саласында атқарылған жұмыстар да тиісті жемісін берді. Дәнді дақылдар дер кезінде орылып, қоймаға құйылды, картоп, көкөніс, бақша өнімдері, мал азықтық жүгері, көп жылдық шөп күткендегідей өнім берді. Мал қыстату науқанына жақсы әзірлік жасалып, қыстама ойдағыдай өтті. Көктемгі мал төлдету науқаны да ойдағыдай ұйымдастырылып жатыр.
- Жаңа ортаға келіп жұмыс бастаудың өзіндік ерекшелігі болады ғой. Бөтен ел, бөтен жерде жұмыс істеу алғашында қиындық тудырмады ма?
- Әрине, қиындықтар кездесті. Барлық жұмыстың кілті қаржыға келіп тіреледі емес пе. Қазан айында облысымыздың әкімі Даниал Кенжетайұлының қабылдауында болдым. Ауданның жағдайына түсіністікпен қарап, тиісті қаржы бөлгізді. Қаражатты орын-орнымен жұмсаудың арқасында көптеген проблема шешімін тапты. Нәтижесінде жаңа жылды қарызсыз бастауға мүмкіндік алдық. Бүгінгі күні өз ақшамыз өзімізде. Қаржыны заңдылығына сәйкес пайдаланып, игілікті іске жұмсасақ, соның өзі үлкен жұмыс қой.
Тарбағатай жерін мекендеген халықтың еңбекшілдігі, ақ көңілі, бауырмалдығы, бір-біріне деген сыйластығы тәнті етті. Мені қуантқаны жатсынбай, жатырқамай, жылы қабылдағаны болды. Үржар ауданы орыс пен қазақ аралас қоныстанған жер ғой. Сондықтан болар, ондағы салт-дәстүр сәл де болса өзгешелеу. Әр адам өз елі, өз жері үшін жанын сала жұмыс істейді. Соны көрдім. Бұл жердің халқы өз орталарынан суырылып шыққан азаматтарын қатты құрметтейді екен. Таза көңілмен, шын пейілмен жұмыс істесең, халық лайықты бағасын береді ғой. Әзірге «Әй, сен сондай екенсің» деген сөзді әлі ешкімнен естіген жоқпын. Алға қойған мақсатым – халыққа ашық болып, адал қызмет ету, көпшілікпен ортақ тіл табысу, еңбек ұйымдастыруда дұрыс бағыт-бағдар беру. Басшы ретіндегі басты міндетім – ауданның экономикасын көтеру, халықтың әл-ауқатын жақсарту.
- Төтенше жағдай жарияланып, карантиндік шектеулер қойылғанымен, ауданымызда өндіріс тоқтаған жоқ қой? Мал бағылып, егін егіліп жатыр. Солай емес пе?
- Өндіріс тоқтаған жоқ. Өндіріс саласы тоқтауға тиіс емес. Азық-түлік дүкендері сияқты ауыл шаруашылық техникаларының қосымша бөлшектері сатылатын орындар, жанармай құю бекеттері да бұрынғы қалпында жұмыс істеп тұр. Біздің ауданға жеңілдікпен 265 тонна жанармай бөлінген, соның тең жартысына жуығын жеткізіп алып, шаруашылықтарға көктемгі егіс жұмыстарын жүргізуге бөліп беріп жатырмыз.
Егістіктің көлемі былтыр 12 мың гектар болса, биыл оны ұлғайтып, 16 мың гектарға жеткізуді межеледік. Өткен жылдан бері көп жылдық шөптің таңдаулы тұқымдарын егуді қолға алдық. Егістік көлемін арттырудың бірден-бір тәсілі ретінде егін егуге талаптанғандарға суармалы алқаптан жер телімдерін бөліп беру ісі жолға қойылды. Жобалар жасап, конкурстар өткізуге биыл он миллион теңге қаржы бөлдік. Қазір бірінші жоба аяқталды. Тілек білдіргендер 265 адам еді, биылғы жылы 80 адамға берілетін болды. Жерді осы күні жастар көп алып жатыр. Қалалардан көшіп келіп, жермен жұмыс істеуге, егін егуге, мал өсіруге ниеттілер бар.
- Былтыр бір жиында: «Бұл не болып барады өзі, зоотехникпен зоотехникше, агрономмен агрономша сөйлесе алмадық қой»,- деп қалдыңыз ғой. Оны біз осы саладағы мамандардың кәсіби деңгейіне, маман ретінде өз бетінше жаңалыққа талпынып, ғылыми ізденіспен жұмыс істей алмауына байланысты ренжіп айтқан пікірі деп түсінген едік. Шындығында солай ғой?
- Оны мен агрономдарымыздың кәсіби міндетіне немқұрайлы қарағанын көріп кейіген кезде айтқаным ғой. Өздері нені біледі, соны істеп жүре берген ғой. Агроном жылда не егетінін, қалай егетінін, оның тиімділігі қалай болатынын бағамдап, жұмыс жоспарын жасауы керек. Қандай өнім алады, тұқым сақтауы қалай болады? Осындай негізгі шаруаларға көңіл бөлмеген соң іс алға баса ма?
Егіншілік – ең пайдалы кәсіп. Соны жергілікті ағайындарымыз әлі де болса жете түсінбей келе жатқан сияқты.
- Неге олай дейсіз?
- Олай дейтінім, мысалы оңтүстіктен келген ағайындар жер өңдеп, бақша өсіріп, тұрмыстарын түзеп алды. Миллиондап табыс тауып жатыр. Мал шаруашылығында да шеттен келгендер табыс табу жағынан алда тұр. Шеттен көшіп келген қандастарымыз аз жылда алты жүз, жеті жүз бас қой жинап алды. Ол қайдан келді? Еңбектеніп, маңдай терін төгіп жүріп тапты. Соны ойлағанда тұрғындардың көбі әлі де болса табыс табудың жолын білмейтін сияқты көрінеді. Негізі, жерді пайдаланса, жерден өнім өндірсе, халықтың тұрмыс деңгейі жылдам көтеріліп кетер еді. Біздің өндірісіміз жерге байланысты болып тұр ғой. Мысалы, ақтық шөп шауып, бүкіл даланы шаңдатып шығамыз. Оның орнына соған житняк ексе, болмаса аздап көп жылдық шөп ексе, өнім өндіруге кететін шығын екі-үш есе төмен болады ғой. Екі – үш есе көп өнім алады. Егінді де солай істесек, халыққа соны жеткізе білсек деймін ғой. Мысалы, бұрынғы совхоз кезінде бірнеше мыңдаған гектар жерге егін егілді ғой. Ол кезде малдың басы да көп болды. Қазір ауданда мал басы аз деп айта алмаймын. Дегенмен сол кездегі технологияны, еңбек ұйымдастыруды қалпына келтірсе деп ойлайсың. Агрономдарымыз жермен жұмыс істеуге халықты жұмылдырып, қызықтыра білсе деген ой ғой менікі.
- Өткенде «Семей таңы» газетіне «Тоқанның диірмені» деген мақала жарияланды. Оны бұрынғы Ақсуат ауданының алғашқы әкімдерінің бірі болған Ермұхамбет Рахымжанов жазған. Мақала авторы кезінде сол ауылдағы совхозда бас инженер болып жұмыс істепті. Тоқан Тілеуов екеуі диірменді іске қосқан ғой. Жекешелендірудің өтпелі кезеңінде қазіргі Кұмкөл жерінде ауыл адамдарының қалай егін еккені, өсірген бидайды ауылдағы Тоқанның диірменіне тарттырып, өздерін ұнмен қамтамасыз еткені, қалай жол тауып шыққаны жайлы айтылады. Сол істі қайта жаңғыртса...
- Ол мақаланы оқыдым. Менің де ойым сол ғой. Жерге еңкейіп, тер төксе, халық байыса дейміз. Тағы да қайталап айтам, көбіміздің жермен жұмыс істегіміз келмейді. Мәселе сонда болып тұр. Жастарымыздың көбі қолындағы бес-он бас малына қарап отыра бергенді жақсы көреді. Жерден өнім өндіруге құлшынбайды.
- Егін егіңдер дейміз. Оны орып алатын техника аз ғой...
- Оныңыз рас. Техника тапшы екені шындық. Дегенмен де коммуналдық шаруашылықтарда аз да болса техника бар ғой. «Енисей» деген комбайн да бар Ақжарда. Күтім болмағандықтан бұзылып қалған. Оны жөндетіп қойдық. Биыл сол комбайнды ауыл шаруашылығы бөлімі арқылы халықтың еккен егінін жеңілдікпен орып, жинап беруге пайдалансақ деген ойымыз бар. Халық егін егуге қалыптаса бастаса, ойланып көреміз. Техника болған соң халыққа пайдасы тиіп, өзін-өзі ақтауы керек.
- Жаңа бір сөзіңізде мал төлдету науқаны туралы айтып қалдыңыз...
- Иә. Кеше өзім тау жаққа барып келдім. «Көкжыра» өндірістік кооперативінде мал төлдетіліп жатыр. Соны көріп қайттым. Өткен жылы онда он төрт мың бас қой ғылыми әдіспен қолдан ұрықтандырылған болатын. Осы кооперативтегі қозылар мен меншіктегі малдардан туған қозыларды салыстырсаңыз, айырмашылық жер мен көктей. Карантин аяқталғаннан кейін аудан бойыншы үлкен бір семинар өткізіп, малды ғылыми жолмен өсірудің артықшылығын көпшікке таныстырып, басқаларға үлгі етіп көрсететін боламыз.
- Жайлауды пайдалану, малды кең өріске шығару бұрынғыдай болатын шығар?
- Әрине, жазда жайлаудың мүмкіндігін пайдаланбай болмайды. Ауылдардан мал табындарын шығарып жатырмыз. Бойдақ малды бөлек бағу, сауын сиырларды ғана қолда алып қалу ісі бұрынғысынша жалғаса береді.
