Нұржан ТОҚСЕЙІТОВ: СЫН САҒАТТА ҮРЖАРЛЫҚТАРДЫҢ БІРЛІГІНЕ ТӘНТІ БОЛДЫМ

Облыс әкімі Даниал Ахметовтің өкімімен Нұржан Тілеужанұлы Тоқсейітов 2020 жылдың 25 ақпанында Үржар ауданына басшылыққа  тағайындалды.

Аймағымыздағы халқының саны мен  жерінің көлемі жағынан  іргелі аудандардың бірі ғана емес, бірегейі бүгінгі Үржар оңтайландыру саясаты кезінде көршілес Мақаншы және Таскескен аудандарымен біріктірілген болатын. Басқа өңірлерге қарағанда  Үржарда оңтайландыру саясатына өкпелеп, ескіні аңсап тұрған халық байқалмайды. Бәлкім, іргелес жатқан аудандардың ежелден бір-біріне бөтендігі жоқ болғандықтан да шығар.

Міне, осы іргелі ауданның тізгіні НҰРЖАН ТІЛЕУЖАНҰЛЫ ТОҚСЕЙІТОВКЕ тапсырылғалы да 100 күн уақыт өтіпті.

100 күн әкімнің жұмысына баға беруге  жеткіліксіз болғанымен,  басшының  жаңа өңір, жаңа орта жайлы ой түйіп, алдағы жұмысқа жоспар жасауына оңтайлы сәт екені белгілі.

Таяуда  Нұржан Тілеужанұлымен сұхбаттасудың сәті түскен еді.

- Нұржан Тілеужанұлы, ауданға басшылыққа келген осы уақыттың ішінде өңірді түгел аралап, елмен, жермен таныстыңыз. 100 күнде Үржар жайлы, осы елдің адамдары жайлы  қандай ой түйдіңіз?

- Үржар - Барқытбел баурайындағы  бақ қонып, кие дарыған қасиетті мекен. Елі еңбекқорлығымен, жері жайсаңдығымен, даласы дарқандығымен танымал болған бұл өңір мені де жатырқамай қарсы алды. Алғашқы күннен жақын тартып, жылы шырай білдіріп  жатқан өңір халқына  алғысым шексіз. Өйткені кез келген істің берекелі болуының негізі  сыйластық екені белгілі.  Кез келген жанды табиғатымен баурап алатын киелі мекенге басшылық жасау - үлкен жауапкершілік.  Облыс әкімі тарапынан жүктелген сенім - мен үшін үлкен мәртебе. Сол сенімді ақтап, бүгінгідей  сынағы көп күрделі уақытта халыққа адал қызмет көрсету  жоспарымның ең негізгісі дер едім.

- Басшылық қызметте жинақтаған тәжірибеңіз жеткілікті. Үржар ауданында атқарылатын жұмыс  жоспарларыңызбен бөліссеңіз...

- Үржар - көп салалы өңір. Мал өсірумен де, көкөніс-бақша дақылдарын өсірумен де айналысатын,  халықты азық-түлікпен қамтамасыз етуде ерекше үлес қосып жүрген аудан. Жалпы, бұл өңірде өндірілмейтін өнім жоқ деуге болады. Араның балы да, күнбағыстың майы да, шұжық та, сүт өнімдері де өзіміздің тауар өндірушілердікі. Сондықтан да болар, халқының тұрмысы  ауқатты.

Менің алдымда тұрған міндет - аудан экономикасын дамыту, халықтың әлеуметтік  жағдайын жақсарту, елді мекендердің көркеюіне мұрындық болу. Бұл орайда алдағы уақытқа  жасалған жоспар көп. Су құбырлары тартылмаған ауылдар бар екен. Ағымдағы жылы бірнеше ауылдарға су құбырлары тартылады деген ойдамын. Жол мәселесі - қай ауданның да күн тәртібінен түспейтін мәселе. Өйткені бүгін жөнделген жолдар келесі жылға дейін тозып жатады. Бірқатар автокөлік жолдарын жөндеуден  өткізуді жоспарлап отырмыз.

Үржар ауданының экономикалық, әлеуметтік жағдайын жақсарту мақсатында 2020 жылға арнайы жоспар құрылған болатын. Бұл орайда, облыс әкімі Даниал Ахметовтің тапсырмасына сәйкес, біршама жұмыстар атқарылады: Қабанбай, Бақты, Бестерек, Көктал, Елтай, Ақжар, Шолпан және Жоғарғы Егінсу ауылдарындағы су құбырларының құрылысына және Үржар, Мақаншы, Сағат ауылдарындағы су құбырларын қайта жаңғырту жұмыстарына республикалық бюджеттен қаржы бөлінді. Сондай-ақ  кіші елді мекендерді таза ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында блокты-модульдік станцияларды орнатуға облыстық бюджеттен қаржы қарастырылып отыр. «Ауыл - Ел бесігі» бағдарламасы аясында Үржар ауылындағы жүзу бассейнінің құрылыс жұмысын аяқтау жоспарда.

Өздеріңіз де білесіздер,  қоғамның қолдауға мұқтаж тобын  баспанамен қамтамасыз ету бүгінгі таңда  мемлекеттің ерекше бақылауында тұрған мәселелердің ішіндегі ең маңыздысы. Осы орайда  30 және 60 пәтерлік екі тұрғын үйдің құрылысы да ағымдағы жылы аяқталады деп жоспарлап отырмыз. Мақаншы ауылындағы спорт модулінің құрылысы да белгіленген уақытта  пайдалануға берілуге тиіс.

Облыстық бюджеттен Үржар ауылындағы Абылай хан даңғылын, көп қабатты тұрғын үйлердің аулаларын абаттандыруға, Алакөл көлі жағалуының бас жоспарына өзгертулер енгізуге бөлінген қаражат мақсатты жұмсалды. Үржар ауылындағы 28 көшеде жөндеу жұмыстары басталды. Қызылту ауылы тұрғындарының өтініші де ескеріліп, облыстық бюджеттен бөлінген қаражатқа орташа жол жөндеу жұмыстарын жүргізу жоспарлануда.

Айдынды Алакөл де назардан тыс қалмақ емес. Жоспар көп, алдағы уақытта сол істердің  орындалуы жайлы газет оқырмандарымен бөлісе жатамыз ғой.

- Аудан экономикасының қалыпты жағдайда дамып, одан ары өсуіне кәсіпкерлік саласының қосар үлесі мол. Осы ретте кәсіпкерлерге қандай қолдаулар көрсетілуде?

- Аудандағы шағын бизнестің дамуын кәсіпкерлік нысандар санының артуынан байқауға болады. Жыл басынан аудан көлемінде 3 сауда дүкені, 1 наубайхана, 1 дәмхана, 1 сауна, 2 сұлулық салоны іске қосылып, орта есеппен 20 адамға жаңа жұмыс орны ашылды.

Ағымдағы жылдың басынан әлеуметтік маңызы бар өнімдердің бағасын тұрақты ұстау мақсатында 255 меморандум  жасалды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлының алдымызға қойған ең маңызды міндеттерінің бірі - жұмыссыздық деңгейін төмендетіп, халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру, экономиканың қарқынды дамуын қамтамасыз ету. Бұл міндеттерді орындау үшін мемлекет тарапынан «Бизнестің жол картасы - 2025», «Даму Өндіріс», «Қарапайым заттар экономикасы» және «Еңбек» нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламалары іске асырылуда.

Өнім өндіруші кәсіпорындар санын арттыру, кәсіпкерлік қызметті дамытуға қолдау көрсету, оларға жағдай жасау және ауданның инвестициялық ахуалын көтеру бойынша жұмыстар жалғасын табатын болады.

- Нұржан Тілеужанұлы, биылғы егістік жұмыстары қалай өтуде?

- Биыл диқандар мол өнім алады деген үміттеміз. Өткен жылмен салыстырғанда егістік алқабы ұлғайды. Ауданның ауылшаруашылық құрылымдары мен тұқым шаруашылығымен айналысатын мекемелер арасында дәнді дақылдардың, күнбағыстың, жүгерінің гибридті тұқымын алуға келісімшарт жасалынып, ауданға әкелінді. Облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес, экспортқа бағытталған дақылдарды өсіру қолға алынуда. Биылғы жылы жүгері мен соя дақылының егістік көлемін ұлғайту жоспарланған. Ауданда көктемгі егіс жұмыстарын уақытында жүргізу үшін «жасыл дәліз» арқылы жұмыстар атқарылды.

Шаруа қожалықтарының және жеке тұлғалардың иелігіндегі 2601 бірлік трактор тіркемелерімен қоса көктемгі егістік жұмыстарына жұмылдырылды.

Ағымдағы жылы көктемгі дала жұмыстарын жүргізу үшін облыстық ауыл шаруашылығы басқармасынан ауданға дизель отыны бөлінді. Мақаншы өңіріне «Технэ Оил» ЖШС, Үржар, Таскескен өңірлеріне «Алем Транс Оил» ЖШС дизель отынын 172 теңгеден сатуда. Бүгінгі күнге ауданға 1100 тонна дизель отыны әкелінді.

- Жұмыспен қамту, әлеуметтік бағдарламалардың жүзеге асырылуы жайында айтып өтсеңіз...

- Жұмыссыздық дегеніміз әлеуметтік  құбылыс  болғанымен, елдің экономикасын да айтарлықтай артқа тартады. Өйткені жұмыссыз халық - қоғамның  қолдауды қажет ететін жалақысыз  тобы. Халықтың еңбек етуге жарамды  тобы жұмыспен қамтылуы керек. Бұл орайда біздің елімізде әртүрлі  бағдарламалар жасалған. Жұмыс іздеген кез келген адам аудандағы Жұмыспен қамту орталығына барып, өзін жұмыспен қамтамасыз ете алады. Ағымдағы жылдың басынан жұмыспен қамту мәселесімен 551 адам өтініш берсе, олардың ішінде  183 адам қоғамдық жұмыстарға, 10 азамат  жастар тәжірибесі бойынша және  ауданның 16  тұрғыны  әлеуметтік жұмыс орындарына жолданды. Жұмыссыз ретінде тіркелген азаматтар саны өткен жылмен салыстырғанда артып отыр.

Биылғы жылы 936 отбасыға атаулы әлеуметтік көмек тағайындалды. Табыстары күнкөріс деңгейіне жетпейтін адамдарға ақшалай материалдық көмек  бөлініп отыр. 8 Наурыз - Халықаралық әйелдер мерекесіне байланысты «Алтын алқа»,  «Күміс алқа» белгілерімен  марапатталған, 4 және одан да көп кәмелетке толмаған балалары бар аналарға біржолғы ақшалай  көмек берілді. Шығыс Қазақстан облысы жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру басқармасының 2019 жылға бекіткен жоспары бойынша Үржар ауданында 30 әкімшілік нысанды бейімдеу жоспарланып, бүгінде жүзеге асырылды. Мүгедектер мен қарттарға 38 әлеуметтік қызметкер мемлекеттік стандартқа сай арнаулы әлеуметтік қызмет түрлерін үй жағдайларында көрсетіп келеді.

– Биылғы жыл бүкіл адамзат баласына ауыртпалығын арқалай келді. Осы сын сағатта үржарлықтар бірге бола алды ма? Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен елімізде «Біз біргеміз» акциясы қолға алынды. Акция аясында ауданда қандай жұмыстар атқарылды?

- Дұрыс айтасыз, биыл тек біздің еліміз үшін ғана емес, бүкіл адамзат баласы үшін ауыртпалығы көп жыл болып тұр. Әлемді жайлаған пандемиядан аман шығу жолында әр адамның жауапкершілігі қажет болды. Менің Үржар ауданына жаңадан басшылыққа тағайындалған уақытым осы карантин мезгіліне сәйкес келді. Аудан халқының осындай сын сағаттағы бірлігіне тәнті болдым. Мемлекет басшысының бастамасын қолдау мақсатында «Nur Otan» партиясының Үржар ауданындағы филиалының ұйымдастыруымен ардагерлерге, көп балалы аналарға азық-түлік таратылып, халық қайырымдылық жасаудан жарысқа түсті десек те болады. Игі бастама әлі жалғасын тауып жатыр. Осы ретте демеуші кәсіпкерлердің де еңбегі зор екенін атап өткен орынды. Айталық, Науалы ауылдық округі бойынша ауыл тұрғындары 314 000 теңге қаражат жинап, аз қамтылған, жалғыз басты, жұмыссыз, көп балалы 46 отбасыға азық-түлік пен гигиеналық заттар таратылды. Нұр-Сұлтан қаласындағы жерлестер тарапынан 300 000 теңгеге ірі қара малы құрбандыққа шалынып, еті таратылды. Ауылдағы Шешенгарановтар отбасы қосымша бір қой сойып, етін үлестірді.

Көлденең ауылындағы жеке кәсіпкер «Юбилейный» ЖШС-нің басшысы Мамырбек Қарашев 300 кг ет пен 1 тонна майды ауыл тұрғындарына үлестірді. Дәл осы бастаманы ауыл адамдары, Үржар жастары қолдап, әлі де жүзеге асырып отыр. Сондай-ақ аудан әкімшілігінің қолдауымен «Жас сұңқар» еріктілер тобы да 41 үйге ет жеткізіп берді.