- Серікқазы Құсайынұлы, Сіздің ерте тұрып ауыл аралап, ел тіршілігімен танысатыныңызды тұрғындар жақсы біледі...
- Ерте тұру менде қалыптасқан дәстүр. Таңғы таза ауамен тыныстап, ауылды аралаймын. Ауыл адамдары ақырындап малдарын өріске шығара бастайды. Үлкендер кездессе, әңгімеміз жарасып қалады. Мысалы, абыз ақсақалдардың бірі Төлуғазы аға жасы сексеннен асқанына қарамастан ерте тұрады, өмірден көргені, тәжірибесі мол, өнегелі әңгімесі көп. Соңғы кезде ол кісіні көп көрмейтін болдым, шықпай жүр. Енді мен таңертең ерте велосипедпен жүруге көштім. Ауылдың таңғы тіршілігі қалай басталатынын көріп жүрмін. Біреу қорадағы малына қарау үшін ерте тұрып қимылдайды. Енді біреулер асықпайды. Өріске мал шығару да солай. Біреу сиырын далаға ерте айдап тастайды, енді біреу жай қозғалады. Мал кезекпен бағылмайды. Соның салдарынан малдың ұрлануы, қараусыз болғандықтан батпаққа түсіп кетуі сияқты жағдайлар орын алады.
- Ауыл ортасындағы арыққа су жіберу қолға алынған еді. Бұл мәселенің шешімі қалай балмақ?
- Ондай мәселенің болғаны рас. Ол кезде суды тұрақты бере алмадық. Ақсуаттың жоғарғы жағындағы қызылсу қаптайтын аймақты бекіткенде ұсақ арықтар жабылып қалды.
Бұл жұмыс тазалық айлығы аяқталысымен қайта қолға алынады. Ауыл әкімі Ғалымжан Нұғиевқа тапсырма берілді. Ауылдың қай көшелерімен арық өтетіні анықталып, бәрі зерттеледі, тұрғындардың бау-бақшасын ағын сумен суаруына жағдай жасайтын боламыз. Бұл - жалғыз Ақсуатқа ғана емес, ауданымыздаң көптеген елді мекендеріне де қатысты мәселе. Әр округтің әкімдері ауыл ішіндегі арықтарда су ағып жатуын қадағалайтын болады.
- Ауданды дамыту бойынша нақты қандай істер жоспарланып отыр?
- Тарбағатай ауданының 2020 - 2024 жылдарға арналған кешенді даму жоспары дайындалған. Осы кешенді жоспар 5 бөлімнен тұрады: агроөнеркәсіптік кешенді дамыту; өнеркәсіп пен кәсіпкерлікті дамыту; туризмді дамыту; инфрақұрылымдық даму; әлеуметтік саланы дамыту. Жалпы алғанда, алдағы жылдар Тарбағатай ауданы үшін де жарқын даму жылдары болады деп сенімді түрде айтуға болады.
- Ауданда мал ұрлығы тыйылмай тұрған сияқты ғой. Ауылдардағы өзіңіздің есептік кездесулеріңізде де бірқатар азаматтар осы жағдайды мәселе етіп көтерді.
- Мал ұрлығы бойынша кейінгі 3 жылды алып саралайтын болсақ, бұл көрсеткіш аудан көлемінде жедел іздестіру мен алдын алу бойынша жүргізіліп отырған кешенді шаралардың арқасында жылдан – жылға азайып келеді. Мысалы, 2018 жылы 36 мал ұрлығына қатысты қылмыс жасалған болса, 2019 жылы 16 қылмыстық іс тіркеліпті, биыл жыл басынан бері тек осындай 2 оқиға орын алды. Мал ұрлығының басым көпшілігі тұрғындардың өздерінің малдарына ие болмай, жаз шыға далаға қараусыз, иесіз жіберуінің салдарынан болады. Бұл жағдай тұрғындармен кездесу жиындарында үнемі айтылып жүр. Мал жоғалмау үшін оған ие болып, бағу керек. Бұл мәселенің шешімі сол.
Мал ұрлығының алдын алу бойынша әрбір учаскелік полиция инспекторлары халықпен кездесіп, ауылдарда мал бағымын ұйымдастыруды бір жүйеге келтіру жөнінде ай сайын түсіндірме жұмыстарын жүргізіп, жиналыстар өткізіледі. Ауылдық округте иесіз жүрген малдарды қамайтын он тоғыз айып тұрақ ұйымдастырылған, үй жануарларын ұстау ережелерін бұзғаны үшін елуден астам хаттама толтырылып, мал иелеріне ескертулер жасалды. Сонымен қатар мал ұрлығының алдын алу мақсатында аудан көлемінде «Мал ұрлығы», «Соғым» жедел іс-шаралары ұйымдастырылып, жылжымалы мобильдік топтармен бекеттер қойылған. Мал ұрлығын болдырмау шараларының бірі - ауылшаруашылық жануарларын бірдейлендіру бағыты бойынша да ауылдық округтер әкімдерімен және ветеринария мамандарымен бірлескен жұмыстар жүргізу жолға қойылған.
- Аудан халқы «Ақбұлақ» бағдарламасының игілігін көріп отыр ма?
- Өкінішке орай, барлығы емес. Биылғы жылы аудандағы 60 ауылдық елді мекеннің 45-і, немесе 75 пайызы, орталықтандырылған ауыз сумен қамтылған. Биыл Ойшілік ауылдық округіндегі Ақжал, Айнабастау, Кіндікті ауылдық округіндегі Алғабас, сонымен қатар Қарасу ауылдық округіндегі Жолқұрылыс ауылдарында су ұңғымаларын бұрғылау, блок-модульды станциялар орнату жоспарланып отыр.
Ауданның сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімі арқылы «Екпін ауылындағы су құбыры желілерін қайта жаңғырту», «Ақмектеп ауылындағы су құбыры желілерінің құрылысы», «Маңырақ ауылындағы су құбыры желілерін қайта жаңғырту» жобалары бойынша нысандарды пайдалануға беру жоспарланған.
- Шағын және орта бизнестің даму деңгейіне көңіліңіз тола ма?
- Ауданда шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың іс–шара жоспарына сай, өткен жылы ауданда шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға, шаруашылықтарын кеңейтіп, мүліктерін жаңартуға және сауда орындарын жасақтауға қолайлы жағдайлар жасалды.
Аудан бойынша 3300-ден астам шағын кәсіпкерлік субъектілері тіркелген. Өткен жылы жаңадан сегіз сауда дүкені, екі қоғамдық тамақтану орны, үш шағын наубайхана іске қосылды. Жалпы, кәсіпкерлік саласы бойынша 40-қа жуық жұмыс орындары ашылды. Ақсуат, Ақжар және Тұғыл ауылдарында ауданның барлық тауар өндірушілерінің қатысуымен жиырмадан аса жәрмеңке өткізіліп, жергілікті жерде өндірілген өнімдер негізгі саудадағы бағадан он - он бес пайыз төмендетіліп, халыққа қолжетімді бағада саудаланды.
«Бизнестің жол картасы - 2020» бірыңғай бағдарламасы бойынша «Бота» ЖШС 58,7 млн теңгенің техникасын алып, 5,6 млн теңгенің субсидиясына қол жеткізсе, «Інжу» шаруа қожалығы «Даму» қорынан мал шаруашылығы үшін 3,5 млн теңге несие алып, бағдарлама арқылы 1 млн 700 мың теңгенің кепілдендіру қаржысына ие болды. Мұндай мысалдарды көптеп келтіруге болады.
- Денсаулық сақтау саласын жақсарту үшін не істеліп жатыр?
- Медициналық қызметтің сапасы, әрине, дәрігерлердің біліктілігіне және ауруханалар мен емханалардың заманауи жабдықтармен жабдықталуына тікелей байланысты. Соңғы жылдары мамандардың тапшылығы қатты сезілетіндігі рас. Көптеген медицина қызметкерлері зейнеткерлікке шықты. Олардың орнын басатын мамандармен толыққанша біраз уақытты өткіздік. Қазіргі таңда денсаулық сақтау саласында жасалып жатқан оң реформалардың арқасында дәрігерлер қағазбастылықтан құтылып, науқасты мұқият емдеуге кірісті десек, артық айтқандығымыз болмас. Дәрігерлердің жалақыларының кезең-кезеңмен өсірілуі де медицина сапасына оң әсер етіп келеді. 2019 жылы аудандық ауруханаларға жаңадан медициналық жабдықтар, заманауи анализаторлар алынды. Жас мамандардың білімін үздіксіз жетілдіру мәселесі де назарымда. Биылғы жылы алты дәрігерді шетелде оқыту жоспарланып отыр. Басқа да дәрігерлерді білімін жетілдіру курстарынан өткізудің жылдық жоспары жасалып, бекітілген.
Аудандық орталық және ауданаралық аурухана мамандары өткен жылы 47 адамға жоғары мамандандырылған кардиохирургия, ортопедия сияқты медициналық көмек көрсетті. Өткен жылы Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығы негізінде Тарбағатай аудандық орталық ауруханасы мен ауданаралық ауруханада халыққа кезек күттірмей шұғыл медициналық көмек көрсететін қабылдау бөлімшелері ашылды. Цифрлық сауаттылықты арттыру мақсатында «Дамумед» мобильді қосымшасы енгізіліп, аудан жұртшылығы медициналық қызмет түрлерін алудың жаңа мүмкіндіктеріне қол жеткізді.
- Дәрігерлеріміздің біліктілігін арттыру назардан тыс қалмаған шығар?
- Бізде бұл салада маман тапшылығы әлі де өзекті мәселе болып келеді. Жыл ішінде аудандық ауруханаға екі терапевт, бір педиатр, бір хирург, бір стоматолог мамандары, ауданаралық ауруханаға бір жас маман - педиатр келіп, қызмет атқаруда. Жас дәрігерлердің ауылды жерде тұрақтап қалуы үшін әлеуметтік қолдау ретінде тұрғын үй және көтерме жәрдемақы берілді. Қазіргі таңда ауданымызға акушер-гинеколог, педиатр, сәулелі диагностика дәрігері, психиатр мамандары жетіспейді. Мамандарды ауданға жұмысқа шақыру үшін медициналық жоғары оқу орындарына сұраныс жасаймыз және бос жұмыс орындары жәрмеңкесін өткізіп тұрамыз.
- Қазір интернетсіз, ұялы байланыссыз шаруа бітпейді. Қашықтықтан білім беру тағы бар. Осы орайда Тарбағатайдағы жағдай туралы не айтар едіңіз?
- Интернет желісіне қол жеткізу білім беру және денсаулық сақтау саласындағы жобаларды іске асыруға, сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді электронды түрде көрсетуге жол ашады. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы іске асырылып жатқаны баршаға мәлім. Соған байланысты елді мекендерді интернет қызметтерімен қамтуға байланысты жоспарлы жұмыстар біздің ауданымызда да жүргізілуде.
ҚР Премьер-министрі Асқар Маминнің ауылда кең жолақты интернетке қолжетімділікті қамтамасыз ету бойынша өткен Үкімет отырысында берген тапсырмасына сәйкес, биылғы жылдың аяғына дейін тұрғындарының саны 250-ден асатын 880 ауылдық елді мекен кең жолақты интернет желісімен қамтылатыны жайлы айтылған болатын. Олардың қатарында біздің ауданның Қызылкесік, Үштөбе, Кіндікті, Жаңаауыл ауылдары да бар.
- Есіңізде болар, Үштөбе ауылындағы кездесуде тұрғындар «Ақшасын уақтылы төлеп отырсақ та телефон жиі-жиі өшіп қала береді, мұнда орнатылған станцияның күші жетпейтін көрінеді, керек кезде телефонды пайдалана алмай жатамыз, интернет пен ұялы байланыс деген не екенін мүлдем білмейміз» деген мазмұнда шағымдарын айтып, сұрақ қойып еді, осы мәселе қалай шешіліп жатыр?
- Аудан орталығынан шалғай орналасқан ауылдардағы халықтың телефон байланысы мен интернет желісіне қатысты мәселесін шешу мақсатында «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасының аясында Шығыс өндірістік телекоммуникация дирекциясының бас директоры Ермек Қуанышбековке интернет желісі мен «Altel» ұялы байланысын орнатуға ықпал жасау туралы ұсыныс жасалып, осы бағытта келіссөздер жүргізілуде.
- Тарбағатайлықтардың орындалмай келе жатқан бір арманы көгілдір отынға қол жеткізу екенін жақсы білесіз. Осы жайлы айта кетсеңіз...
- Ауданның 8 ауылына (Тұғыл, Ақжар, Жаңатілеу, Қарасу, Қабанбай, Ақмектеп, Шолақорда, Ақсуат) магистралды газ құбыры желілерін тартуға жобалаушы ұйым - «КАТЭК» ЖШС (Өскемен қаласы) тарапынан «Сарыбұлақ - Ақсуат» бағытында жобалық-сметалық құжаттар дайындалуда. Бұл жобаның жүзеге асырылуы уақыт еншісінде.
- Журналистердің сұхбаттың соңында әңгімелесушіге қоятын бірер дәстүрлі сұрағы болады. Ең бір қуанған кезіңіз бен аса бір ренжіген кезіңізді еске түсіріңізші...
- Қуанған кездер көп қой. Халық мәселе етіп көтерген әрбір проблеманың шешімі табылып жатса, сол халықпен бірге қуанасың. Көптің тілегі орындалғандағы қуаныштың орны бөлек. Былтыр, мысалы, Ырғызбай Досқанаұлы атындағы әлемдік балуандар бәсекесі жоғары деңгейде өтті, бұл ауқымды шараны бірнеше мыңнан астам адам келіп тамашалады. Көгілдір экран арқылы дүние жүзіне көрсетілді. 140 шақырымдық аламан бәйге мен «Туған жерге туыңды тік» халықаралық ақындар айтысы бірге өткізілді. Соның бәрі қуаныш. Ал енді екінші сұрағыңызға келсек, өмір болған соң ренішсіз болмайды ғой. Ренішті еске түсірмей, қуанған шақтарымызды айтып жүре берейік дегім келеді. Қуаныш көп болсын!
- Әңгімеңізге рақмет, Серікқазы Құсайынұлы, жұмысыңызға тек сәттілік тілейміз!

Сұхбаттасқан Хамза СӘТИЕВ, «Семей таңы»

ДІЛДАБЕК ОРАЗБАЕВ: ДАЛА ДАНАЛАРЫН ДҮНИЕГЕ ӘКЕЛГЕН ЕЛГЕ ҚЫЗМЕТ ЕТУ - МЕН ҮШІН МӘРТЕБЕ

Бүгінгі сұхбатты дайындау үстінде есіме 2013 жылдың тамыз айы орала берді.
Мемлекеттік басқарудың жаңа жүйесі - «А» корпусының қатаң сынынан өткен резервтегі кадрлар билікке келіп жатқан сәтте Тарбағатай ауданына тағайындалған әкіммен байланысқа шығып, «А» корпусы: ашық әңгіме» айдарына сұхбат беруге ұсыныс жасадық.
Басшылар да әр түрлі болады. Сұхбат алуға тілші барса, «сауалыңды тастап кет, ойланып, жазбаша жауап берейін» деп шіренетін шенділер де бар. Төртінші билік барса, төрін ұсынатындар да жоқ емес. Ділдабек Тәжібайұлын соңғыларының қатарына жатқыздық. Тілші сауалына тігісін жатқызып, тыңғылықты жауап беру де кез келген мемлекеттік қызметкердің қолынан келе бермейтінін көріп жүрген біз алғашқы сұхбаттан кейін Тарбағатайға тағайындалған жаңа әкім өз ісін білетін, алдағы жұмысына жасаған жүйелі жоспары бар басшы екен деген ой түйдік.
Содан бері де ЖЕТІ ЖЫЛ уақыт өтіпті. Осы уақыт ішінде Ділдабек Оразбаевтың атқарған жұмыстары көз алдымызда. ЖЕТІ ЖЫЛ уақытта Тарбағатай өңірінің өсіп - өркендеуі жолында Ділдабек Тәжібайұлы көп еңбек етті.
Ауыл шаруашылығының тәжірибелі маманы, экономика ғылымдарының кандидаты Ділдабек Оразбаев өткен жылдың сәуір айында Аягөз ауданына басшылыққа тағайындалған болатын. Біздің бүгінгі сұхбатымыз бір жыл ішінде атқарылған жұмыстар мен алдағы жоспары жайлы болмақ.

- Ділдабек Тәжібайұлы, Аягөз ауданын басқарған бір жыл қалай өтті!?
- Бір жыл уақыттың қалай тез өте шыққанын байқамай да қалыппын. Бір ауданды басқарып, ойыңдағы жоспарлардың орындалуы үшін 3 жыл да, 4 жыл да аздық етеді, ең кемі 5 жыл уақыт қажет. Күн сайын өзгеріп жатқан өмір, жаңа мемлекеттік бағдарламалар мен олардың орындалуы, халықтың сұранысын қанағаттандыру немесе қанағаттандыра алмау сияқты жағдайлар бізді бір қуантып, бір өкіндіріп жатады.
Облыс басшысы ауданның әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту, халықтың тұрмыс деңгейін көтеру міндетін жүктеді. Ал кез келген ауданның даму деңгейі индикаторлық көрсеткіштерімен анықталады. Осы мақсатта 2019 жылы ауданымызда талай істер атқарылды.
- Ділдабек Тәжібайұлы, осыдан жарты ғасырға таяу уақыт бұрын шұбартаулық жастардың замандастарын қой шаруашылығын өркендетуге шақырған бастамасы кеңінен қолдау тапқаны есімізде. Ұлттық кәсіпті өркендетуге жасалған осы бастаманың мал басын көбейтуге қосқан үлесі көп болды. Бүгінгі таңдағы Аягөз, Шұбартау өңіріндегі мал шаруашылығының жайына тоқтала кетсек...
- Иә, кезінде Одақты дүр сілкіндірген ол бастама есімізде. Ол бастама шалғайдағы Шұбартаудың жарық тартылмаған алыстағы ауылдарына жарық әкеліп, теледидар қосылып, жолсыз жерлерге жол тартылып, өңірді жаңғыртуға үлкен септігін тигізгені жайлы ауылдағы ағайын аңыз қылып айтады.
Соңғы жылдары ата - бабамыз «Асық ойнаған азар, доп ойнаған тозар, бәрінен де қой бағып...» деп қасиет тұтқан ұлттық кәсіп - қой шаруашылығын өркендету жұмысының қарқыны баяу... Әрине, бұл орайда қой етіне сұранымның төмендігінің де әсері бар екендігі белгілі. Елімізде қой терісіне де сұраныс аз. Жүн өңдейтін кәсіпорындар жоқ деуге болады. Бір кездері ақтылы қой өргізген Шұбартаудың сайын даласы қазір сол Шопан ата түлігін іздеп жетімсіреп тұрғандай көрінеді... «Мал өсірсең, қой өсір, табысы оның көл-көсір» дейтін даналық ескірген заманда өмір сүріп отырғанымыз өкінішті... Мәселен, 2015 жылы облыс көлемінде қой саны 2 млн бас болса, өткен жылғы мәлімет бойынша, оның саны 1,7 миллионға дейін кеміген. Қонақ келсе, қораға жүгіретін қазақ келешекте қой іздеп, Жаңа Зеландия мен Австралия жаққа жаутаңдап қала ма деген қауіп те жоқ емес... Бұл қой шаруашылығы туралы... Жалпы, мал шаруашылығымен айналысуға ниеті бар кәсіпкерлерге мемлекет тарапынан ұсынылып отырған түрлі бағдарламалар көп.