Қабанбай ауылының дәрігерлік амбулаториясының қызметкерлері, «Nur Otan» партиясы мүшелері де қайырымдылық шарасынан қалыс қалмай, әлеуметтік жағынан әлсіз топтарды азық-түлікпен, гигиеналық заттармен қамтамасыз етіп, көмек көрсетті.

Үржар ауылындағы «Береке» шаруа қожалығындағы қамбада ұн да, бидай да жеткілікті болды. Бір аптада 15 тонна ұн шығару мүмкіндігі бар қожалықтың иесі - Болат пен Талғат Мұқажановтар. Қиын кезде халқына қолдау көрсеткен Болат пен Талғат Мұқажановтарға азаматтық  белсенділіктері  үшін алғыс білдіремін.

Шектеу уақытында ауданның мәдениет қызметкерлері де халықты өз тараптарынан  қолдауға атсалысты. Наурыз және мамыр айларындағы мерекелер  төтенше жағдай уақытында да тоқтатылмай, онлайн түрінде жүзеге асырылды. Онлайн - байқаулар мен концерттер ұйымдастырылды. Елдегі төтенше жағдайға байланысты сәуір айында барлық әншілер мен шағын өнер ұжымдары әлеуметтік желі арқылы тікелей эфирде концерт беру туралы тапсырма алған болатын.

Мәдениет бөлімінің ұйымдастыруымен Үржар ауданы өнерпаздарының #BizBirgemiz# «Өнеріміз сіздерге» тақырыбындағы онлайн - концерті көрермендердің ықыласына бөленді.

Аудандық мәдениет үйінің барлық әншілері жеке концерт беріп, тікелей эфирде халықтың көңілін көтерді. Қазақстан Республикасы мәдениет саласының үздігі, ауданымыздың мақтанышы, Үржар аудандық Мәдениет үйінің дәстүрлі әншісі Гүлмира Темірбекованың тікелей эфирдегі онлайн - концертін көп адам тамашалады. Гүлмира Темірбекова - халықаралық және республикалық байқаулардың жеңімпазы, «Мен қазақпын» республикалық тележобасына қатысқан облысымыздағы белгілі өнер иесі.

Үржар ауданының белсенді жастары да тікелей эфир аясында танымал жерлестеріміздің қатысуымен сұхбат жүргізуді қолға алды.  Қысқасын айтқанда, бұл істе шет қалған сала болған жоқ. Халқының осы бірлігінің арқасында аудан қауіпті індеттен аман шықты.

- Ауданда оқушыларға қашықтықтан білім беру қалай жүзеге асырылуда?

- Бүгінде Үржар ауданы бойынша 51 білім беру мекемесі бар. Оның 46-сы орта, 5-еуі негізгі мектеп қатарына жатады. Төтенше жағдай кезінде аудандағы барлық 12 267 оқушы үйлерінде білім алды. Қашықтан оқыту технологиясы 3 форматта жүзеге асырылды: интернет платформалары арқылы, республикалық телеарналар арқылы және қағаз нұсқада.

Қашықтан оқыту бойынша туындаған барлық мәселелер дер кезінде шешіліп отырды. Оқушылар да, мұғалімдер де қашықтықтан оқыту жүйесіне төселіп қалды.

Ауданымыздағы Қ.Төлеубеков орта мектебінің оқушылары математика және жаратылыстану пәндерінен өткен облыстық кешенді олимпиадаға онлайн режимінде қатысып, жүлдегер атанғанын да айта кету керек.

Ал ҰБТ Білім министрлігінің тапсырмасына сай жүзеге асырылатын болады. Штаттық режимде 20 маусымнан бастап санитарлық ережелерді сақтай отырып ҰБТ-ны өткізу жоспарлануда.

- Айдынды Алакөл жылдан-жылға көркейіп, туристердің қызығушылығын арттыруда. Биылғы жылы көл жағалауында қандай жұмыстар атқарылмақ?

- Алакөл жағалауын абаттандыру бойынша облыс әкімі Даниал Ахметовтің берген тапсырмасына сәйкес жұмыс істеудеміз. 2020 жылы Қабанбай ауылынан Алакөл көлінің жағалауына дейінгі аумақты абаттандыруға 26,6 млн теңге бөлінді. Бұл жобада көгалдар отырғызу, айдау сорғыларын орнату, велотротуарлық жолды бояу, су резервуарын орнату, суару жүйесін орнату сынды жұмыс түрлері қарастырылған.

Бүгінгі күні көгалдандыру үшін қаратопырақ әкелініп, тегістеу жұмыстары жүргізілуде. Жақында Алакөлге барып, жағалауды аралап, орынбасарларыма тиісті тапсырмалар бердім.

Алакөл көлінің жағалауында демалушылар үшін қолайлы жағдай жасау мақсатында қолда бар модульді санитарлық-гигиеналық дәретхананы іске қосу, қосымша тағы да осындай дәретханалар мен киінуге арналған кабиналар орнату, нормативтік талаптарға сәйкес құтқару пунктін орнату, жағажайға тыйым салу және ескерту белгілерін, ақпараттық стендтер, тақтайшалар, буйкалар орнату, шағын көлемді су кемелері үшін тиісті қоршаулары мен ақпараттық тақтайшалары бар жеке тұрақтар салу жоспарлануда. Бөлінген қаражат есебінен веложолақ салынып, спортшыларға жақсы мүмкіндік жасалып отыр.

Осыған дейін тақтатас төселіп, ағаш көшеттерін отырғызу, саябаққа және Арбатқа жаңадан газон отырғызу, 450 метрлік қоршау  орнату, парктің металл қоршауын жөндеу және  сырлау,  әрлеу жұмыстары жүргізілді. Сумен жабдықтау жүйесін жөндеу, істен шыққан бейнебақылау камераларын ауыстыру жұмыстары да атқарылуда.

Биылғы жылы  коронавирус  инфекциясының таралу қаупіне байланысты шетелде демалудың мүмкіндігі шектеулі  болатыны белгілі. Ендеше,  отандық туризмді дамытатын кез келді. Қазақстандықтардың басым бөлігі дертке шипа іздеп айдынды  Алакөлді бетке алады.

Көл жағалауы сол демалушыларға қолайлы жағдай жасауға дайын болуы керек. 

- Нұржан Тілеужанұлы,  сырт көз сыншы ғой. Аудан халқы  жаңа әкім - өзіңіз жайлы кеңседе көп отыра бермейтініңізді  жиі  айтады ...

- Иә, кабинетте отыра беруді аса ұнатпаймын.  Барлық жұмысты өз көзіммен көріп, нәтижеге қол жеткізбейінше тыным таппаймын. Блокпостарда жиі боламын. Халықтың көкейінде жүрген барлық сауалдарға жауап беру менің міндетім деп есептеймін. Адам көп шоғырланатын банктер мен поштаға барып  тұрғындар  тарапынан қойылған  сауалдарға  жауап беремін. Сондай-ақ тиісті мамандарға да түсіндірме жұмыстарын жүргізуге тапсырма берілген. Аудан орталығында орналасқан сауда дүкендерін аралау да әдетіме айналды. Ондағы мақсатым - халық тұтынатын тауарлардың бағасының қолжетімді болуын қадағалау, мәселені өз көзіммен көру, білу, сараптау. Бағаның негізсіз көтерілуіне жол бермеу. 

- Сұхбатыңызға рақмет!  Үржарды өркендету, аудан экономикасын дамыту жолында қолға алған істеріңіз табысты болғай.

Сұхбаттасқан Ақерке БЕРІКҚЫЗЫ,

«Семей таңы»

Жарқынбек БАЙСАБЫРОВ:ТОЙДЫҢ БАСТЫ ҚҰНДЫЛЫҒЫ - ҰЛЫ АБАЙДЫҢ АСЫЛ МҰРАСЫ

Биыл Абай Құнанбайұлының туғанына 175 жыл толады. Қазақ халқының атын әлемге танытқан ұлы перзентінің мерейтойын лайықты атап өту шаралары Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен республика көлемінде өткен жылы жоспарланып, арнайы құрылған комиссия дайындық жұмыстарын да бастап кетті. Бұл мерейтой аясында тек Қазақстан көлемінде ғана емес, халықаралық деңгейде де үлкен рухани - мәдени іс-шаралар ұйымдастыру жоспарлануда. Біз таяуда Абай ауданының әкімі Жарқынбек Байсабыровпен кездесіп, ақынның туған жеріндегі мерейтойға дайындық жұмыстары жайлы сұхбаттасқан едік.