Бүгінгі таңда «Сыбаға» бағдарламасы бойынша аудандағы 8 шаруа құрылымы қаржы институттарынан 4 пайызбен несие алып, шетелден асыл тұқымды ірі қара малын сатып әкелді. «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» арқылы несие алған шаруалар да 1 191 бас ұсақ мүйізді мал басын сатып алды. «Қарапайым заттар экономикасы» несие бағдарламасы арқылы да 16 шаруа құрылымы несиеге қол жеткізіп, оның 5-уі ірі қара, қой және жылқы малдарын сатып алса, 11 шаруа құрылымы бүгінгі күні мал басын іздестіруде.
Малдың көбеюі - халықтың әл-ауқатының жақсаруының кепілі. 2019 жыл-дың қорытындысы бойынша, ауданда ірі қара мал саны – 88344 бас, қой-ешкі –176220 бас, жылқы – 41511 бас, құс саны 35764 басты құрады.
2019 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында 24039,9 тонна тірі салмақтағы ет, 8888,0 тонна сүт, 4823,4 мың дана жұмыртқа өндірілді. Ауылшаруашылық өнімінің жалпы көлемі 2019 жылғы қаңтар-желтоқсан айларында 30970,3 млн теңге болып, облыстың даму рейтингісінде 4 орынды иелендік. (мал шаруашылығы өнімі бойынша аудан 1 орында )
Облыс бойынша өндірілген өнімінің 5,2 пайызы біздің ауданымыздың үлесіне тиесілі. (Облыс - 593 млрд 417 млн теңге)
Ауылшаруашылық өнімдерінің бағасын тұрақтандыру мақсатында өтетін жәрмеңкелерде ет және сүт өнімдері қолжетімді бағамен сатылады. Шаруаларға жеңілдік жасалған, олар жәрмеңкеде орындарға салық, басқа да төлемдер төлемейді.
Өткен жылы ауыл шаруашылығының өсімі 2018 жылмен салыстырғанда 115 пайызға көтерілді. Жұмыс орындарын ашуға бағытталған 50-ден астам мемлекеттік бағдарламалар бар. Өткен жылы бұл бағдарламаларды түсіндіру мақсатында 3 топ құрып, ауыл-ауылдарды аралап, халықпен жұмыс жүргіздік. Нәтижесі бар. Өкінішке орай, биыл әлемді жайлаған індет бұл ісімізге бөгет болып отыр. Шектеу шаралары аяқталған соң жұмысты жалғастыратын боламыз.
- Сіз Тарбағатай ауданына басшылық жасап тұрғанда ел тарихы, жер тарихы деген мәселеге көп мән беріп, осы орайда талай игілікті істер атқарғаныңыз белгілі. Аягөз - абыздар мен аңыздар елі. Даналар еліндегі рухани жаңғыру жұмысына тоқталсақ...
- Қазақтың қай аймағын алсақ да тұнып тұрған тарих. Сол қалың тарихымыз жұп-жұқа оқулыққа ғана сыйып кететін уақыт бүгін артта қалды. Бүгінгі ұрпаққа өнегелі іс, өшпес мұра қалдырған тарихи есімдер, дана билер мен дарынды ақын-жыраулар Аягөз өңірінде жеткілікті. Шұбартау - Шақантай батыр, Жобалай би, Байқотан би, Бегеш шешен дүниеге келген өңір. Келешекте осы батыр, шешен, билерімізге, Дулат Бабатайұлына ескерткіш қою жоспарымызда бар.
Аягөз өңірінде дүниеге келген даналардың қатарында Әз Тәуке заманында «Жеті жарғыны» жазуға үлес қосқан атақты билердің бірі Нар дауысты Нарынбай би бар. Ал оның ұлы Қу дауысты Құттыбай – Абылай ханның сенімді серігі болса, одан өрбіген Байғара мен Ақтайлақ та ұлысқа төрелік айтқан қазақ тарихындағы қабырғалы билер.
Дала даналарын дүниеге әкелген осы елге қызмет ету - мен үшін мәртебе.
Аягөз өңірі қазақ халқының «Қозы Көрпеш - Баян сұлу» лиро-эпостық жыры арқылы әлемге махаббат мекені ретінде танымал. Қызметке тағайындалғаннан кейін, елмен, жермен алғашқы танысу кезінде Таңсық темір жол бекетінен 10 шақырымдай жердегі Аягөз өзенінің бойында орналасқан махаббат мазарын арнайы барып көрдім. Осы сапарда есіме Үндістандағы әлемдегі ең керемет ескерткіштердің бірі Тәж Махал оралды. Бірі үнді, ал екіншісі қазақ халқының ауыз әдебиеті аңыздарының желісіне негізделгенімен, екеуі де мәңгілік махаббаттың символы болғандықтан шығар, қалайда бір ұқсастықты байқағандай болдым. Тәж Махалды көру үшін үнді жеріне жыл сайын мыңдаған туристер келеді екен. Қозы мен Баянның махаббат кесенесін көрген сәтте-ақ бұл жерді де керемет туристік орталыққа айналдыруға болады деген ой түйген едім. Еліміздегі бүгінгі жағдай көп жоспарларды жүзеге асыруға бөгет болып тұр.
Елбасы - ҚР Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы аясында «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» тізіміне енген Қозы Көрпеш - Баян сұлу кесенесінің маңайын абаттандыру мен көгалдандыруға тиісті министрліктен рұқсат алып, жөндеу жүргізуді биылғы жылдың жоспарына енгізіп отырмыз.
Өңіріміздегі басқа да тарихи - мәдени ескерткіштерге халықты тарту, туризмді дамыту мақсатындағы жұмыстар қолға алынатын болады.
- Бүгінгі Аягөз - бұрынғы Шұбартау ауданымен қосылған аймағымыздағы ірі өңірлердің бірі. Ел аузында «Шұбартаудың шері» деген атқа ие болып, қордаланып қалған проблемалардың қатарындағы ауқымдысы жол мәселесі болатын. Өзіңіз ауданға басшылыққа тағайындалғанда Шұбартау өңірін өркендетуді қолға алғалы жатыр деп естіген едік... Шұбартаудың шері азайды ма?
- Иә, өзім осы ауданға басшылыққа тағайындалған алғашқы күннен Шұбартау өңірін ерекше назарыма алдым. Бұрынғы аудан орталығы болған Баршатастан бастап барлық ауылдық округтер мен елді мекендерді аралап шықтым. Шұбартау өңірінен жақынды да, жатты да бауыр тұтып қарсы алатын, өзінің меймандостығымен, еңбексүйгіштігімен ерекшеленетін халықты көрдім. Бұл өңірде қазақтың қасиетті тілі де, салт-дәстүрі де қаймағы бұзылмаған күйінде сақтаулы.
Шұбартаулықтармен кездесу кезінде айтылған өтініш те, тілек те, билікке өкпе-наз да көп болды. Ауылдық округтерді аралай бастағанда көптеген балабақша, шағын орталықтарда бала санының аздығын байқадым. Мысалы, Баршатас ауылдық округіндегі шағын орталық 50 орынға арналғанымен, 10 ғана бүлдіршін барып жүр екен. Орталық жабылса, қаншама адам жұмыссыз қалады. Ал балаларына күтуші жоқтықтан жұмысқа шыға алмай үйде отырған аналар қаншама. Бала санының аздығынан жабылудың аз-ақ алдында тұрған бұл орталықтың жұмысын жандандыруды ауыл әкіміне тапсырдым. Бүгінде шағын орталыққа шамамен 40-қа жуық бала барады.
Өткен жылдарда осы Шұбартау өңіріндегі бірнеше елді мекенді болашағы жоқ ауылдар қатарына жатқызып, картадан алып тастау жайлы да мәселе көтерілгенін жасырмаймыз. Қазақтың әр ауылын ұлтымыздың бір бөлігі деп қарауымыз керек. Сондықтан да ұрпағын өсіріп, ұлттық кәсіпті нәсіп етіп отырған ауылдарды жоғалтуға болмайды.
Жаңа өзіңіз айтып кеткендей, Шұбартаудың ең басты шері - жол мәселесі. Баршатас пен Аягөздің арасындағы 175 шақырымдай жолдың 100 шақырымнан артығы жөнделді. Таяу уақытта тағы 15 шақырымдайы жөнделеді. Бұл мәселе келесі жылы толық шешіледі. Биыл сондай-ақ Баршатас пен Малкелдінің арасындағы жол да жөнделеді. Таяу жылдары Аягөз, Баршатас, Малкелді бағытындағы жол проблемасы шешіледі.
- Бір кездері Шұбартау жеріндегі «Ақтоған» су бөгеті бірнеше кеңшардың суармалы жеріне құнар беріп, мал азығымен қамтамасыз еткенін білеміз. Қазір ше?
- Қазір жасыл энергетиканың қуатын пайдалану арқылы шалғайдағы шаруа қожалықтарын суландыру жұмыстары қолға алына бастады. Бүгінгі күнге ауданда 205 шаруа құрылымдары өздерінің жайылымдық жерлерінен 195 құдық қаздыртып, осы жайылымдарды суғару бағдарламасы арқылы мемлекет тарапынан 216 млн 400 мың теңге көлемінде қайтарымсыз қаржы (субсидия) алды. Облыс бойынша 1-ші орындамыз.
Сонымен қатар жайылымдылық жерлерінде құдығы бар шаруа құрылымдары бүгінгі күнге 517 күн сәулесі панельдерін құрды. Осы сатылып алынған күн сәулесі панельдерінің шығындарының 80 пайызын мемлекет 1 млрд 292 млн 500 мың теңгені құрайтын қайтарымсыз қаржы - субсидия арқылы төледі. «Жайылымдарды суғару» бағдарламасы бойынша ауданымыз республика көлемінде алдыңғы қатарда. Облыста 1 - орында.
Ауданға басшылыққа тағайындалғаннан кейін Қосағаш ауылына барғанымда ауыл халқы өзіңіз айтқан Бақанас өзеніндегі «Ақтоған» су бөгетін қалпына келтіру туралы өтініш айтты. Бұл су бөгеті Одақ тұсында Шұбартаудың бір емес, бірнеше ауылын мал азығымен қамтамасыз етіпті. Аудан тарағаннан кейін шұбартаулықтар «Ақтоғанмен» қош айтысқан екен. Баршатас, Қосағаш, Мәдениет, Бидайықтың, Байқошқар ауылының жерін сумен қамтамасыз еткен Бақанас өзенінің бойындағы дайын тұрған су бөгетін неге қалпына келтірмеске? Бұл мәселе бойынша республикалық су ресурстары комитетімен байланысқа шықтық. Біздің осы істі қолға алып жатқанымызды естіген Қосағаштың екі тумасы байланысқа шығып, шамамен 10 млн теңге тұратын жобаны дайындау қаржысын өз мойындарына алды. Қазір жоба жасалып жатыр. Дайын болған соң «Ақтоған» су бөгетін қалпына келтіру жұмысы басталады. Бұл жоба 6 мың гектардан астам жерді көлдетіп суландыруға мүмкіндік береді. Су бөгеті - үлкен стратегиялық объект. Бидайық, Өркен, Айғыз ауылдық округтерінде де кезінде су бөгеттері болған екен. Ең бірінші «Ақтоғанды» іске қосып алған соң басқаларына да кезек келеді деп ойлаймын.
- Көп балалы жанұяларға қамқорлық жасау, оларды баспанамен қамтамасыз ету - мемлекеттің ерекше назарында ұстап отырған мәселелердің бірі. Осы орайда Аягөз өңірінде қандай жұмыстар бар?
- Көп балалы аналарға қамқорлық жасап, баспанамен қамтып, әлеуметтік көмектер беруді жалғастыра береміз. Жалпы, ауданда 250-ге жуық жағдайы төмен отбасы бар. Бұл отбасылар әрдайым назарымда. Ауданда арнайы қор құрылған, жұмыстар басталғаннан кейін кәсіпкерлермен келіссөздер жүргізетін боламыз. Қорға түскен әр тиынның жұмсалуы бақылауда болады.
Аудан бойынша үй кезегіне тіркелген 167 отбасы бар. Бүгінгі күні көп балалы 11 отбасы облыстық «Парыз» қоры арқылы, 23 отбасы «Nur Otan» партиясының «Бақытты отбасы» жобасы аясында Тұрғын үй құрылыс жинақтау банкісі арқылы баспанамен қамтамасыз етілді. Биыл Солтүстік мөлтек ауданында бой көтеріп келе жатқан тұрғын үй аз қамтылған көп балалы отбасыларға беріледі.
Жалпы, көп балалы жанұялар біздің тұрақты назарымызда. «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасы арқылы Аягөз қаласында екі бес қабатты 60 пәтерлі тұрғын үйдің құрылысы жүріп жатыр. Қазіргі уақытта төртінші-бесінші қабаттары салынып жатқан нысанды пайдалануға беру 2020 жылдың маусым айына жоспарланған болатын. Елдегі шектеу шараларына байланысты пайдалануға беру мерзімі кешіктірілуі мүмкін.
- Сіз Тарбағатай өңірінде ауылдарды таза ауыз сумен қамтамасыз етуде көп жұмыстар атқарғаныңызды білеміз. Аягөз өңірі ауыз сумен қалай қамтамасыз етілген?
- Биылғы жылдың өзінде 250 млн теңгеге жуық қаражатты ауыз суға бөліп отырмыз. Биыл Тарбағатай, Ақши ауылдарының тұрғындарына 24 сағат су берілуін қамтамасыз етеміз. Ақшәулі ауылында осы жылы іске қосамыз, Мыңбұлақта да сумен қамтуды бастаймыз деп отырмыз. Бүгінгі күнге ауыз суы жоқ 2 ауыл ғана бар, олар Малкелді және Байқошқар. Осы 2 ауылға жоба әзірленуде.
Мемлекеттің бізге жүктеп отырған негізгі тапсырмасы - халықтың өмір сүру сапасын жақсарту. Осы міндеттің қатарына халықты таза ауыз сумен қамту да кіреді. Бұл бағыттағы жұмыстарды алдағы уақытта жүйелеп, біртіндеп жолға қоятын боламыз. Бүгінде аудандағы 50 елді мекеннің 32-сі, яғни 64 пайызы орталықтандырылған ауыз су жүйесіне қосылған.
Аягөз қаласында 108 көше бар болса, оның 74-і орталықтандырылған ауыз сумен қамтылған. Биыл қалған 34 көшені орталықтандырылған ауыз сумен қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жүргіземіз.
Жалпы, қалада болсын, ауылда болсын тұрғындар бірдей жағдайда өмір сүрулері керек. Ауылдық округ әкімдеріне арнайы тапсырма берілген. Ел аралап, халықтың жай-күйімен танысу барысында басым көпшілігіне судың тәулік бойы берілмейтінін білдім. Қазір осы олқылықтарды жою үшін «СУ» мекемесі жұмыстар жүргізуде.
Нарын, Тарбағатай, Ақши, Қосағаш, Мәдениет, Бидайық, Баршатас сынды ауылдық округтерде су 2-6 сағат көлемінде ғана берілетіндіктен қазір тиісті жұмыстар атқарылуда. Сондай-ақ Қосағаш ауылында топтық су беру жүйесі орналасқан. Бұл жерден Мәдениет, Бидайық ауылдарына су барады. Бұрындары су 3-5 сағат уақытқа ғана берілетін. Қазір қосымша 5 ұңғыма қазылып, су беру уақыты 10-12 сағатқа жетті. Биылғы жылы бұл көрсеткішті 24 сағатқа жеткізу жоспарланып отыр. Бүгінгі таңда 2019 жылы атқарылған жұмыстардың нәтижесінде Баршатаста ауыз су тәулік бойы беріле бастады.
- Өңірде жарықтандыру, жол жөндеу жұмыстары қалай жолға қойылған?
- Алғаш ауданға басшылыққа келгенде барлық деңгейдегі әкімдерге көше жарықтарын кезең-кезеңмен энергоүнемдегіш шамдарға ауыстыруды тапсырған болатынмын. Бұл жұмыс қарқынды жүріп жатыр.
Ал жол жөндеу жұмыстарына келер болсақ, қала бойынша 8 көше асфальтталып, 35 көшеге меморандум арқылы қиыршық құм төселді. Шаһарда 38 көшеге асфальт жабындысы төселген, 35 көшеге қиыршық тас төселді. Үстіміздегі жылы тағы 7 көшеге асфальт жабындысын төсейтін боламыз.
Аягөзде За линией деген мөлтек ауданы бар. Аягөзде апатты жағдай орын алғанда, сол мөлтек аудандағы Кіші Аягөз өзені бойындағы жүргіншілер көпірін су шайып кеткен болатын. Тұрғындар тарапынан жаяу жүргіншілер көпірі салынса деген өтініш түскен еді. Қазір аудан бойынша 11 көпір салынып, қолданысқа берілді. Оның ішінде Аягөз қаласы бойынша жоғарыда айтқан Кіші Аягөз өзені үстіне 5 көпір, Мамырсу ауылдық округінде 6 автокөлік жүретін көпір салынды. Биыл Кіші Аягөз өзеніндегі 2 автокөлік жүретін көпірді күрделі жөндеуден өткізуді жоспарлаудамыз.
- Сіз жайлы «ауылды қалаға айналдыра білетін әкім» деген пікір бар. Бұл жай айтыла салған сөз емес. Ақсуат, Тарбағатай өңірін қалай түрлендіргеніңіз, гүлдендіргеніңіз көпшіліктің көз алдында. Аягөз өңірі жайлы бұл орайда не айтуға болады?
- Азды–көпті жұмысымызды байқап, жақсы пікір айтқан халыққа ризашылығымды білдіремін. Қызмет еткен жерімізді көркейту- біздің міндетіміз. Бұл орайда Аягөз өңірінде де қолға алынып жатқан жұмыстар аз емес.
Қопа ауылдық округінде «КазМинералс Ақтоғай» кен байыту комбинатының демеушілігімен балалар ойын алаңы мен хоккей қорабы орнатылды. Аягөз бен Ақтоғай кентінде ойын және футбол алаңдары салынды. Қажымұқан, А.Көшкімбаева көшелеріне минифутбол, баскетбол, волейбол алаңдары мен стрит воркаут алаңы орнатылды. Қабанбай батыр – Нұралинов көшесіне бюджет есебінен және Аягөз локомотив жөндеу депосымен жасалған меморандум аясында саябақтар жасалды.
Өңірлерді дамыту бағдарламасы аясында Шынқожа ауылдық округінде балалар ойын алаңы жабдықталып, саябақ абаттандырылды. Тарбағатай ауылдық округінде де балалар ойын алаңы жасалып, еңбек ардагерлеріне мемориалдық тақта орнатылды.
Өткен жылы жергілікті бюджет есебінен Нарын ауылдық клубының алды абаттандырылып, аудандық мәдениет үйінің жылу жүйесі жөндеуден өтті. Сондай-ақ Ақтоғай кентінің мәдениет үйі жөндеуден өткізілді.