- Жарқынбек Борашұлы, әңгімені “Қалың елім, қазағым, қайран жұртым!…” – деп күңірене толғап кеткен ақын тойына артындағы елі қалай дайындалып жатыр деген сауалдан бастасақ...
- Әңгімені осы үлкен, ауқымды шараны кім үшін және не үшін тойлаймыз деген сауалдан бастаған жөн болар. Абайдың 175 жылдығы той тойлау үшін, ақынның ұлылығына ғана бас ұру үшін емес, әлемге қазақ халқының ақыл-парасатын таныту, елдің елдігін әйгілеу, бүгінгі ұрпақтың ой-өрісін кеңейтіп, рухани тұрғыдан дамуына ықпал ету мақсатында өткізілетінін естен шығармағанымыз абзал.
Бұл күндері ақынның туған елі мерейтойды жоғары деңгейде өткізу мақсатында жасалған жоспар мен мемлекеттік бағдарламаларды орындау үшін жұдырықтай жұмыла еңбек етуде. Өткен жылы Абай тойына байланысты мерейтойлық комиссияның ұйғарымымен Абай туған Сырт Қасқабұлақ пен Ақшоқы елді мекеніндегі Құнанбай қорымын жөндеу жұмыстары қолға алынды. Бұл екі тарихи орын да бұрын ешкімнің теңгерімінде болмаған, өткен жылы осы тарихи орындар Абай ауданының мәдениет үйінің теңгеріміне алынды. Мемлекет басшысы Қасым - Жомарт Тоқаев Шығыс Қазақстан өңіріне келген сапарында Абайдай дананы дүниеге әкелген дала данышпаны Құнанбай Өскенбайұлының тарихи бейнесін ашу және оны өскелең ұрпаққа насихаттау қажеттігін айтып, тапсырмалар берген болатын.
2019 жылдың қыркүйек айының 16-сы күні аудан әкімдігінің мәжіліс залында облыс басшысы Даниал Ахметовтің қатысуымен Абайдың 175 жылдық мерейтойын өткізуге байланысты комиссия отырысы өтті. Облыс әкімі осы сапарында Абай туған Сырт Қасқабұлақ пен Ақшоқыдағы Құнанбай қорымында болып, онда жүзеге асырылатын жобалармен танысты, өз ойын ортаға салып, атқарылатын жұмыстар белгіленді.
Бүгінгі күні ұлы Абайдың туған жері Сырт Қасқабұлаққа абаттандыру және құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізілуде. 70 түп шырша, 116 түп терек отырғызылды. 600 метр қоршау орнатылды. Сондай-ақ Сырт Қасқабұлаққа кіреберіс 1,7 шақырым жолға орташа жөндеу жұмыстары жүргізіліп, асфальт төселді.
Ақшоқыдағы Құнанбай қорымын қоршау, абаттандыру, көгалдандыру жұмыстарына тиісті қаражат бөлінді. Қорымдағы тозығы жеткен ескі белгі тастар ауыстырылып, заман талабына сай, Құнанбай Өскенбайұлына 2 метрлік гранит белгі тас пен сол жерде жатқан барлық аруақтарға граниттен белгі тастар қойылды. Бүгінгі таңда қоршау, көгалдандыру, абаттандыру жұмыстары аяқталды. Құнанбай рухына тәу етіп келушілерге толық мүмкіндік жасалды. Қазір музей үйінің іргетасы қаланып, құрылыс жұмыстары одан әрі жалғасуда.
Қазіргі уақытта Бөрілі елді мекені мен оған барар жолдың бұрылысындағы стелланы абаттандыру жұмыстары жүргізілуде. Елді мекенге кіреберіс қақпа жаңадан қойылып, мұражай алаңына тақтатас төселеді, келуші қонақтарға, туристерге тыныстап, демалуға арналған орын (беседка) жасалып, су құбыры тартылады. Сондай-ақ балаларға, тұрғындарға арналып StreetWorkout спорттық алаңы салынуда.
«Жидебай» мемориалдық кешеніне бұрылыстағы стелла алаңы абаттандырылуда. Абай Құнанбайұлының 125 жылдығында қойылған бұрылыстағы белгінің орнына жаңадан биіктігі 9 метрлік стелла орнатылады. Стелланың ұшар басы күн батареясы арқылы күндіз қуат алып, түнгі мезгілде жарық шашып тұрады. Кітап бейнесінде жасалған стеллада Абай мен Шәкәрімнің тағылымдық шумақтары жазылады. Сол бұрылысқа 800 шаршы метр асфальт төселіп, 4х6 метр көлемдегі демалыс орны орнатылды.
Аудан орталығы Қарауыл ауылының кіреберісінде орналасқан Семей - Қарауыл бағытындағы қақпа заман талабына сай безендіріліп, ұлы Абайдың бейнесі кескінделеді. Қақпа заман талабына сай оюлармен әшекейленіп, көркемделді. Ары қарай Қарауыл ауылына кіреберістегі айналма жолдың бойындағы қарсы бетте өз қонағын қарсы алатын данышпан Абайдың туған халқына қалдырған «Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп» деген өсиет сөзі үлкен көлемдегі жарықтандырғыштары бар әріптермен орналастырылды.
- Той да өтер, артында қандай ой, қандай белгі, қандай тағылым, үлгі қалады?
- Әрине, тойдың ең басты құндылығы – Ұлы Абайдың бүгінгі ұрпаққа қалдырып кеткен теңдесі жоқ асыл мұрасы. Барлық іс осы ұлы мұрадан бастау алуы керек. Бұл орайда тек ақынның туған жері ғана емес, бүкіл қазақ елі, тіпті әлем халықтары Абай мұрасын насихаттауда белсенділік танытуда. Өздеріңіз де білесіздер, Абай өлеңдерін жаппай оқу науқанын өткен жылы Мемлекет басшысы Қасым - Жомарт Тоқаевтың өзі бастап беріп, желі қолданушылары арасында ерекше қолдауға ие болды.
Іс - шараның негізгі мақсаты ақын мұрасын қастерлеп, тағылымын бүгінгі ұрпақтың терең түсінуіне мүмкіндік жасау, қазақ деген халықтың ірілігін әлемге әйгілеу, Абайы бар елдің болашағы жарқын екенін байқату деп есептеймін. Бұл - рухани жағы.
Сөз астарынан ақын туған елде тойдан кейін қандай белгі қалады деген сауалды түсініп отырмын. Ел аузынан «Мынау Абайдың 125 жылдық тойы кезінде жасалған», «Мынау Абайдың 150 жылдығында жөнделген» дегенді жиі естиміз. Ендеше, келер ұрпаққа «Абайдың туғанына 175 жыл толуы кезінде жасалған» деген сөз де қалу керек шығар... Бұл орайда Қарауыл ауылында 300 орындық жаңа мектеп құрылысы бой көтеруде. Мектеп оқушыларына, ауыл тұрғындарына қолайлы жағдайлар жасау мақсатында жаңа мектепке апаратын С.Бекбосынов, Әйгерім көшелеріне асфальт төселіп, жарық шамдар орнатылуда. Сонымен қатар Қ.Мұхамедханов, Мамай, Ұлжан көшелеріне де асфальт төсеу жұмыстары жалғасын табуда. Екі ауысымда оқып жатқан оқушылар жаңа мектеп құрылысы аяқталғаннан кейін бір ауысымда оқиды деген жоспар да бар. Білім ошағының ғимараты заман талабына сай IT-технология құралдарымен жабдықталатын болады.
Аудандағы үлкен көшелердің бірі С.Бекбосынов көшесіндегі гүлзарлар мен ағаштар қоршалып, абаттандыру жұмыстары жүргізілуде.
Кіші архитектуралық бейнелер орнатылып, шынар ағаштары отырғызылып, абаттандырылатын шағын алаң қоршалып, жаңа мектепке көрік беретін болады.
Ұзындығы 600 метр, ені 250 метр, жалпы аумағы 15 гектар болатын Абай саябағы салынуда. Абаттандыру жұмыстары жүргізілуде. Бұл саябақ Абай тойының ең негізгі іс-шаралары өтетін орын болмақ. Саябаққа облысымыздың қала, аудандары кәсіпорындарының жалпы жиыны 240 киіз үйлері тігілетін болады. Ұлы ақын есімімен аталатын бұл демалыс орны аумағы бойынша аудандағы ең ірі саябақ болады. Бұл саябақта ұлылар еліне тәу етіп келушілерге, туристерге қолайлы жағдайлар жасалады. Атап айтсақ, орындықтар орнатылып, асфальт төселеді, ойын алаңдары жасалып, тал егіліп, абаттандырылады. Мерейтой өткеннен кейін келешекте бұл жер халықтың, жастардың демалатын орны болып қалуын жан-жақты ойластырудамыз.
Қарауыл ауылына 1972 жылы су жүйесі тартылған. Бүгінгі күні тозығы жеткен су құбыры қайта жаңғыртылуда. Аудан орталығындағы барлық тұрғын үйлер таза ауыз сумен қамтамасыз етілетін болады.
Қарауыл ауылындағы Қарауыл төбедегі дала сахнасына және ипподромға ағымдағы жөндеу, сондай-ақ Қарауыл төбеге кірме жолға ағымдағы жөндеу және жарықтандыру жұмыстары жүргізілуде.
Қарауыл ауылындағы 1995 жылы салынған мешіт ғимараты бүгінгі күні ескірген. Абай ауданының тумасы Думан Амантайұлы бастаған Зекеновтер әулетінің демеушілігімен Абай тойы, «Туған жерге тағзым» акциясы аясында 300 кісілік жаңа мешіттің іргетасы құйылып, құрылысы жүргізіліп жатыр. Бүгінде қажетті құрылыс материалдары жеткізілуде. Нысан ағымдағы жылдың тамыз айында аяқталады деп жоспарлануда.
Аудан азаматтары - Бөкенші баба ұрпақтарының бастамасымен ескі мешіттің ғимараты күрделі жөндеуден өткізіліп, діни рәсімдер шариғат талаптарына сай жүргізілуі үшін 400 адамға арналған қатымхана есебінде халыққа пайдалануға берілмек. Ауданда осы уақытқа дейін арнайы қатымхана болмаған.
Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Кенжетайұлының тапсырма- сына сәйкес, аз қамтылған, көп балалы отбасыларға көмек көрсету мақсатында қаражат бөлініп, Қарауыл ауылының Мамай атындағы көшесіндегі иесіз қалған екі көп пәтерлі тұрғын үйге жөндеу жұмыстары басталды. Мерейтой аясында көп балалы отбасыларды баспанамен қамтамасыз ету жоспарда бар.
Ауыл орталығындағы Құнанбай көшесінің бойына биіктігі 8 метрлік сағат формасындағы стелла орнатылып, маңайы абаттандырылуда. Алдағы уақытта халықтың демалыс орнына айналатын болады. Қарауыл төбедегі үлкен көлемдегі жарықтандырғыш әріптермен жазылған «Абай 175» жазуы мен биіктігі 11 метрлік Ту және ауылдың көше бойларында безендірілген жарықтандырғыш элементтер келген қонақтар мен туристерге алыстан менмұндалап тұрады. Сонымен қатар Streert Workout спорттық алаңы орнатылады.
- Жасыратыны жоқ, бүгін әлеуметтік желіде шу болып жатқан «домбыра тақырыбын» алғашқылардың қатарында көтергендердің бірі мен едім... Осы мәселеге орай өз ойыңызды айта кетсеңіз...
- Хакім Абайдың 175 жылдығына орай, аудандағы ел ағаларының ұсынысымен ақынның туған жерінде рухани-танымдық сипаты ерекше ескерткіш белгі жасау мақсатында эскиз әзірленді. Эскиз дом-быра пішінді. Домбыра пішінінің келтірілу себебі – Абайдың «Туғанда дүние есігін ашады өлең...» деген өлең жолы негізге алынды. «Осы жерге поэзияның құты қонған» деген ұғымда оған қойылған қауырсын-қалам пішіні келтірілді. Сондай-ақ оның бергі жағына жартылай орала ашылған параққа «Туғанда дүние есігін ашады өлең...» деген Абайдың өлең жолы жазылды. 45 гранит тасқа қашала өрнектелген ақынның ғибратты нақыл сөздері келушілерге даналық тағылымын сезінуге толық мүмкіндік береді.
Аталған домбыраның эскиз пішініне көркемдік, әдемі дизайнды сәулет өнері ретінде қарауымыз керек. Уағдаласқан ісіңді «домбыраның» таза алаңында шеш. Нағыз қазақпын десең, «домбыра» үстінде абыз даланың күйін шерт. Бұл – символ! Көк аспан мен қара жердің қасиеті бірдей. Заман талабына сай өнер туындысы кез келген форматта бейнеленіп, насихатталуы заңды құбылыс. Ендеше, үлкен дауға себеп болатындай негіз көріп отырған жоқпын. Ұлы ақын туған өңірде ұлттық кешенді өнер композицияларының жандануы - Тәуелсіздік талабы. Бұл – қашанда мақтаныш. Мысалы, «Жұлдыздар аллеясына» тоқталсақ. Аяқ астындағы ондай аллеялар алыс-жақын шетелдерде (Ресей Федерациясы, АҚШ) жасалған. Сонымен қатар Страдивари скрипкасы және рояль пішініндегі бассейн өркениетті АҚШ елінде де бар. Қалыптасып қалған стереотиптік ұғымды қойып, бұл тас бейнеге сәулет өнері тұрғысынан кеңінен қарауымыз керек.
Біткен іске сыншының көп болатынын білеміз. Өмір сүрген заманы үшін ғана емес, бүгінгі ұрпақтары үшін де, «Мен бір жұмбақ адаммын...» - деп өзі айтып кеткендей, құпиясы әлі толық ашылмаған ерекше құбылыс - хакім Абайдың “Біріңді, қазақ, бірің дос көрмесең, істің бәрі бос!” деген даналығын әр кез есте ұстап, ұсақ-түйекті термелеп, істен кемшілік іздегеннен гөрі, ақын тойының ұлтымыздың ұлылығын шетелдіктерге мойындататындай, келер ұрпаққа өнеге ретінде қалатындай өтуі жағын көп болып ойластыруымыз керек қой.
- Әңгімеңізге рақмет! Істеріңізге сәттілік тілейміз!

Сұхбаттасқан Риза МОЛДАШЕВА

Шалқар БАЙБЕКОВ:АУДАНЫМЫЗДЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ ОҢ ӨЗГЕРІСТЕР ҚУАНТАДЫ

Шалқар Байбеков 1967 жылы 6 ақпанда бұрынғы Семей облысы Абай ауданында дүниеге келген.
Қызмет жолын 1988 жылы Семей облысы Жаңасемей аудандық инспекциясының мемлекеттік сақтандырудың аға инспекторы болып бастады. 1990 жылдың шілде айынан бастап Семей облысының салық инспекциясы саласында қызмет етті. 1999 - 2014 жылдары Павлодар, Астана қалаларында, Қарағанды облысында Салық комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.
2014 жылы Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болды.
2017 жылдың тамыз айында ШҚО әкімінің орынбасары қызметіне тағайындалды. 2019 жылдың қараша айынан Бесқарағай ауданының әкімі.
Облыс әкімінің орынбасары қызметінде Шалқар Заманбекұлы ауыл шаруашылығы, табиғи ресурстар, жер қатынастары мен ветеринария салаларына жетекшілік етті. Бесқарағай ауданына басшылыққа тағайындау кезінде аудан активіне жаңа әкімді өзі әкеліп таныстырғанда Даниал Ахметовтің: «Шалқар Байбеков - өте тәжірибелі басқарушы. Ол өзінің тәжірибесін Бесқарағай ауданын дамыту жолындағы маңызды мәселелерді шешуде қолданатынына сенімдімін», - дегені есімізде.
Одан бері 7 айдай уақыт өтті. Шалқар Заман-бекұлымен біздің бүгінгі сұхбатымыз Бесқарағай ауданына басшылыққа келгеннен бергі осы 7 ай уақытта атқарылған істер мен алдағы жоспар жайлы болмақ.