Шұбартау өңірі - атақты композитор Еркеғали Рахмадиевті, жазушы Мұхтар Мағауин мен ақын Несіпбек Айтов сияқты таланттарды түлеткен қасиетті топырақ. Бұл елде бос уақыттарында өнерді жандарына серік еткен адамдар әлі де аз емес. Оларға қолдау көрсету мақсатында Қарағаш және Малкелді ауылдарына музыкалық аспаптар, Нарын, Мыңбұлақ, Тарбағатай, Баршатас, Өркен, Айғыз және Емелтау ауылдық округтерінің әжелер ансамбльдеріне 53 дана ұлттық киімдер алынды. Қалған ауылдардағы әжелер ансамбльдеріне де толығымен ұлттық киімдер әперетін боламыз..
Ардагерге құрметпен қарауымыз керек. Ауылдарда ардагерлер бас қосатын жер жоқ болғандықтан, ауыл әкімдеріне ардагерлер бөлмесін ашуды тапсырдым. Бүгінде Нарын, Мамырсу, Сарыарқа және Ақтоғай ауылдық округтерінде Ардагерлер бөлмелері жұмыс істеп тұр.
- Аягөздегі білім беру саласына тоқталсақ...
- Ауданымызда бес бастауыш, отыз бес орта мектеп бар. Мектептерде гимназия, лицей сыныптары оқушыларға тереңдетілген білім береді, жас өрендер өнер мектебі мен жасөспірімдер мен балаларға арналған спорт мектебінде және жас техниктер станциясында тәлім алады.
Мектептерге жергілікті бюджет есебінен IT-сыныптар ашу мақсатында 23 кабинетті дайындау үшін қажетті қаржы бөлініп, ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізіліп, жиһаз, компьютерлік жабдықтар мен интерактивті тақталар сатылып алынды.
Облыс әкімі Даниал Ахметовтің тапсырмасына сәйкес, аудандағы екі мектепте алты «Жас сарбаз» сыныбы ашылған.
Өткен жылы аудан бойынша Ұлттық бірыңғай тестілеуге қатысқан 502 түлектің орташа балы – 96,6, ал ең жоғарғы көрсеткіш 137 балл болды.
Ауданда мектеп жанында маусым айында екі ауысыммен жұмыс істейтін «Балдәурен» лагері ұйымдастырылды.
Жасөспірімдерге өз жерінің тарихын таныту мақсатында қазақтың бас ақыны Абайдың жеріне, Қозы мен Баянның, Дулат Бабатайұлы, Шақантай батыр, Қасабай батыр, Жобалай батыр, Бегеш, Байқотан, Байғара мен Ақтайлақ билердің кесенелеріне саяхаттар ұйымдастырылды.
Балалардың жазғы демалысын тиімді ұйымдастыру мақсатында 3 күндік спорттық туризм жарысы өткізілді. Өткен жылы шілде - тамыз айларында жаңадан пайдалануға берілген Тарбағатай ауылдық округіндегі интернат ғимаратында жұмысын бастаған лагерьде 560 оқушы, Тарлаулы ауылдық округіндегі лагерьде 280 оқушы денсаулығын нығайтып, демалып қайтты. Ауданымыздағы әлеуметтік тұрғыдан аз қамтылған, көп балалы, қоғамның қолдауды қажет ететін тобына жататын отбасылардың балалары тамыз айында «Алакөл» жазғы сауықтыру орталығында демалды.
Мамырсу ауылында мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жобасы негізінде «Еркетай» жекеменшік балабақшасы, аудан орталығындағы Оңтүстік қалашықта 190 орындық шағын орталық ашылды. Сондай-ақ Қарағаш аулындығы Ж.Жабаев атындағы орта мектепте, Майлин ауылындағы орта мектепте шағын орталықтар ашылды. Ендігі кезекте Бозай елді мекенінде шағын орталық ашу жоспарлануда.
Елдегі төтенше жағдайға байланысты біздің аудандағы мектептер де қашықтықтан оқытуға көшкен. Бұл орайда қажетті жағдайлар жасалған.
- Ділдабек Тәжібайұлы, сынды қалай қабылдайсыз?
— Әкім де адам. Ендеше, сын айтса, қуанамын десем, сенбессіздер. Сынды мен де барлық адамдар сияқты қабылдаймын. Кемшілігін бетіне басу кез келген адамға ауыр тиетіні рас. Алайда, әділ сын айтылса, оны қабылдай білуіміз керек. Кей кездері өзіміз байқамай, назар аудармай жүрген кемшіліктерімізді көруге, түзетуге, деңгейімізді көтеруге, көңіл аударуға қажет нәрсенің бірі сын деп ойлаймын. Сын арқылы біз шыңдаламыз. Сондықтан ақиқатты айтқан адамдардың пікірін дұрыс қабылдаймын, ал сын айтудың жөні осы екен деп дәлелсіз сөйлеп немесе арыз жазып жұмысқа бөгет жасайтын адамдардың әрекетін әркімнің ар алдындағы таразысының еншісіне қалдырған жөн шығар.
- Ділдабек Тәжібайұлы, сұхбаттасуға уақыт бөлгеніңізге рақмет!

Сұхбаттасқан Риза АСАНҚЫЗЫ

Асхат СМАИЛОВ: АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САЛАҒА АЙНАЛУЫ КЕРЕК

Бүгін адам денсаулығы мен ел экономикасы таразының екі жағында тұрған күрделі уақытта өмір сүріп жатырмыз. Бұл биліктің халықты осы өтпелі кезеңнен қалай алып шығатынына да үлкен сын екендігі белгілі. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев: “Әкімдерге халықпен қарым-қатынастың жаңа форматына көшуді, ашық және шұғыл әрекет етуді тапсырдым. Бұл аудандардан бастап облысқа дейінгі барлық деңгейдегі әкімдерге қатысты. Олардың халықпен тікелей қарым-қатынаста болуы, жағдайды толыққанды білуі, мәселені жедел шешуі – басты міндет”, – деген болатын.
Ел экономикасының арқасүйері, халықты азық-түлікпен қамтамасыз ететін - ауыл. Көкпекті ауданының әкімі Асхат Смаиловпен сұхбатымыз өңірдің бүгінгі тынысына арналып отыр.

- Көкпекті - қашаннан өрісі малға, қойнауы құтқа толы өлке, ауыл шаруашылығының әр саласына басымдық беретін аудан. Қазір «дағдарыс жағдайында халықты асырайтын – ауыл» деген сөзді жиі еститін болдық. Әңгімені өңірдегі ауыл шаруашылығының бүгінгі тынысынан бастасақ...
- Ауыл шаруашылығы - отандық экономиканың негізгі қозғаушы күші. Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2017 - 2021 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы аясында ауыл шаруашылығы саласына ерекше назар аударылып отыр. Бұл орайда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзі агроөнеркәсіп кешенін дамытуға кедергі келтіріп отырған бірқатар түйткілді мәселелерді атап көрсетіп, саланы өркендетуге және әртараптандыруға арналған қазіргі мемлекеттік бағдарламаның мүмкіндіктеріне ерекше тоқталған болатын. Бүгінгі ауыл шаруашылығы дәстүрлі деңгейінде қалып қоймай, инновациялық бағытта, бұрынғыдан өзгеше, жаңа технологиялық салаға айналуда.
Бұл орайда біздің ауданда да тиісті жұмыстар жүргізілуде. Аудан бойынша ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі салыстырмалы бағада 109,4 пайыз, мал шаруашылығы өндірісі 102 пайыз, өсімдік шаруашылығында 121,3 пайызға өсу көрсеткіші бар.
Өткен жылы Көкпекті ауданында жазғы жайылымдық жерлерді суландыру бағдарламасы аясында белсенді жұмыстар жүргізіліп, өңірдегі 13 шаруа қожалығына 19 құдық қазылды және 16 күн сәулелі панельдер орнатылды. Аудандағы 58 шаруа қожалығында бұрыннан қазылған 62 құдық бар болатын. Бұл бағыттағы жұмыстар биылғы жылы да жалғасын таппақ. Биыл аудандағы құдық қазу жұмыстарын мердігер компаниялар мамыр, маусым айларында жүргізеді. Ауданда ауылшаруашылық жұмысымен айналысатын 946 кәсіпорын тіркелген, олардың 45-і - ауылшаруашылық кооперативтері, 126-сы - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер, 775-і - шаруа қожалықтары.
2020 жылғы жоспарлы егіс алқаптарының құрылымына сәйкес, ауылшаруашылық дақылдарының жалпы алқабы 188,6 мың гектарды құрайды. Көкпекті ауданы облыс бойынша егістік алқабының көлемі жағынан Бородулиха мен Үржардан кейін 3-ші орын алады. Биыл егістік жерлер көлемі өткен жылмен салыстырғанда 930 гектарға артық, бұл орайда өнім өндіруді дәнді, майлы және мал азықтық дақылдардың көлемін ұлғайту есебінен көбейту жоспарлануда. Бидай, арпа, күнбағыс өсіруге басымдық беріліп отыр.
Бұл кәсіппен «Елім-ай», «Өрнек» ЖШС, «Дюсупов», «Рустам», «Жанажол», «Қажымұқан», «Виктория», «Талап» шаруа қожалықтары айналысады. Ауданның шаруашылық субъектілері тұқымдардың басым бөлігін «Астана-Нан» ЖШС, «ОХМК» ЖШС, «Шығыс Қазақстан ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясы» ЖШС, «К/Х Багратион ВВГ» ЖШС, «Семена масличных», «Камышинское» шаруа қожалықтарынан және Ресей Федерациясынан сатып алады. Көктемгі егіс жұмыстарын жүргізуге біздің ауданға төмендетілген бағамен 4715 тонна дизель отыны бөлінді.
2014 - 2020 жылдарға арналған Қазақстанның су ресурстарын басқару мемлекеттік бағдарламасы аясында «Ворошилов», «Кіші Бөкен», «АқТоған» магистралдық каналдары жөндеуден өтуде. «АқТоған» магистралдық каналын қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Қалпына келтіру жұмыстары аяқталғаннан кейін суармалы жерлер көлемі ұлғаяды. Аудан бойынша машина-трактор паркінде 1806 бірлік трактор, оның ішінде доңғалақтысы - 1566 бірлік, 313 комбайн, 335 жүк көлігі, 8848 бірлік басқа да техника бар. Ауыл шаруашылығы техникалары жыл сайын толықтырылып, жаңарып отырады.
- Аудан экономикасындағы мал шаруа-шылығының үлесін қалай бағалар едіңіз?
- Мал шаруашылығы - аудан халқының басым бөлігінің бірден-бір күнкөріс көзі. Мемлекет қамқорлығының арқасында бұл салада да оңды өзгерістер орын алуда. Жыл сайын мал басының көбейіп келе жатқаны қуантады. Жеке қолдағы сиыр, жылқы, қой саны да артып келеді.
2019 жылғы көрсеткіш бойынша, ірі қара мал саны 73656 бас, оның ішінде сиыр - 41231 бас, қой мен ешкі - 69257 бас, жылқы - 22949 бас, шошқа - 1471 бас, құс 70790 бас болып отыр. Ауданда асыл тұқымды мал өсірумен айналысатын 12 шаруашылық тіркелген, оның 10-ы ет бағытында, 1-уі сүт бағытында, 1-уі - марал шаруашылығы. Ет бағытындағы шаруашылықпен «Дархан», «Дюсупов», «Елiм-ай», «Қажымұқан», «Калмухжом-Ахмет», «Көк-Терек», «САМУР», «Талап», «Адал» шаруа қожалықтары және «Мукаш» ЖШС, сүт бағытындағы шаруашылықпен «Өрнек» ЖШС, ал марал шаруашылығымен «Мараленок» ЖШС айналысады.
Мал басын асылдандыру бағытында жұмыс тұрақты түрде жүргізіліп отырады. Бұл орайда мемлекеттік бағдарламалардың көмегі көп. Мысалы, «Сыбаға» және «Агробизнес» бағдарламасы бойынша 2019 жылы 682,5 млн теңгеге 1505 бас ірі қара сатылып әкелінді.
Сөзіміздің басында айтып кеткеніміздей, ауыл шаруашылығы - экономикамыздың негізгі саласының бірі. Қандай қиын жағдайда да халықты азық–түлікпен - ет, сүт, жеміс-жидекпен ауыл қамтамасыз етеді. Ендеше, азық-түлік тапшылығын болдырмау - бүгінгі күннің ең негізігі мәселесі.
- Аудан орталығы мен елді мекендерді көркейту, көгалдандыру санитарлық тазалық жұмыстарына байланысты атқарылған жұмыс-тарға тоқталсақ.
- Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қолға алынған «Ауыл – Ел бесігі» жобасы Көкпекті ауданында да қызу қолдау тапты. Аталған жоба мен Өңірлерді дамыту бағдарламасы аясында аудан көлемінде тұрғын үйлер мен әлеуметтік нысандар салу, жол жөндеу, ауылдарды абаттандыру, таза ауыз сумен қамту бағыттарында көптеген шаруалар атқарылуда.
Осыдан бірнеше жыл бұрын аудан орталығында жалғыз ғана спорт залы болса, өткен жылы құрылысы басталған Көкпекті ауылының оңтүстік - батысында салынып жатқан үлкен жобалардың бірі - дене шынықтыру–сауықтыру кешені іске қосылатын күнді халық асыға күтуде. Салауатты өмір салтын қалыптастыру мен бұқаралық спортты дамыту мақсатында қолға алынған бұл құрылыс үстіміздегі жылдың тамыз айында пайдалануға беріледі деп күтілуде.
– Кез келген елді мекеннің жолына қарап оның әлеуетіне баға беруге болады дегенмен келісесіз бе?
- Әрине, келісемін. Жол - ел экономикасының күретамыры. Су, аспан, теңіз, жер үсті жолдарының қай-қайсы да экономиканы дамытатын, халықаралық байланысты күшейтетін күнделікті өмірлік қажеттіліктің негізі болып табылады.
Көкпекті ауданының автомобиль жолдарының ұзындығы 868,7 километр. Соның ішінде ауданның 50 елді мекенімен байланыстыратын жолдардың ұзындығы 470,7 шақырым.
Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа Жолдауында айтылғандай, 2025 жылға дейін жолдардың 95 пайызын жақсы және қанағаттанарлық деңгейге жеткізу үшін ағымдағы жылға жоспар жасалды.
Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасы аясында Тассай ауылына кіреберіс автомобиль жолына орташа жөндеу жұмыстары жүргізілуде. «Ауыл – Ел бесігі» жобасының басты мақсаты – ауыл тұрғындарының өмір сүру сапасы мен әл-ауқатын жақсарту, ауылдарды тұрақты дамыту. Осы жобаның аясында Көкпекті ауылының жалпы ұзындығы 5,160 шақырым болатын көшелеріне сметалық құны 158 000,0 мың теңгені құрайтын орташа жөндеу жұмыстары жүргізілетін болады.
Сонымен қатар жергілікті бюджет есебінен аудандық маңыздағы жолдарды жазғы күтіп ұстау, ағымдағы жөн-деу жұмыстарын «Көкпекті» мен «Самар» шаруашылық жүргізу құқығындағы коммуналдық кәсіпорындары атқаратын болады. Қазіргі уақытта жалпы ұзындығы 54 шақырым болатын Үлкенбөкен – Көкжайық – Үлгілі малшы автомобиль жолы құм-қиыршық тас қоспасымен қайта толықтырылып, жол кескіні грейдермен түзетіліп, жөнделді. Бүгінгі күні ұзындығы 35 шақырым болатын Көкпекті - Биғаш автомобиль жолына жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Алдағы жоспарда Қараөткел ауылына кіреберіс, Тассай - Үшкөмей, Теректі - Шұғылбай бағыттарындағы жолдарға ағымдағы жөндеу жұмыстары жоспарлануда.
Қазақстан Республикасы Үкіметі жұмыссыздықты болдырмау мақсатында «Жұмыспен қамтудың жол картасы - 2020» бағдарламасын дайындап, бекіткен болатын. Сол бағдарлама негізінде Преображенка - Шұғылбай автомобиль жолының 0 - 11 шақырым учаскесіне орташа жөндеу жұмысы басталды. Аталған жол жөндеу жұмыстарына Қ.Аухадиев, Теректі және Шұғылбай ауылдық округтерінен 44 адам тартылмақ. «Ауыл - Ел бесігі» жобасы аясында биылғы жылы 150 млн теңге бөлініп, Көкпекті ауылының ішкі жолдарының бірқатар бөлігі жөнделетін болады. Биылғы жыл еліміз үшін мерекелі жыл болып отыр, үлкен мерекелердің бірі - Абайдың 175 жылдығы аталып өтпек. Осы мерекеге орай, аудан орталығындағы 2,5 шақырымға созылып жатқан Абай көшесі толықтай асфальтталатын болады. Ауданда тұрғындардың бос уақытында демалуларына қолайлы жағдай жасау мақсатында саябақтар салу жұмысы соңғы жылдары қолға алынған болатын. Бұл жұмыс әлі де жалғаса береді. Көкпекті ауылының тарихы тереңде жатыр. Іргетасы 18-ші ғасырдың аяғында қаланған. Еліміз тәуелсіздігін алған уақыттардан бері жөндеу көрмеген көшелер бар.
Өткен жылы аудан орталығында 7 көше жөнделіп, кіреберістеріне көше атаулары жаңартылып жазылып, түнде жарқырап тұратын аркалар орнатылды.
Жөнделген көшелердің барлығы жарықтандырылды.
- «Жұмыспен қамту жол картасы - 2020» бағдарламасы аясында атқарылып жатқан жұмыстарға тоқталып өтсеңіз...
- «Жұмыспен қамту жол картасы - 2020» бағдарламасы бойынша Көкпекті ауданында үш бағытта іс-шаралар атқару жоспарланған. Біріншісі - Қараөткел және Палатцы мектептерінің ғимараттарын ағымдағы жөндеуден өткізу, «Балдәурен» жазғы сауықтыру лагерін абаттандыру, екіншісі - Преображенка – Шұғылбай бағытындағы 11 шақырымдық жолды жөндеу, үшіншісі - Көкпекті ауылында екі пәтерлі 20 тұрғын үй салу. Осы бес жобаға 1065,8 миллион теңге қарастырылды.
Палатцы мен Қараөткел мектептері тіпті қырық жыл жөндеу көрмеген десе де болады. Білім ошақтарының жөнделуі ауылда тұрып жатқан ағайынның көңіліне демеу болғанын байқаймын. Преображенка – Шұғылбай бағытындағы 11 шақырым - көптен жөндеу көрмеген, қараусыз қалған жол бөлігі. Осы жол жөнделсе, Теректі, Өрнек, Қызылжұлдыз ауылдары тұрғындарының қуанары сөзсіз.
Аталған бағдарлама бойынша Көкпекті ауылында 11 жылда бірінші рет жаңадан 20 екі пәтерлі үй салынбақшы. Жоба бойынша 20 қос пәтерлі жеке тұрғын үйдегі пәтерлердің жалпы ауданы 100 шаршы метрді құрайды. 2020 жылы жарияланған конкурстың қорытындысы бойынша, Өскемендегі «Дороги Востока» ЖШС жеңімпаз болып танылып, келісімшарт жасалды. Бүгінгі күні мердігер серіктестік жұмысты бастап кетті. Мұндағы 40 пәтер баспана кезегінде тұрған әлеуметтік жағынан қолдауды қажет ететін отбасыларға беріледі. Бұл үйлер пайдалануға берілгеннен кейін, ауданда баспана кезегінде тұрғандар саны 40 пайызға азаяды.