- Шалқар Заманбекұлы, облыс басшысы Даниал Кенжетайұлы Сізді ауданға әкеліп таныстырып, тағайындады. Тағайындау барысында аудандағы түйткілді мәселелерді айтып, нақты тапсырмалар жүктегенін де білеміз. 7 ай көп уақыт емес десек те, айтуға тұрарлық істер бар сияқты ғой...
- Иә, облыс басшысы осы қызметке тағайындалғанда маған да барлық аудан әкімдеріне қоятын талап пен міндеттерді қойды. Ол міндеттердің ең маңыздысы - ауданның әлеуметтік-экономикалық жағдайын көтеру, халықтың тұрмыс деңгейін жақсарту. Кез келген ауданның даму деңгейі индикаторлық көрсеткіштерімен анықталады. Қызметке кіріскен бетте аудандағы елді мекендердің барлығын аралап, қанша мектеп, қанша балабақша бар, жұмыспен қамту қандай деңгейде, кәсіпкерлік қалай жолға қойылған, олардың жағдайлары қалай, қанша жерге жол керек, қанша ауылға су тарту керек деген мәселелерді зерделеп шықтым. Халықпен кездестім. Жеке қабылдауыма келген тұрғындардың өтініш-тілектеріне құлақ түрдім. Ауданда қордаланып қалған мәселелердің ішіндегі кезек күтпейді дегендерін ерекше бақылауыма алдым.
Аудан орталығы Бесқарағай ауылдық округінде көктемгі қар еру кезінде үйлерді су басып қалу мәселесі бірнеше жыл бойы шешімін таппай келе жатқан проблемалардың бірі болатын. Нақты айтқанда, 2017 жылдан бері Бесқарағай ауданының орталығында жер асты және Куликово, Камышановка, Даманск сияқты көлдердің суларының көтерілуі сол маңдағы тұрғын үйлерге залалын тигізіп, халықтың мазасын кетіріп жүргені көпшілікке белгілі. 2019 жылы көктемде суға батқан үйлердің мәселесі биыл шешілді. Басшылыққа тағайындалған алғашқы күннен бастап-ақ Бесқарағай ауылының маңын түгел аралап көріп, көлге жақын орналасқан аумақтағы су басу қаупіне бейім жерлерді ерекше бақылауға алдым. Осы мәселені шешу шаралары қызметке кіріскен бетте қолға алған шаруаларымның бірі болды. Су басу қаупінің алдын алу жұмысы Бесқарағай ауылдық округінде 2019 жылдың күзінде, қараша айында басталды деуге болады. Апаттың алдын алу мақсатында жасалған арнайы жоспарға сәйкес жұмыс жүйелі түрде жүргізіліп отырды.
Бесқарағай ауылындағы Куликово көлінің маңындағы 2 400 метрдей жерге топырақ жайылды. Үстіміздегі жылдың ақпан айында Камышановка көлінің маңындағы қауіптің алдын алу шаралары қолға алынды. Көлге жақын орналасқан 1 шақырым 100 метр жерге топырақ төселсе, Сограда 700 метр қашықтықта апаттың алдын алу шаралары жүргізілді. Ал наурыз айында Даманск көлінің маңындағы 675 метр жерде қауіпсіздік шаралары жүргізіліп, топырақ қабаттары төселді. Ауа райының қолайлы болуы бұл жұмыстарды мезгілінде және сапалы орындауға мүкіндік берді. Инертті және құрылыс материалдары қолданылды. Қауіпті жерлер 1,5-2 метрге дейін биіктетілді.
Тапсырысты орындаушы мердігерлердің жұмысының сапасын ардагерлер кеңесінің төрағасы К.Қайырханов, аудандық мәслихаттың хатшысы Қ.Садықов, азаматтық қорғаныс қызметінің подполковнигі К.Саметаев сияқты жауапты сала жетекшілерімен бірге өзім бірнеше мәрте тексердім. ҚР ІІМ ТЖК төрағасының бірінші орынбасары М.М.Кулдиков ауданымызда болып, көктемгі су тасқынының алдын алу шараларымен танысып қайтты.
Өткен қыс бүкіл республика, облыс, соның ішінде біздің аудан үшін де өте қиын болды. Көптен бері мұндай қалың қарлы болмаған қыс жеке шаруашылығы бар, жер үйде тұратын халықты есеңгіретіп тастады. Ауа райының тосын мінезі салдарынан елді мекендерге қатынауда да қиындықтар көп кездесті. Бұл орайда ауылдық округ әкімдерінің алдына қойылған негізгі міндет қарды мезгілінде тазалап, шығарып отыру болды. Үстіміздегі жылдың ақпан айының 3 күні басталған қар шығару жұмысы екі айға созылды. Екі айда шығарылған қар көлемі 54,03 мың текше метр. 12 арық (9,88 км), 22 су өтетін құбырлар тазаланып, бұл жұмысқа 25 техника бірлігі, 50 адам жұмылдырылды.
Қар суы жиналып қалатын жерлерде суды сорып алу жұмысы күн сайын жүргізіліп отырды. 35-өрт сөндіру бөлімі қызметінің күш құралдары және жергілікті атқарушы органның техникасының көмегімен 71251,47 мың текше метр қар суы сорылып алынып, 3000 текше метр көлеміндегісі тасылып әкетілді. Бұл жұмысқа арнаулы техникалар - 6 мотопомп, автоцистерна және ассенизатор қондырғылары бар 2 КамАЗ жүк автокөлігі қамтылды.
Біздің ауданның 9 елді мекені (Глуховка, Бірлік, Белокаменка, Стеклянка, Долонь, Черемушки, Грачи, Жетіжар, Кривинка) Ертіс өзеніне жақын жағалауда орналасқан ғой. Жетіжар ауылындағы «Казгидромед» РММ қарасты гидропост мамандары күн сайын Ертіс өзенінің су деңгейіне мониторинг жасап отырды.
Наурыз айында Кривинка ауылынан 5 шақырым қашықтықта, Ертіс өзенінде мұз жару профилактикалық шарасы жүргізілді. Жарылыс аумағы 24 000 шаршы метрді қамтыды, бұл жұмысқа 10 адам, 6 техника бірлігі, 1 тонна жарғыш зат әрқайсының арасы 1 200 метр қашықтыққа бөлінген 400 ұяшықтарға орналастырылды. Кривинка ауылының маңындағы жағалауға жақын 2,5 км жерге топырақ себіліп, тасқынның алдын алу шаралары жасалды. Осы жұмыстар нәтижесінде су басу қаупінен аман шықтық.
Тасқын су қаупі бола қалған жағдайда халықты аман алып қалу шаралары жасалды. 18 ауылдық округте 600 адамға шақталған арнаулы қабылдау пункттері дайындалды. Қауіпті жағдайдың алдын алу барысында сақтық шаралары да қарастырылып, «Елім-ай» демалыс базасының қожайыны, жеке кәсіпкер «Каверинамен» осы мерзімге келісімшарт та жасалды. Айтып келмейтін апаттың алын алу шаралары жоспарланды. Бұл орайда 13 мотопомп, 26 бірлік техника дайындалып, ауылдық округ әкімдері тарапынан шаруа қожалықтарының жетекшілері және жергілікті кәсіпкерлермен төтенше жағдай бола қалғанда бірлесе қимылдау үшін келісімшарттар жасалды. Су тасқынына қарсы жұмыстар кезінде материалдық-техникалық мақсаттарға пайдаланатын АИ-92 жанар-жағармай қоры дайындалды. Ауылдық округтерде тасқынға бөгет жасауға 13110 қап дайындалып, оның 9880 данасы толтырылды. Азаматтық қорғаныс қызметі де төтенше жағдайға әзір болды. Медициналық қызмет тарапынан 11 жедел топ жасақталып, дәрігерлік пункттерде қажет жағдайда жедел көмек көрсету үшін дәрі-дәрмектің жеткілікті қоры дайындалды.
Сауда және тамақтандыру қызметімен төтенше жағдайға дайындық барысында алдын ала 39 ниет келісімшарттары жасалып, азық-түліктің жеткілікті қоры дайындалды. Сондай-ақ Бесқарағай ауылдық округінде тасқынның алдын алу кезінде болуы мүмкін төтенше жағдайларда жедел қимылдау мақсатында мекеме мен ұйым қызметкерлерінен жасақталған 4 жедел топ құрылып, бұл іске 40 ерікті қамтылды. Басқа да елді мекендерде су басу, тасқын су қаупінің алдын алу шаралары жасалып, еріктілер әр өңірде өз үлестерін қосты. Тасқын су қаупі кезінде ауылдық округтерде тәулік бойына кезекшілік қойылды. Бесқарағай ауылдық округінің әкімі Ю.А.Слоницкийдің тарапынан күн сайын мониторинг жасалып, қауіпті жерлердегі кемшіліктер анықталып отырды. Әлеуметтік желідегі менің жеке парақшама жазба қалдырып, немесе «Nur Оtan» партиясының аудандық филиалындағы жеке қабылдауыма келген Бесқарағай ауылының тұрғындарынан қар шығару, еріген қар суын сорып алу, қауіпті аймаққа топырақ төсеу, көлге жақын орналасқан үйлерді су басып қалмауын қадағалау барысында түскен өтініштер көп болды.
Аудан тұрғындарының әр өтініші менің ерекше назарымда, ауыл әкімдері тарапынан атқарылып жатқан жұмыстардың сапасын өзім тікелей бақылап отырамын. Тасқынның алдын алу шараларына ерте бастан қамданғандықтан, биыл аудан көлемінде орналасқан елді мекендерді су басу фактілері болған жоқ.