Өңірімізде атқарылып жатқан жұмыстарға оң бағасын берген аймақ басшысы Даниал Ахметов Көкпекті ауданындағы 8 жобаны облыстық бюджет есебінен қаржыландырып отыр. Олардың ішінде алты жоба аясында Самар №1 мектебіне, Биғаш негізгі мектебіне, Маринагорка, Миролюбовка орта мектептеріне және «Дәншік» балабақшасы мен Үлгілі малшы ауылындағы Мәдениет үйіне ағымдағы жөндеу жүргізілмек.
Өткен жылы Абай ескерткіші қойылған Самар ауылын одан әрі гүлдендіріп, абаттандыру үшін облыстық бюджеттен 100 миллион теңге бөлінді.
- Мемлекеттік – жекеменшік әріптестік аясында атқарылып жатқан жұмыстар бар ма?
- Осы ауданда туып, шалғайда жүрген перзенттермен, бизнес өкілдерімен мемлекеттік-жекеменшік әріптестік байланыс орнатуға күш салудамыз. Солардың бірі - аудан бюджетінің өсуіне бірден-бір қомақты қаржы құйып отырған жерлесіміз, республикаға әйгілі ірі кәсіпкер Айдын Рахымбаев. Республикаға танымал меценат жерлесіміз Айдын Жұмаділұлы өзінің меншігіндегі бір мекемесін салық төлеуші ретінде ауданға тіркеп қойған. Түскен қаржы Құлынжон ауылындағы балабақшаның ағымдағы жөндеуіне, Казнаковка мектебі мен балабақшасына ноутбуктер мен басқа да кеңсе құрылғыларын сатып алуға, Құлынжон, Көкжыра ауылдарының көшелерін жарықтандыруға жұмсалады. Қосымша айта кететін тағы бір жағымды жаңалық - Айдын Рахымбаев биылғы жылы өрт сөндіру техникасы мен жедел жәрдем көлігін, толық жабдықталған тракторды ауыл тұрғындарына тарту етті. Туған жер алдындағы перзенттік парызын ұмытпайтын Айдын Рахымбаевтың еліне қамқорлық көрсетудегі белсенділігі басқаларға үлгі боларлықтай.
Биылғы жылдың ауыртпалығы көп болып отырғаны белгілі. Сын сағатта Мемлекет басшысы Қасым - Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған «Біз біргеміз!» акциясы аясында ауылдық округ әкімдері мен аудан кәсіпкерлері бірлесіп мұқтаж жандарға қол ұшын созуда. Аудандағы әлеуметтік жағынан аз қамтылған отбасыларға ет және басқа да азық-түлік тауарлары үлестіріліп, киім-кешек, тұрмысқа қажетті заттар берілді. Жалпы аудан көлемінде аталған акция аясында 9 млн теңгеден астам қаражатқа 2360 қолдауға мұқтаж жанға көмек жасалды. Осындай қиын-қыстау шақта жерлестеріне қолдау көрсетіп, қайырымдылық жасаған ауданның ірі шаруа қожалық басшыларын, жеке кәсіпкерлерді және жанашыр азаматтарды бөліп-жармай, барлығына халыққа қол ұшын созғандары үшін өз алғысымды білдіремін.
- Бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі саналатын халықты ауыз сумен қамту жұмыстары ауданда қандай деңгейде жүргізілуде?
- Өңірлерді дамыту бағдарламасын орындауда айқын жоспар, тындырымды іс бар. Көптеген маңызды жобалар жүзеге асырылуда. Әсіресе «Таза ауыз су», «Ақ бұлақ» сияқты бірқатар жобалар халықтың жағдайын жақсартуға арналған. Бұл орайда көптеген істер Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасы аясында жалғасын табуда. Көкпекті ауданының аумағында 50 елді мекен бар. Орталықтандырылған ауыз сумен аудан тұрғындарының 62,5 пайызы қамтамасыз етілген. Аудан бойынша тұрғындарды ауыз сумен қамту екі тәсілмен жүргізілуде. Тұрғындар саны 50 адамға дейінгі шағын ауылдарға блокты-модульді жүйе орнатылса, үлкен елді мекендерге су беру су құбырлары арқылы іске асуда. Осы орайда елді мекендерді ауыз сумен қамтамасыз етуде су құрылғылары нысандарын орнату аудандық жоспар бойынша жүзеге асырылып жатыр.
Бүгінгі күні Көкпекті, Самар, Ажа, Көкжайық, Құлынжон, Аққала, Үлкенбөкен, Көкжыра сынды 8 ауылға 2019 жылы басталған су құбырларын тарту жұмыстары жалғасуда. Биылғы жылы тағы да төрт елді мекенде, атап айтқанда Преображенка, Миролюбовка, Маринагорка, Үлгілі малшы ауылдарында сапалы, таза ауыз сумен қамтамасыз ету жұмыстары жүргізілуде. Тұрғындар саны 50 адамға жетпейтін ауылдарда блокты-модульді жүйе орнату өткен жылдан бері қолға алына бастады. Ауданның шағын 12 ауылында – Ақсу, Қарағандыкөл, Мелитополь, Жансары, Толағай, Қараөткел, Егінбұлақ, Шұбарқайың, Новостройка, Подгорное, Черноярка, Сүлеймен елді мекендерінде суды фильтрден өткізіп, тазалап жеткізетін блокты-модульді жүйе орнатылған. Биылғы жылы тағы 6 ауыл осы жүйе арқылы жеткізілетін таза судың рақатын көрмек. Олар: аты аңызға тақырып болған Толағай тауының түбіндегі Ақтас ауылы, әйгілі Өртеңтаудағы Ұзынбұлақ ауылы, Зайсан көлінің жағасындағы Нұра мен Сүлеймен ауылдары, қарағайлы орманды Қалба тауының қойнындағы Қайыңды ауылы мен Тана мешітінің мұрагер ауылы Жаңажол. Блокты-модульді жүйе құдықтары - ауыл тұрғындарына сапалы ауыз су жеткізудің ең арзан, ең тиімді түрі. Бұл тәсілмен Көкпекті ауданының 18 ауылына таза ауыз су жеткізіледі.
Таяу жылдары Көкпекті өңірінде ауыз су мәселесі толық шешіледі деген үміттеміз.
- Аудандағы әлеуметтік жағдайға тоқтала кетсеңіз...
- Жылдан-жылға өңірдің экономикасы дамып, аудандық бюджетке түсетін салық көбейе бастаған соң, өз қаражатымыз есебінен біршама ауқымды шараларды қолға алуға мүмкіндік туғаны қуантады. Ауданымыздағы Үлкенбөкен мен Палатцы аталатын екі ірі ауылдың Мәдениет үйлеріне ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізуге жергілікті бюджеттен 60 миллион теңге қаржының бөлінуін осы орайда мысал ретінде айтуымызға болады. Үлкенбөкен ауылындағы Мәдениет үйі пайдалануға берілгелі жөндеу көрмеген ғимараттардың бірі болатын. Ауданның шалғайдағы ауылдарындағы мәдениет ошақтары да жөнделуде. Солардың қатарында өткен жылы жөнделген Егінбұлақ және Қарақол ауылдарындағы мәдениет үйлерін атап өтуге болады.
Елдің рухани дамуы мен кемелденуі үшін ең маңыздысы мәдениет саласы екені мәлім. Соңғы екі жылға жуық уақытта аудан бойынша шалғайдағы ауыл клубтарының басым бөлігі жөндеуден өтті. Тұрғындарға рухани тұрғыдан қызмет көрсететін кітапхана, мәдениет үйлерінің елге өз деңгейінде қызмет етуі біздің ерекше назарымыздағы мәселелердің қатарында. Қазақылықтың қаймағы бұзылмаған Көкпекті өңірінің мәдениет саласы бүгінгі таңда елдің рухани жаңғыруына қомақты үлес қосып отыр деп ойлаймыз.
2020 жыл бүкіл әлем үшін, адамзат баласы үшін ауыртпалығын арқалай келді. Төтенше жағдай, шектеу шаралары еліміздің экономикасын әлсірету қаупін туғызып тұрғаны құпия емес. Жұмыссыздықты болдырмау бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің ішіндегі ең маңыздысы. Ауданымызда жүргізіліп жатқан құрылыс, жөндеу жұмыстарына 611 адамды тарту жоспарланып жатса, олардың 375-і бүгінгі күні еңбекті бастап та кетті. Бұл орайда 234 адам «Жұмыспен қамтудың жол картасы» бағдарламасы арқылы орналасты. Бұрын екі қолға бір күрек таппай, күнкөрістің қиындығын бастан кешкен ауданның бірқатар тұрғындары енді еңбекпен айналысып, өзіне де, қоғамға пайда келтіруде.
2019 жылдың қорытындысына сәйкес, облыс көлемінде экономикалық - әлеуметтік даму көрсеткіші бойынша ауданымыз 2-ші орынды иеленсе, 2020 жылдың қаңтар - сәуір айларындағы көрсеткіш бойынша Көкпекті ауданы көш басында тұр.
Жалпы, ауданымыздың бүгінгі әлеуметтік–экономикалық жағдайы осындай. Алдағы уақытқа жоспарланған жұмыс ауқымды. Ең бастысы - халқымыздың адамзат басына төнген қауіпті індеттен аман шығуы. Бүгінгі мүмкіндікті пайдаланып, барлық газет оқырмандарына денсаулықтарыңызға немқұрайлы қарамаңыздар, бейқамдыққа бой алдырмай, сақтық шараларын сақтайық дегім келеді.
- Сұхбаттасуға уақыт бөлгеніңізге рақмет! Халқыңыз аман болсын! Егіндеріңіз бітік шықсын! Ел экономикасын еселеу жолындағы еңбектеріңізге табыс тілейміз!

Сұхбаттасқан Риза АСАНҚЫЗЫ

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57