- Мемлекеттік бағдарламалардың игілігін бесқарағайлықтар қалай сезінуде? Нақты жобалар ұсыну мен жаңа істер бастау жұмысы қандай деңгейде?
- Мемлекеттік бағдарламалардың қайсысын алсақ та ел игілігін еселеуде ерекше маңызды. Солардың қатарында «Жұмыспен қамту - 2020» бағдарламасы бар. Бұл - дағдарысқа қарсы кешенді әрі ұзақ мерзімді бағдарлама. Оның басты мақсаты – тұрғындардың әл-ауқатын арттыру, әсіресе ауылдық жердегі және еліміздегі жұмыс күштерін ұтымды орналастыру. Биылғы жылы біздің ауданға «Жұмыспен қамтудың жол картасы - 2020» бағдарламасы аясында жөндеу-құрылыс жұмыстарына арналған 27 жобаға 531,2 млн теңге қаржы бөлінді: олардың ішінде бір жоба су құбырларын жөндеуге, 6 жоба білім нысандарына ағымдағы жөндеу жүргізуге, 2 жоба мәдениет ошақтарына жөндеу жүргізуге, 7 жоба ауыл ішіндегі жолды орташа жөндеуге, 3 жоба футбол алаңын жасанды желекпен көмкеруге, 8 жоба көшені жарықтандыруға арналған болатын. Бүгінгі таңда бұл жобаларды жүзеге асыратын мердігерлер анықталып, жұмыс басталып кетті. Мемлекет тарапынан бөлінген осы қаржыға қыруар шаруа атқарылады деген үмітіміз бар.
«Жұмыспен қамтудың жол картасы - 2020» бағдарламасы үшін маңызды мақсат - жаңа жұмыс орындарын ашу. Бұл орайда 154 адам жұмыспен қамтылса, олардың 84-і - аудандық жұмыспен қамту орталығы арқылы жолдамамен келгендер. Жобалар іске асырылған соң 12 адам тұрақты жұмыспен қамтылатын болады.
Сондай-ақ ауданның әлеуметтік - экономикалық жағдайын дамыту мақсатында 28 жобаны жүзеге асыру үшін 1 341, 9 млн теңге қаражат бөлінді: 4 жоба сумен қамтамасыз ету қондырғыларының құрылысына, 5 жоба шағын модульді станциялар орнатуға, 1 жоба білім беру мекемелерінің ағымдағы жөндеуіне, 2 жоба абаттандыруға, 4 жоба көшені орташа жөндеуден өткізуге, ал 3 жоба Өндіріс, Қарағайлы, Беген ауылдарының кіреберісіне орташа жөндеу жүргізуге, 1 жоба жасанды көгал жабындысымен футбол алаңын жасақтауға, 1 жоба «Саттаров» шаруа қожалығын электр жүйесімен қамтуға арналса, тағы бір жоба жағалауға бекініс – дамба жасауға арналды. Сондай-ақ Бесқарағай ауылдық округіндегі 30 пәтерлі тұрғын үй құрылысының жобасы дайындалып, 2021 жылы іске асырылуы жоспарланған Жетіжар, Мостик, Ерназар, Бөдене ауылдарында су құбырын тартуға арналған құрылыс жұмысының да жобасы дайындалды.
Бұл орайда облыс әкімі Даниал Ахметовтің Бесқарағай ауданына ерекше көңіл бөліп отырғанын айта кетуіміз керек. Салыстырмалы түрде айтар болсақ, 2016 - 2019 жылдары облыстан ауданның бюджетін дамытуға небары 354, 5 млн теңге бөлінсе, 2020 жылы Даниал Кенжетайұлының тікелей тапсырмасымен жоғарыда айтып өткен жобаларды жүзеге асыруға 1 873, 1 млн теңге қаржы бөлініп отыр.
Жалпы алғанда, аудандағы инженерлік инфрақұрылымдарды жөндеп, нығайту жоспарда. Бесқарағай ауылындағы Борас мектеп-балалар бақшасы мен Өндіріс орта мектебінің жылу жүйесіне ағымдағы жөндеу жұмысы басталды. Долон орта мектебінің жылу қазандығы жөнделеді. Қара Мырза, Лесной, Старая крепость, Стеклянка, Черемушки сияқты ауылдарда, Беген орман шаруашылығында тұрғындарды таза ауыз сумен қамтамасыз ету жұмысы қолға алынуда. Сонымен қатар Долон, Қарағайлы, Қарабас, Бірлік ауылдарында сумен қамту құрылғыларының құрылысы басталады деп жоспарлап отырмыз.
Жоғарыда айтып кеткен жұмыстардың барлығы аудан тұрғындарын орталықтандырылған ауыз сумен қамтуға мүмкіндік береді. Егер ойға алған жоспар толық орындалатын болса, 2022 жылы бұл іс 100 пайыз жүзеге асуы керек.
Бесқарағай, Глуховка, Мостик, Қара Мырза ауылдарындағы мектептерде ағымдағы жөндеу жүргізіледі. Сондай-ақ Бесқарағай ауылындағы Үлкен Владимировка орта мектебінде, Глуховка, Қара Мырза ауылдарында жасанды көгал жабындысымен футбол алаңын салу жоспарлануда. Бұл игілікті іс бұқаралық спортты дамытуға және жастардың бос уақыттарын тиімді пайдалануларына елеулі үлес қосады деп ойлаймыз.
Ауыл тұрғындарына мәдени қызмет көрсетудің маңызды екенін бәріміз де жақсы түсінеміз. Бұл орайда да қолға алынған істер аз емес. Бесқарағай, Канонерка ауылдарындағы клуб ғимаратына ағымдағы жөндеу жүргізу - осы мақсатта жоспарланған істердің бірі. Бесқарағай, Кривинка, Жетіжар, Глуховка, Старая крепость, Беген ауылдарында инженерлік қондырғылар жасау жұмысы қолға алына бастады. Осы аталған ауылдардағы 13 көшеге электр жарығы тартылатын болады.
Су құбырын тарту жұмыстары жүргізілген кезде аудан орталығындағы көше жолдарына зақым келген болатын. Сол 8 көше жөнделеді. Канонерка және Глуховкада ауыл ішіндегі 4 жол орташа жөндеуден өткізілмек. Сондай-ақ жалпы ұзындығы 19,5 шақырым қашықтықтағы Қарағайлы және Өндіріс, Беген ауылдарына кіреберіс жолдар жөнделеді.
Жаңа жобалар іске асырылғанда аудандағы мектептер жөнделіп, оқушылардың сапалы білім алуына жағдай жасалады, халықтың мәдени демалуына, жастардың спортпен айналысуына мүмкіндік көбейеді, ауыл халқының ауыз су мәселесі шешіледі. Ол күн де алыс емес. Ауданды өркендету мақсатында инвестиция тарту жұмыстары әлі де жалғасады.
Аудан орталығындағы Сейфуллин көшесінде жаяу жүргіншілерге арналған жол салынып, орталық алаң да Бесқарағай ауылы тұрғындарының бос уақытта бас қосатын көрікті орнына айналады деген үміттемін.
Жалпы, бүгінгі таңда ауданымызда оң динамика қалыптасып қалды деп айтуымызға болады. Жоспарланған жұмыстар өз мерзімінде орындалуда. Әр ауылдық округ әкімінің өзіне тапсырылған міндеттеріне жауапкершілігі мен бюджеттен бөлінген әр тиынның мақсатты жұмсалуы қатаң бақылауда.
- Ауданда тұрғын үй кезегінде тұрғандар көп пе? Тұрғын үймен қамтамасыз ету жұмысы қалай?
- Бүгінгі таңда үй кезегінде тұрғандардың саны 198 адам. Біз тұрғындардың қолдауды қажет ететін әртүрлі тобын (көп балалы, әлеуметтік тұрғыдан аз қамтылған, жетім балалар...) баспанамен қамтамасыз етуі-міз керек.
Жыл басында «Besqaraǵaı Invest - 2020» форумында «Исабаев» ЖШС директоры Виктор Серікқалиұлы Исабаевпен меморандумға қол қойылып, сәуір айында аталған фирма аудан орталығында 10 тұрғын үй салу жұмысын бастап кетті. Келесі жылы 24 үй салу жоспарда бар. Жыл сайын осы бастама жалғасын тапса, аудандағы баспана мәселесі толық шешіліп қалар деген үміттеміз...
- Осыдан бірнеше жыл бұрын аймағымызда «Туған жерге тағзым» атты әдемі бастама қолға алынып, бүкіл республика көлемінде қолдау тапқан еді. Бесқарағайдың туған жеріне қолдау көрсетуге ниетті перзенттері бар ма?
- Биыл жыл басында ауданымызда «Besqaraǵaı Invest - 2020» форумын өткізіп, Бесқарағай өңірінде туып, Қазақстанның түкпір-түкпірін мекендеп жатқан жерлестеріміздің басын қостық. Бұл форумда ауданның болашағы жайлы кеңесіп, көмектесуге мүмкіндігі бар азаматтарға әр елді мекеннің не нәрсеге зәру екендігі жайлы ақпарат берілді. Осы форум аясында меморандумға қол қойған Итемгеновтер жанұясы Бесқарағай ауылында Ұлы Жеңістің 75 жылдығына арнап сквер жасап жатыр.
2020 жыл бүкіл адамзат баласы үшін ауыр болып отырғаны баршаңызға белгілі. Халықты тығырықтан аман алып шығу жолындағы қысылтаяң шақта үстіміздегі жылдың қаңтар айында өткізілген инвестициялық форумның нәтижесін сезіндік. Қауіпті індетпен күресте өңірдегі бизнес өкілдері өз үлестерін қосты. Аудандағы шаруа қожалықтарымен бірге, еліміздің басқа аймақтарын мекен етіп жатқан кәсіпкер жерлестеріміз де туған жер үшін, елдің амандығы үшін аянып қалған жоқ. Мысалы, ауданымыздың шаруа қожалықтарының басшылары Х. Мукинов, О.Токашев, Н. Балықбаев, М.Қаликов, Қ.Саттаров, Ж.Жұмағазы тағы да басқа ел азаматтары жерлестеріне көмек көрсетуде ерекше белсенділік танытты. Төтенше жағдай жарияланған уақыт ішінде ауданымыздың жырақта жүрген перзенттері де туған елге адалдықтарын істерімен байқатты. Атап айтар болсақ, «Жаннұр-Астана» ЖШС президенті Болат Кеңесбекұлы Садық, «Нұр-Астық kz» компаниясының бас директоры Балтабек Нұрғалиұлы Наурызбаев, «Спутник» ЖШС басқармасының төрағасы Қайрат Қайрғалиұлы Мирашев, «Нұрлы жер» шаруа қожалығының басшысы Талғат Қалымұлы Уайханов, Павлодар облысы Екібастұз қаласының кәсіпкері Асқар Қайырбайұлы Махамбетов, тағы да басқа азаматтарға сын сағатта жерлестеріне көмек қолдарын созғандары үшін алғыс айта кеткім келеді.
Қиын кезде бесқарағайлықтар өздерінің береке-бірлікте тербеліп өскен ұрпақ екендіктерін істерімен дәлелдеді.
- Шалқар Заманбекұлы, өзіңіз жоғарыда айтып кеткендей, бір елдің емес, бүкіл адамзат баласының үрейін алған індет халық үшін үлкен сынақ болды... Бірлік пен берекенің қандай деңгейде екендігін сынап, төзімділікті тексерді, адамдардың өмірге көзқарасын өзгертті деп жатырмыз. Өзіңіз осы шектеу уақытында қандай ой түйдіңіз?
- Шын мәнінде, бұл сынақ адамзат баласына өмірдің қаншалықты қымбат екендігін түсінуге, жақын жандардың бір-бірін алыстан сағынуына, күнделікті күйкі тірліктің ұсақ-түйек мәселелеріне басқаша қарай білуге, жалпы, адамдардың философиялық тұрғыдан ойлануына мүмкіндік берген кезең дер едім.
Бүкіл әлемдегідей, Қазақстанның барлық аймақтарында пандемияға қарсы күрес белсенді жүргізілді. Мемлекет басшысы тарапынан да бұрын-соңды болмаған шаралар қабылданды. Ауданда коронавирус-тың таралуына қарсы жедел штаб құрылып, төтенше жағдайлар кезінде барлық сала қызметіне қатысты жүйелі жоспар жасалды. Жоспарға сәйкес, халық көп шоғырланатын орындарда инфекциялық аурулардың қоздырғыштарын жою мақсатында залалсыздандыру шаралары тұрақты жүргізілді.
Әлеуметтік желідегі менің жеке парақшамда аудан тұрғындары тарапынан дәріханаларда сатылымда бетперденің жоқтығын айтып, мәселе көтергендер көп болды. Халықтан түскен осы өтінішерден кейін аудандағы дәріханалар мен дүкендерге бетперде сатып алу жұмысы ұйымдастырылды. Біздің аудан республикалық Омбы - Майқапшағай тас жолының бойында орналасқан, екі облыс аралығындағы транзиттік дәліз болғандықтан, көрші Павлодар облысынан біздің ауданға кіреберіске блокпост қойылды. Шектеу еліміздегі төтенше жағдайға орай жасалды. Бұл жерде тәртіп сақшылары, санитарлық эпидемиология қызметкерлері, медицина қызметкерлері кезекпен ауысып жұмыс істейді. Медицина қызметкерлері арнаулы ыстық өлшейтін құралмен 2-3 секунд ішінде жолаушылардың дене қызуын тексеріп, қанды анықтауға арналған экспресс-тест алынуда. Құқық қорғау қызметкерлері автобустар мен жеңіл және жүк көліктерін тексеріп, құжаттық бақылау жасайды. Осындай жедел алдын алу шараларының нәтижесі де болар, аудан халқы қауіпті індеттен аман шықты... Дегенмен, босаңсуға болмайтындықтан, сақтық шаралары әлі де жүргізіле береді, бұл біздің ұдайы бақылауымызда.
- Шектеу, оқшаулану кезінде жер - жерлерде еріктілердің еңбегі көп болғандығы ерекше айтылуда. Аудан жастары, еріктілер жайлы айта кетсеңіз...
- Біз еріктілердің еңбегін ұмытпауымыз керек. Ел басына қиындық туған шақта аудан жастары, еріктілер ерекше белсенділік танытты. Әсіресе ерікті түрде бетперделерді, ақпараттық кітапшаларды, арнаулы газеттерді таратып, көмек көрсеткен белсенділерді нағыз ел жанашырлары дер едім. Еріктілер сонымен қатар әлеуметтік желі арқылы халықты ақпараттандырып, пандемияға қарсы сақтық шараларын да жүргізіп отырды. Біздің аудан жастарының алдыңғы толқын аға-апаларына қамқорлық жасауға деген ниеттері қуантты. Олар карантин жарияланып, шектеу қойылғанда көмекті қажет еткен адамдарға азық-түлік, дәрі-дәрмек жеткізіп беруге де атсалысты. Бесқарағай аудандық колледжі де өз бастамаларымен бетперделер тігіп, осы ортақ іске өз үлестерін қосты.
- Ауданда атқарылған істер аз емес екен, шешімін күткен мәселелер де көп сияқты. Сұхбатымыздың басында айтып өткенімдей, жеті ай әкім жұмысына баға беруге аздық ететіні белгілі. Алдағы жоспарларыңыз ойдағыдай жүзе-ге ассын! Қызметіңізге сәттілік тілейміз!
- Рақмет! Еліміз аман болсын!

Сұхбатты жүргізген
Риза АСАНҚЫЗЫ

ДІЛДАБЕК ОРАЗБАЕВ:БЕС ЖЫЛҒЫ ТАБЫС ЕЛ ИГІЛІГІНЕ ЖАРАДЫ

Ділдабек Тәжібайұлы Оразбаев осыдан бес жыл уақыт бұрын «А» корпусының алғашқы аламанынан сүрінбей өтіп, аймағымыздағы үлкен аудандардың бірі Тарбағатайға әкім болып тағайындалды. Аталған уақыт ішінде аудан әкімдері арасында ауыс -түйістер де аз болған жоқ. Алайда Ділдабек Тәжібайұлы - бес жыл уақыт бойы табан аудармай бір ауданға басшылық жасап келе жатқан санаулы әкімдердің бірі. Халқына қалтқысыз қызмет етіп келе жатқан азаматтың еңбегі елеусіз де емес. Мемлекет басшысының Жарлығымен «Құрмет» орденін омырауына тақ-ты. 

Бес жыл бұрынғы ТАРБАҒАТАЙ және бүгінгі ТАРБАҒАТАЙ. Адам танымастай болып өзгерген, гүлденген өңір. Алға қойған айқын мақсаттарды жүйелі жүзеге асыру жолында ауданда атқарылып жатқан ауқымды жұмыстар да аз емес. Көрген адамның көзі сүйсінетін көрікті мекенге айналған Барқытбел баурайындағы бұл өңірдің бүгінгі жетістіктері қай салада болса да ауыз толтырып айтарлықтай.
Біздің Тарбағатай ауданындағы меншікті тілшіміз Хамза Сәтиев Ділдабек Оразбаевпен бірге өткен бес жылға оймен саяхат жасап қайтқан еді.

- Ділдабек Тәжібайұлы, Елбасының алға қойған міндеттерін жүзеге асыруға белсене кіріскен жаңа тұрпаттағы мемлекеттік қызметкерлер корпусы өкілінің бірі өзіңізсіз. Әкімдік қызметте тәжірибе жинақтап, оң мен солды танитын дәрежеге жеткен басшысыз. Елбасы өз сөзінде «А» корпусы элита емес, олар халық арасынан алынған» дегенді ашық айтып отыр. Жалпы, осы топты іріктеу бізге не берді?

- Бұл іріктеу біздерге, мемлекеттік қызметкерлерге, зор жауапкершілік пен сенім жүгін артты. Бұрынғыдан да жақсырақ, нәтижелі қызмет істеуге ынталандырды. Мемлекеттік қызмет саласын жетілдіруге қатысты қолға алынған жаңа реформа өміршеңдігімен ерекшеленіп отыр. Елбасының тікелей бастамасымен мемлекеттік қызмет сапасын жаңғыртуда кейінгі жылдары нақты шаралардың қолға алынып, жүзеге асырылуы дамуымыздың маңызды қадамы болды. Соның ең бастыларының бірі, елдегі әкімшілік реформалар талаптарына орай, мемлекеттік қызметкерлердің «А» корпусының құрылуы деуге болады. Мұның өзі кадр резервін қадағалау мен конкурстық іріктеудің ерекше тәртібі. Мемлекеттік қызметтегі тұлғаларға қойылатын талап та жоғары. Мемлекеттік қызметке неғұрлым лайықты адамдар келcе, қарапайым халықтың оларға деген сенімі де арта түсетінін күнделікті өмірден көріп те жүрміз.
Мемлекеттік қызметші өзінің жоғары мәртебесіне сай болып, кәсіби тұрғыда қалыптасуы, өз қызметін жақсарту жолдарын табуы үшін ұдайы ізденуі қажет екені айтпаса да түсінікті. Ол өз ісіне жауаптылықпен қарап, өзіне де, қызметтес әріптестеріне де талап қоя білуі қажет. Тәртіптілік және адамгершілік асыл қасиеттер - бірінші орында тұратын мәселелер. Мемлекеттік қызметшіге ең қажет мінез сыпайылық, көптің тілін таба білу деп ойлаймын. Өйткені ол қызмет барысында азаматтармен, әріптестерімен үнемі қарым-қатынаста болады, халықпен араласады. Мен де осындай жоғары талаптарды күнделікті қызметімде бұлжытпай орындап отыруға тырысамын. Осы «А» корпусы сапында қызмет еткеніме де бес жыл мерзім өте шығыпты. Өткен уақытты сарапқа салып қарасам, еңбегім зая кетпегендей. Ауданды дамытудағы бес жылғы жетістігіміз ел игілігіне жарады деп сеніммен айтуға болады.

- Мемлекет басшысы басқарудың «А» корпусына өткендерге меритократия, яғни лауазымды қызметті адамдардың әлеуметтік шығу тегіне немесе қаржылық ауқаттылығына қарап емес, қабілетіне қарап иеленуіне мүмкіндік беретін басқару қағидасын басшылыққа алу, мемлекеттік қызметті ашықтық қағидаттары бойынша жаңғырту қажеттігін жиі қайталайды. Өзіңіз кадр таңдау кезінде қандай ұстанымды басшылыққа аласыз? Елімізде талапты, білімді жастарға барлық жағдай жасалған деген сөз жиі айтылады. Осы сөз қаншалықты шындыққа жақын?

- «А» басқарушылық корпусында қызмет істеу, өзге әріптестерім сияқты, маған да көп нәрсені үйретті. Мысалы, лауазымдарға іріктеудің ерекше өлшемдерін қолдану - әлемдегі дамыған елдердің тәжірибесі. Демек, бұл - халықаралық тәжірибе. Іріктеудің ерекше өлшемдері азаматтардың, мамандардың біліміне, іскерлік қабілет-қарымына, қолынан қандай іс келетініне байланысты болады. Елбасының алға қойған міндеттерінің ең негізгісі – мемлекеттік қызметкерлердің іскерлік қабілетінің жоғары болуы. Қабілетіне қарай жауапты жұмыс тапсыру - бұрыннан қалыптасқан қағида. Әркім өзінің қолынан келетін шаруаны істеуі қажет. «Азат басың болсын құл, қолдан келмес іске ұмтыл» деген Абай данамыздың сөзінде терең мән бар. Мысалы, ерекше қабілеті, жаңашылдық қасиеті байқалып тұрса, ондай азаматтарға қай жерде де жол ашық. Өткен бес жылда біздің ауданымызда бірнеше мемлекеттік қызметкердің лауазымы жоғарылады.
Кадр таңдау да жауапты кезең. Азаматтың да азаматы бар. Лайықты орынға таңдаулысын тауып қоюға жеңіл-желпі қарауға болмайды. Тағы да хакім Абайдың айтқаны ойға оралады. «Өзіңе сен, өзіңді алып шығар еңбегің мен ақылың екі жақтап» деген қағида әр азаматтың өмірлік ұстанымы болуға тиіс. Кадр таңдауда әр азаматтың шыққан тегі ескерілуге тиіс. Өйткені «Тектіден текті туады» деген даналық бар. Әлеуметтік шығу тегі де, қарым-қабілеті де үйлесім тауып тұрса, ондай жастарды қолдаудан ешкім ұтылмайды деп түсінемін.

- Ділдабек Тәжібайұлы, «Бір кісі хан сайланса, қырық кісі атқа қонады» деген сөз бар ғой. Этнопсихология деген біздің халықтың табиғатына ерекше жақын. Қазақ үшін туыстықтың мәні өте жоғары. Жоғары лауазымдық қызметке туысқандық байланыссыз және жора - жолдастардың көмегінсіз қол жеткізуге бола ма? Өзіңіздің тарапыңыздан қызметке телефон соғып, өтініш жасаған адамдардың сөзін жерге тастай алмай, қабылдаған мамандар бар ма?

- Рақмет. Орынды сауал. Қоғам дамуында өмірлік, елдік мүдде тұрғысында аса маңызды мәселелерді шешуде мемлекеттік қызметкердің алатын орны ерекше. Алда тұрған міндеттерді жүзеге асыруда мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігі мен білімі, кәсіби шеберлігі, өмір тәжірибесінің мол болуы өзекті мәселе болып қала бермек. Сондықтан мемлекеттік қызметшінің мансап жолындағы өсуі оның талантымен, кәсіби дайындығымен тікелей байланысты. Басқадай болуы мүмкін емес. Қазіргі таңда жоғары лауазымдық қызметке туысқандық байланыссыз және жора-жолдастардың көмегінсіз қол жеткізуге болады деп есептейін. «Сөзіне қарай кісі ал, кісіге қарап сөз алма» деген бар ғой. Бұл жерде адамның сөзінің ақылдылығына мән беру қажеттігі айтылған. Демек, сөзінің мәні бар адамды таңда деп тұр. Кадр таңдау кезінде бұл ғибратты сөздің дұрыстығын ескерген жөн ғой деп ойлаймын. Ал телефон шалу арқылы өтініш жасап, қызметке «үлкеннің беделімен» жұмысқа қабылдауды сұраудан ештеңе өнбейтінін қазір көзі қарақты азаматтардың бәрі түсінеді.

- Осыдан біраз жыл бұрын марқұм, жазушы Сәкен Жүнісовтің: «Бір жерге әкім - қара сайланса, топырлатып өз адамдарын алып келеді. Оны «командам» дейді. Сол команда біртіндеп отряд болып шығады»,– дегенін естіген едім. Елбасы командамен қызметке келетін шенеуніктерге тосқауыл қойылды деді. «Командалық көшулер» шынымен тоқтады ма?

- Басқа жақты білмеймін, «командалық көшулер» біздің өңірде тоқтады. Мемлекеттік органдардың басшысы жаңа қызметке тағайындалғанда өзімен бірге мекеменің өзге қызметкерлерін ауыстырып алатын «командалық ауысу» тәжірибесі болғаны белгілі. Елбасының тапсырмасына байланысты заңнамаға өзгерістер енгізілгеннен кейін, жаңа тағайындаулар кезінде мемлекеттік органдарда «командалық ауысуға» тосқауыл қойылды. Мысалы, осыдан бес жыл бұрын Тарбағатай ауданына әкім болып тағайындалғанда мен өзіммен бірге ешкімді қызметке ертіп келген жоқпын. Осы ауданда бұрын қызмет атқарған азаматтармен ұғысып, тіл табысып, жоспарлы жұмыстарымызды жалғастырып әкеттік.
Бір қуаныштысы - тарбағатайлық мемлекеттік қызметкерлер де білімді десе білімді, іскер десе іскер азаматтар болып шықты. Әрине, алғашқы кезде жылдар бойы қордаланып қалған проблемаларды шешу үшін жатпай-тұрмай жұмыс істеуімізге тура келді. Тарбағатайлық азаматтар мені түсінді, мен оларды түсіндім, қайткен күнде де елдің еңсесін көтеріп, еңбек және тұрмыс жағдайын жақсартып, ауылдарды дамытсақ деген мақсат-мұратымыз бір жерден шықты. Барлық кадрлар бұрын мен келгенге дейін қай орында жұмыс істесе, сол қызметін жалғастырды. Жергілікті жағдайдың ерекшеліктерін мен солардан үйрендім, кейбір жұмыс тәсілдерін, жаңашылдық талаптарды олар менен үйренді десем, артық айтқандық болмайды. Өзіме қойған талапты барлық қызметкерлеріме де қойдым. Нәтиже жаман болмады. Көріп отырсыздар, ауданымыз әлеуметтік-экономикалық дамудың қай саласынан болмасын облысымызда алдыңғы орында келеді.

- Абылай хан Төле, Қазыбек, Әйтеке билерден төмен отырған, «төр Сіздердікі» деп, үш бидің алдында хан басын иген ғой. Кейде ұлтымыздың осы әдемі дәстүрі бұзылып кеткен сияқты көрінеді... Жиын-тойларда 80 - 90 жастағы ақсақал тұрып, бірінші әкімге сөз беріліп жатады. Батаны жасы үлкен қарияға емес, әкімге бергізгендерді де байқап жүрміз. Төрде отырған ақсақалдың кешігіп келген әкімге орнын беріп, төмен ығысқанын көргенде, қазақтың үлкенді сыйлау дейтін ұлы қасиеті қайда кеткен деген сұрақ ойға жиі оралатынын да жасырмаймын. Өзіңіз осындай жағдайда не істейсіз?

- Мына сұрағыңыз Асан қайғының: «Әй, хан, мен айтпасам, білмейсің»,- деп бастап Жәнібек ханға айтқаны деген сөздерді еске түсіреді. Шындығында, дана билердің сөзін тыңдау ханның да, қараның да міндеті болған. Біздің қазіргі билеріміз – жасы жетпіс-сексенді еңсеріп қалған, өмір көрген, кезінде елі мен жерін гүлдендіруге, халық шаруашылығын дамытуға өлшеусіз үлестерін қосқан, кейінгіге үлгі болған ақ сақалды аталарымыз бен ақ самайлы аналарымыз, аға ұрпақ өкілдері. Қарияларды құрметтеу - басты парыз. Мен осы ауданға қызметке келіп кіріскен алғашқы күндерден бастап үлкен кісілерді, қарияларды іздестіре бастадым. Кімдер бар, олардың ел мен жерге сіңірген қандай істері, өнегелері бар, бәрін кеңірек білуге тырыстым. Өнегелі қариялар әр ауылда бар екен. Барлығымен кездесіп, жағдайларын сұрап, әңгімелесіп шықтым. Бастарын қосып, пікір алмасып, әңгіме-дүкен құрған сәттеріміз де аз болған жоқ. Үлкендермен сөйлескен жақсы. Ел мен жердің тарихын қозғайды. Жер, су, мал шаруашылығы мәселелерінің кейбір сырларын сол кісілерден естіп білдім. Тарбағатай өңірі жайлы түсінігім молайды, ақыл-кеңес алдым. Елдің береке-бірлігі, ынтымақты тірлігі сол қазыналы қарттардың жастарға дұрыс жол көрсетіп, жөн сілтеп отыратын қасиеттерінің арқасы деп түсінемін.

- Ділдабек Тәжібайұлы, зиялылық өз бастауын адамның тамыры тереңнен тартатын тегі мен туған жерінен, өскен ортасынан алатыны сөзсіз. Өзіңіздің туған жеріңіз, өскен ортаңыз жайлы айта отырсаңыз. Елге жиі барып тұрасыз ба?

- Шыққан тегі, туған жері туралы айту - кімге болмасын үлкен мақтаныш. Мен оңтүстіктің тумасы екенімді мақтан етемін. Өйткені ол өңірден талай-талай ел ардақтылары шыққан. Ата-баба өнегесі деген - үлкен тәрбие мектебі. Өз әкем Тәжібай көп жыл партия, кеңес органдарында қызмет істеген, бас бухгалтер, экономист, тоқсан пайыз орыс ұлтының өкілдері тұратын колхозда партия ұйымының хатшысы болды. Анам да текті жердің қызы еді. Мамандық таңдауыма ата-анамның ықпалы болғаны шындық. Алғашқы еңбек жолымды өндірісте еңбек етуден бастадым. Қарапайым шаруалардың арасында жүріп, қай тірліктің қалай атқарылатынын, қандай кемшіліктердің қандай зардаптары болатынын көзбен көріп, қолмен ұстап дегендей, өмір тәжірибесінен үйреніп өсу мен үшін ең маңызды, тағылымы мол өмір мектебі болды. Ауылда жүріп үйренген өмір тәжірибелерім бүгінгі күнде атқарып жүрген қызметімнің табысты болуына жәрдемдесті десем болады. Әкем мені еңбекке баулып, келешегімнен үлкен үміт күтті. Колхоз, тіпті аудан басқарса деп армандайтын. Мен әке арманын орындадым ғой деп ойлаймын.
Қазақтың Еңбек Қызыл Ту орденді ауыл шаруашылығы институтын ғалым - агроном және Алматы экономикалық университетін қаржы мамандықтары бойынша бітірдім, экономика ғылымдарының кандидатымын, «Құрмет» орденінің иегері болдым. Еңбек жолымды колхозда механизатор болып бастадым. Әртүрлі жылдарда колхозда бас агроном, колхоз бастығы, Оңтүстік Қазақстан облысы Төле би ауданы бойынша салық комитетінде әртүрлі қызметтер атқардым. Бизнес саласында басшылық қызметте болдым. Оңтүстік Қазақстан облысы табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы бастығының орынбасары, департамент директорының орынбасары, басқарма бастығы сынды лауазымдарда еңбек еттім. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары комитетінің «Шығыссушар» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының директоры қызметтерін атқардым. Тарбағатай ауданының әкімі қызметіне тағайындалғанға дейін Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары комитетінің «Қазсушар» республикалық мемлекеттік кәсіпорны Шығыс Қазақстан филиалының директоры, Шығыс Қазақстан облысы мәслихатының депутаты болдым. 2013 жылдың 28 маусымында Тарбағатай ауданының әкімі болып тағайындалдым.
Әрине, туған жер, өскен орта кімге болса да ыстық, жүрекке жақын. Ауылға жиі барып тұрамын. Жай бармаймын, Тарбағатай өңірін жайлаған еңбекші елдің сәлемін ала барамын. Орынбасарларымды, ауыл әкімдерін, белгілі кәсіпкерлерді туған жеріме ерте барамын. Ондағы мақсатым – Шымкентте, оның төңірегіндегі ауылдарда болып жатқан жетістіктерді, тың тірліктерді бұл жақтың азаматтары да көрсін, үлгі алатын тұстары болса, үйренсін деген ниет.
Тарбағатайлық азаматтарға бір таңғалатыным - шеттерінен алғыр, жан-жақты білімді, жаңалыққа, жақсылыққа жаны құштар, еңбекқор, адами қасиеттері өте жоғары келеді. «Оңтүстікте осылай екен» деп, өз ауылдарында жұртты жақсы жетістіктерге бастап жүрген азаматтар көбейді. Бір мысал айтайын. Оңтүстікте мал бордақылау ісі қатты дамыған. Бұл шаруамен екінің бірі шұғылданады. Осы мәселені Тарбағатайға келгеннен бері насихаттап жүрмін. Айту бар да, сол айтқаныңа көптің көзін жеткізу, көрсету бар. Жігіттерді ертіп жүріп айтып жүрген сөзімнің шындығына олардың көзін жеткіздім. Қарапайым ғана нәрсе. Барды, көрді, ауылға келіп сол көргендерін өндірісте жүзеге асырды, жұртты еңбек етуге жұмылдырды. Мен алғаш келгенде бұл жердегі мал бордақылау орындарының саны саусақпен санарлықтай ғана еді. Қазіргі таңда бес-он өгізшені үй ауласындағы қорада семіртуден бастап бірнеше жүз мал басы тұратын бордақы алаңдарының қатары көбейді. Бұл жетістік пе? Жетістік. Демек, ізденісті істеріміздің нәтижелі болғаны.

- Ділдабек Тәжібайұлы, соңғы сауалым. «А» корпусына 5 жыл деп отырмыз. Әрине, осы уақыт ішінде Сіздің тарапыңыздан атқарылған істердің аз емес екенін білеміз. Дегенмен бес жылдың белесіне оймен тағы бір барлау жасап, өзіңіздің тарапыңыздан атқарылған істердің ішінен көңіліңізге қонымды «5» деген баға қоюға лайықты–ау деген ерекше бесеуін атап айтсаңыз.

- Тарбағатай – жанға да, малға да жайлы қасиетті өлке. Осы өлкені мекендеген еңбекшіл халықтың өткен бес жыл ішінде қол жеткізген табыстары ұшан-теңіз. Тарбағатай ауданының алпыс ауылы да бір-бірінен қалмай даму үстінде, гүлденіп, көркейіп келеді. Барлық ауылға баратын жақсы жол бар. Бәрінде жарық пен су, әлеуметтік қызмет орындары бар. Бұл аймақ қарапайым адамдардың көз алдында дамып, өркендеп келеді. Әрине, атқарылған істің шынайы бағасын беріп, төрелігін айтатын - қарапайым халық. «5» деген бағаға лайық бес түрлі жұмысты атап көрсет деп отырсыз. Халықтың көңілінен шыққан жетістіктерді тізбелеп айтып көрейін.
Біріншіден, қарапайым халықтың еңбегі – экономикалық жетістіктерді айтуға болады. Мысалы, өткен бір жылдың ішінде Тарбағатай ауданында ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі 30 млрд. теңгеден асты. Жер мен суды тиімді пайдалануға ұмтылу өз нәтижесін беріп келеді.
Елбасы халыққа арнаған Жолдауында суармалы жерді тиімді пайдалануды маңызды міндеттердің бірі етіп алға қойды. Ауданда Тебіске, Базар өзендеріне су тоспаларын орнатып қойдық. Енді Қарғыба өзенінің тоспасын жөндеп жатырмыз. Осылар арқылы суарылатын егістік көлемін 12 мың гектарға жеткізе аламыз. Мысалы, биыл Тебіске өзенінің бойынан екі мың гектар суармалы жерді игеріп, іске қосудамыз. Мұнда игеріліп жатқан жердің жетпіс пайызын іске жаратып отырған - оңтүстіктен келген азаматтар. Ал жергілікті азаматтар енді-енді жер өңдеуге, жоңышқа егуге кірісе бастады. Өйткені мал бордақылау көбейген сайын, мал азығының қорын жасаудың маңызы артты. Ал жоңышқа - мал семіртуге мүмкіндік беретін құнарлы азық. Осы орайда айта кетуге тура келетін тағы бір маңызды мәселе - бізде суармалы егіске жарамды жер жеткілікті. Сол жерге қызығушылар да көп. Астана мен Алматы жақтың іскер азаматтары да хабарласады, жер алайық, егін салайық деп. Бір қазақ жігіті келді қасына Қытай азаматын ертіп. Бес мың гектар жер сұрады. «Өңдейміз, егін егеміз, жерді менің атыма рәсімдеңіз»,- дейді. Түпкі ойы белгілі. Жер бермедім. Жерді алыстан келген кім көрінгенге беріп жіберсем, жергілікті халықтың жағдайы қалай болады? Мені осы мәселе ойландырды. Тағы бір айта кететін жағдай - біздегі өзендердің суы жаз бойы тұрақты ақпайды. Мысалы, Қарғыба өзенінен мамыр айының бас кезінен егіске су аламыз. Секундына он текше метр су ағады. Шілде айының жиырмасына таман әлгі су үш текше метрге дейін азайып қалады. Ал тамызда су мөлшері бір-ақ текше метр болып қалады. Бұл өсімдік дәнін жетілдіруге судың ең көп керек кезі. Енді не істеу керек? Енді менің жоспарым - су қоймаларын салу керек. Республикалық Су ресурстары комитетінде И.Әбішев мырзамен келісіп отырмын, Қарғыба өзенінің бойынан су қоймасын салу жөнінде техникалық-экономикалық негіздемеге қаражат бөлінді. Қазір ол жұмыс зерттеліп жатыр. 2020 жылы құрылысы басталуы керек. Егер Қарғыбада су қоймасы салынатын болса, 10-15 миллион текше метр су болады. Онда суармалы егіс көлемін сенімді түрде арттыруға мүмкіндік молаяды.
«5» деген баға қоюға лайықты екінші мәселе ретінде ауданда халықты таза ауыз сумен қамтамасыз ету бағытында атқарылып жатқан жұмыстарды айту орынды шығар. Биыл 11 ауылға таза су береміз деп жоспарлаудамыз. Осыны қоса есептегенде, соңғы төрт жылда 39 ауылға су кіргізіппіз. Сонда халықты таза сумен қамту аудан бойынша 95 пайызға орындалып отыр. Бұл көрсеткішті ауыл санына шаққанда - 65 пайыз. Сол сияқты ауылдарға жол салу мәселесі де ауданда толық шешімін тапты, барлық ауылға жол салынды, ауыл ішіндегі жолдар да жөнделді.
Үшіншіден, біздің ауданда білім беру, мәдениет, спорт саласы жақсы дамып отыр. Мектептеріміздің материалдық-техникалық жағдайы жақсарып, мұғалімдеріміздің кәсіби шеберлік дәрежесі артты. Соңғы жылдары 28 мектеп жөндеуден өтіп, 500 миллион теңге қаржы игерілді. Осыдан 4 жыл бұрын 2 бала мектепті «Алтын белгімен» тамамдаса, өткен оқу жылында «Алтын белгі» алғандардың қатары 57-ге жетті. Биылғы оқу жылында 59 мектеп бітіруші түлек осындай жоғары көрсеткішке қол жеткізуге талпынып отыр. Мұғалімдеріміздің сапалық құрамы осыдан төрт жыл бұрынғы 37 пайыздан қазіргі таңда 67 пайызға артты. Ұлттық бірыңғай тестілеу нәтижесінде былтыр 85,5 балл алсақ, биыл бұл көрсеткіш 90 балл болады деп күтілуде. Әр ауылда балалар бақшасы жұмыс істейді.
Төртіншіден, бізде қалыптасқан жақсы жұмыс ретінде мал шаруашылығын, оның ішінде мал семірту ісін айтуға болады. Мысалы, біз егін шаруашылығымен төрт ай ғана айналысамыз, қалған сегіз айда мал шаруашылығымен шұғылданамыз. Төрт-бес ай егін егіп, жинап, мал азығын дайындасақ, қазан айынан бастап мал бордақылай бастауымыз керек. Біздің ауданымызда мыңнан астам үй бар болса, соның төрт мыңында тұрғындардың мал семірту кәсібімен шұғылдануына мүмкіндік бар деп есептеймін. Әрбір үйдің тұрғыны ауласында шағын ғана, бес-он бастан мал бордақыласа, нұр үстіне нұр. Қазірдің өзінде 600-ден астам аудан тұрғыны мал бордақылауға кірісті. Жыл соңына дейін бұл көрсеткіш мыңға жуықтайды деп болжап отырмыз. Өйткені аудан халқының мал бордақылау кәсібінің тиімді екеніне көзі әбден жетті. Енді мынадай жоба қарастырылып отыр. Мысалы, жеке азамат өз үйінің ауласында мал семіртіп, оның салмағын 200 келіге жеткізіп, оны ірі мал семірту орталығына сата алатын болады. Мемлекет оған сол үшін 40 мың теңге субсидия (әр бас малға) төлейді. Демек, мал семіртуде жем-шөп шығынын мемлекет өтейді. Ірі мал семірту орталықтары (3000 бастық) аудан бойынша алты жерде болмақ. Мысалы, Көкжырада Нұрлан Садықов осындай ірі мал семірту кешенін салып жатыр. Міне, халықты жұмыспен қамту бағытындағы маңызды қадамдардың бірі осы болмақ.
Бесіншіден айтарым - кезінде ел игілігі үшін қажымай-талмай еңбек етіп, қазірде жасы келген зейнеткер еңбек ардагерлеріне құрмет көрсету бірінші кезектегі міндет болып табылады. Аудан орталығында, әр ауылда қарттар бас қосып, әңгіме-дүкен құратын, кездесулер өткізетін арнайы бөлмелер белгіленіп, жабдықталды. Мүмкіндігі шектеулі жандарға, күнкөрісі төмен отбасыларға қамқорлық жасау ісі де үнемі ескеріледі. Ақжар мен Ақсуатта Оңалту орталықтары жұмыс істейді.

-Ділдабек Тәжібайұлы, шынайы көңілмен айтқан ашық әңгімеңізге рақмет. Еңбегіңіз жана берсін!

Сұхбаттасқан Хамза СӘТИЕВ.

 

Даниал АХМЕТОВ: РУХАНИ ЖАҢҒЫРУ ҰЛТ БОЛАШАҒЫ ҮШІН ҚАЖЕТ

ЕліміздіңҰлы мерекесі - Тәуелсіздік күні қарсаңында Даниал Кенжетайұлы Ахметовпен аймақтың бүгінгі даму қарқыны мен болашаққа межеленген жоспарлар жайлы сұхбаттасқан болатынбыз. Сұхбат баспаға дайындалып жатқанда, Астанадан Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Ахметовтің Мемлекет басшысының Жарлығымен  «Отан» орденімен марапатталғаны жайлы жағымды жаңалық келіп жетті. Оқырмандарға түсінікті болу үшін айта кетейік, 1993 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен белгіленген «Отан» ордені - экономиканы, әлеуметтік саланы, ғылым мен мәдениетті, демократия мен әлеуметтік прогресті дамытуға ерекше еңбегі сіңген азаматтарға берілетін еліміздегі жоғары марапат. «Семей таңы» және «Вести Семей» газеттерініңұжымы Даниал КЕНЖЕТАЙҰЛЫН осы үлкен марапатымен  құттықтап, тәуелсіз қазақ елініңөркендеуі жолында атқарып жатқан жұмыстарына табыс тілейді!

- Даниал Кенжетайұлы, жыл аяқталуға да санаулы уақыт қалды. Әңгімені өтіп бара жатқан жыл қорытындысына аймақ басшысының көңілі тола ма деген сауалдан бастағым келіп тұр.

- Өтіп бара жатқан жылға көңіл тола ма деген сауалға жауап бергенде, аймақтағы жетістіктермен шектелген дұрыс болмас. 2017 жыл еліміз үшін айтулы оқиғаларға толы  болды. Биылғы жылы Қазақстан бүкіл әлем назарын өзіне аударды. Елордада «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесі болып өтті. Бұл шараны өткізуге ынталы елдер көп болатын. «ЭКСПО – 2017» көрмесінің бізде өтуі еліміздің тағдырына бұйырған бақыт, жас мемлекеттің абыройын барша әлемге паш еткен оқиға деп есептеймін. Сондай-ақ биыл мемлекеттік рәміздерге 25 жыл, тәуелсіз қазақ елінің жаңа Астанасына 20 жыл, Алашорда үкіметініңқұрылғанына 100 жыл толды. Биылғы жылы Қазақстан аймақтық және халықаралық деңгейдегі іс-шаралардың бел ортасында болды. Еліміз БҰҰҚауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшелері құрамына енді. 

Ал енді аймағымызға келер болсақ, ағымдағы жылы әлеуметтік тұрғыда да, экономикалық  салада да алға  жылжу көп. Бұл орайда өнеркәсіп өнімдерін өндіруде, ауыл шаруашылығы, тауар айналымында жақсы динамика байқалды. Облысымызда 102%-дықөсіммен 270 мың шаршы метр тұрғын үйлер қолданысқа берілді.

Өнеркәсіп өнімдерін өндіру көлемі, мыс кенін өндіру, тас көмір өндірісі ұлғайды. «Азия Авто» АҚ-ның автокөліктерін өндіру көлемі 4 есе өсті. 

Негізгі капиталға инвестиция тарту көлемі ақшалай есептегенде көбейді. Нақты сектордың тұрақты өсімі мемлекетке түсетін кірістіңұлғаюына септігін тигізді. Жағымды үрдіс кәсіпкерлік саласында да сақталды. Жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны артты.

Экономиканың нақты секторының оң динамикасы әлеуметтік салаға да жағымды әсер етті. Тұрғындардың ақшалай табысы, орташа айлық еңбекақы көбейді. Жұмыссыздық деңгейі 4,8%-дан жоғарылаған жоқ.

Әлемдегі геосаяси ахуал көптеген мемлекеттерге салқынын тигізіп жатқанын байқап отырсыздар. Ал біздің еліміздегі ең басты құндылық тыныштық пен тұрақтылықтың сақталуы деп білемін.

- Шығыс Қазақстан облысында Сіздің басшылығыңызбен атқарылып жатқан Мәңгілік Ел болу жолындағы мақсатты істер жетерлік. Әсіресе шалғайдағы елді мекендердің жағдайына көп көңіл бөлетініңізді байқаймыз. Тауарлы-сүт фермаларын көбейту арқылы халықты табиғи азық-түлікпен қамтамасыз ету, ауыз су мәселесін шешу сияқты игілікті істер өзіңіз басшылыққа келгелі белсенді жүргізіліп жатыр. Сол істердің арасында ең дұрыс жолға қойылғаны деп өзіңіз нені ерекше атар едіңіз? 

- Қандай істі қолға алсақ та, ол ең бірінші халықтың, аймақ тұрғындарының әл-ауқатын жақсартуға, экономикамызды дамытуға бағытталып отыр. Бұл ретте экономикалықөсімнің драйвері ретінде ауыл шаруашылығын дамытуға ерекше көңіл бөлініп отырғанын айтқан жөн болар.                                                                   

Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев халыққа Жолдауында отбасылық кәсіпкерлікті дамыту қажеттігін айтып, атқарушы билікке нақты тапсырма бергені естеріңізде болар. Біз осы тапсырманы орындау барысында аймағымыздағы табиғаттың ерекшеліктері мен жергілікті халықтың бейімделген кәсіп түрін ескере отырып, тұтынуға қажетті тауарды өндіруге баса мән бере бастадық. ШҚО-да ірі қара шаруашылығын жекеніңқолындағы мал есебінен дамытуға басымдық беріп келеміз. Кооперативтендіру жұмыстары да белсенді жүргізіле бастады. Нәтижесінде жоспарланған 15700 құрылымның орнына 16 040 шаруашылық нысан біріктірілді. Олардың негізінде 44 қанатқақты кооперативтер құрылып, олардың 32-сі сүт бағытындағы, 12-сі ет бағытындағы жұмысқа жұмылдырылды. Қажетті құралдармен жабдықтауға 3,1 млрд. теңге қаржы жұмсалды. Оның басым бөлігі «Аграрлық несиелік корпорация» мен «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» арқылы бөлінді.

Облыстағы 54 тауарлы-сүт фермасында 17400 бас сиыр сауылады да, шикізат өңдеуші кәсіпорындарға өткізіледі (жылдық жоспар - 68 мың тонна). Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда сүт өндіру көлемі артты. Қабылдау бекеттерінде халықтан  жиналған сүт көлемі де өткен жылдағыдан 2,5 есе көп болды. Сүт өңдеуші кәсіпорындардың жүктемесі де көбейді. Жалпы, Шығыс Қазақстан республика бойынша сүт өндірісінен үздіктер сапында тұр.

Агроөнеркәсіп кешеніне салынған инвестицияның жалпы көлемі 30 млрд. теңгені құрап, өткен жылдан 600 млн. теңгеге артық орындалды. Оның 12,2 млрд. теңгесі - негізгі капитал, ал қалғаны - субсидиялар.

Салада 9,4 млрд. теңгенің 56 инвестициялық жобасы жүзеге асуда. Экспорттық әлеуетті көтеру бағытында екі бірдей ет комбинатын салу жобасын қолға алу жоспарланып отыр, оның ішінде Аягөз ауданында - «Евразия Холдингі» ЖШС, Семей қаласында - «Агропортал» ЖШС.

Семей өңірінде екі сүт-тауарлы фермасы - «Көпежан» ФҚ пен «Нұр» ШҚ-да «200 бас сиырға арналған СТФ реконструкциялау» жобалары іске асырылуда. «Көпежан» фермерлік қожалығы дайындаған жоба нәтижесінде 2016 жылдың 14 қазанында «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ филиалы қаражаты есебінен 49,0 млн. теңге көлемінде, 200  мүйізді ірі қара басына арналған СТФ пайдалануға беріліп, сүт жабдығы мен техникасы сатылып алынды, Зырян ауданының «Средигорненский» шаруашылығы тарапынан 94 бас асыл тұқымды симментал құнажындары сатылып алынды.

«Нұр» ШҚ «КазАгроҚаржы» АҚ филиалыныңқаражаты есебінен 228,9 млн. теңге көлеміндегі жобаны іске асыруда. Қожалық бірнеше жыл бұрын лизинг әдісімен көктемгі егіс жұмыстарын жүргізуге арналған техникалар сатып алған болатын. Ал өткен жылы  өз қаражаты есебінен 9,5 млн. теңге сомасына алғашқы 100 бас сиырға арналған СТФ үй-жайын жабдықтау жұмысын аяқтады. «КазАгроҚаржы» АҚ филиалы тарапынан аталған қожалыққа 20 млн. теңге көлемінде несие беру жобасы мақұлданды. Ресейдің Новосібір облысының «Партнер» ЖШБ қаржылай қаражат түскеннен кейін, шартқа сәйкес, таяу уақытта жабдықты жеткізу жұмысы басталады. Ал «Нұр» ШҚ бойынша 100 бас сиырға арналған сүт-тауарлы фермасын пайдалануға беру мерзімі 2018 жылдың 1-ші тоқсанына  жоспарланған. Жобаны іске асыруды аяқтау алдағы жылдың 4-ші тоқсанына белгіленіп отыр. Сүт-тауарлы фермалары тарапынан қыстамаға шөп, сүрлем жеткілікті дайындалды.

- Даниал Кенжетайұлы, облысымызға әкім болып тағайындалған алғашқы күні-ақ «Семейге айына бір рет келіп тұрамын» дегеніңіз есімізде. Семейге ай сайын емес, апта сайын келіп, қалаға ерекше көңіл бөлетініңізді байқап жүрміз. 2014 жылдары Семей қаласының жеке табыс салығының 13 пайыз кірісі облыстық бюджетке алынып, біраз қиындықтар тудырғаны да есімізде. Сіз басшылыққа келгелі, жергілікті салық толығымен қаланыңөзінде қалдырылатын болды... Семейде биыл ұзақ жылдар бойы жөндеу көрмеген көшелер жөнделді. Жаңа ғимараттар салынып, облыс пен республикадан бөлінетін қаржы көлемі көбейтілді. Бүгін қаланың екінші тынысы ашылды деп  айтуға болады. Алдағы жылы семейліктерді немен қуантасыз?

- Семей - ұлылар мекені. Абай, Шәкәрім, Мұхтар сынды халқымыздың текті ұлдары  өсіп-өнген топырақ. Ендеше, қазақтың рухани - мәдени астанасына біз жай ғана құрметпен қарап қоймаймыз, өсіп-өркендеуіне, уақыт көшінен қалмай дамуына қолдан келген барлық жағдайды жасаймыз.

Семейдің даму жоспарын жасау кезінде таяу үш жыл ішінде қаржыландырудың барлық көздерінен 113 млрд. теңге жұмсау межеленсе, бұл орайда ағымдағы жылдыңөзінде бірқатар жұмыстар атқарылды да.

Әсіресе білім саласында жақсы жаңалықтар көп. Бобровка кентінде 600 оқушыға арналған, Ұшақтар шағын ауданында 1200 орындық мектеп пайдалануға берілсе, Степной кентінде 300 орындық мектеп құрылысын салуға арналған жобалау-сметалыққұжаттама әзірленіп жатыр.

Биылғы жылы қала жолдарын жөндеу үшін 1,2 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінді, бұл 2015 жылмен салыстырғанда 2 есе көп. Семейдің 8 орталық көшесіне орташа жөндеу жұмыстарын жүргізуге 929 млн. теңге; күрделі жөндеуге 65 млн. теңге; ағымдағы жөндеуге 206 млн. теңге бағытталды. Жалпы алғанда, қала көшелерінің 23 шақырым жолдары жөнделді.

Сондай-ақ Семейдің орталық бөлігін, Ертіс өзені жағалауын көркейту және каскадты субұрқақты реконструкциялау бойынша бірқатар жұмыстар атқарылды. Вокзал маңындағы алаң, М.Әуезов атындағы алаң, «Семей қаласына 250 жыл» деп аталатын стелла, Невзоровтар атындағы музей алдындағы саябақ, Революция және азамат соғысы қаһармандары құрметіне арналған мемориалды (Еске алу саябағын) көркейту жұмыстары жүргізілуде. Балаларға арналған ойын алаңдары орнатылуда. Бұл мақсатқа 1 млрд. теңгеден астам қаражат бағытталған, немесе 2015 жылмен салыстырғанда 3 есе көп.

Жалпы құны 10 млрд. 197 млн. теңгені құрайтын Семей қаласыныңұшу-қону жолағын, жермен жүру жолдарын және әуежай вокзалын жөндеу, қауіпсіздік жанама жолақтарын және жарық белгілері құрылғыларын төсеу жұмыстары жүргізіліп жатыр.

Жеке тұрғын үй құрылысын дамыту мақсатында Комсомол, Ақсай және Ұшақтар тұрғын аудандарында 33 млн. 150 мың теңге көлемінде су және электрмен қамтудың магистралды және кварталішілік желілерін құруға жобалау-сметалыққұжаттамалар әзірленуде. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында жоғары тұрған бюджеттерден жыл сайын қаражаттардың бөлінуі мүмкін болған жағдайда, жобаларды 2018-2021 жылдар аралығында іске асыру қарастырылады. 

Ағымдағы жылы қалада барлыққаржыландыру көздері есебінен тұрғын үйлер іске қосылды. Атап айтқанда, 120 орынға арналған Назарбаев Зияткерлік мектебінің жатын корпусы, Мелькомбинат, 1 г көшесіндегі, Жас Алаш көшесіндегі, Иртышская - Победа көшесіндегі тұрғын үйлер, Мұздыбай ауылындағы 10 жер  бар. Пайдалануға берілген жеке тұрғын үй құрылысы 14,2 мың шаршы метр көлемінде болды.

Жаңа Қарағайлы шағын ауданында жалпы аумағы 36,4 мың шаршы метрді құрайтын 6 тұрғын үй құрылысын салу жұмыстары жүргізілуде. «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша жалпы көлемі 37,7 мың шаршы метр 8 көп қабатты тұрғын үй құрылысын бастау үшін облигациялыққарыздардыңқаражаты есебінен 1 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінді.

Семейдегі бұл жаңа аудан инженерлік желілермен (жылу, су құбыры, электр, телекоммуникация желілері) толыққамтамасыз етілген. Қарағайлы шағын ауданының жолдарын салу үшін жобалау-сметалыққұжаттаманы әзірлеуге конкурс жариялау жұмысы жоспарлануда.

Бюджеттік қаражаттар есебінен жеке тұрғын үй құрылысы аудандарына инженерлік коммуникацияларды тарту  жұмыстары жүргізіліп жатыр. Комсомол кентінде 77 тұрғын үйге электр желілері тартылды.

Степной, Жас Алаш кенттерінде 180 тұрғын үйге және Ақсай кентінде магистралдық электрлік желілерді салу жұмыстары аяқталуға таяу. Контрольный кентінің халқы орталықтандырылған сумен жабдықтау жүйесімен қамтамасыз етілді. «Нұрлы жол» бағдарламасы бойынша жұмысқа 2,6 млрд.теңге қаражат қарастырылып отыр. Затонның су тоғанын, Қайнар ауылындағы су құбыры желілерін, Шүлбі кентінің су тарту жүйесін жөндеу, Новобаженово ауылында су құбырын және Ұшақтар кентінде кәріздік коллекторды құру жұмыстары басталды.

ЖЭО-1, АҚ-1 кеңейту және жөндеу жобаларын қаржыландыру ісі бойынша қолға алынған мәселе де өз шешімін тапты. Келесі жылы жоғары тұрған бюджеттерден 1 млрд. теңгеден астам қаржы бөлу жұмысы да қарастырылып отыр.

Ертіс өзені арқылы кәріздік дюкерді және су құбыры желілерін реконструкциялау бойынша 4 жобаны іске асыру республикалық бюджеттік комиссия тарапынан қолдау тапты.

ЕҚҚБ-мен серіктестік шеңберінде ағымдағы жылы «Көшені жарықтандыру жүйелерін жаңарту» жобасы бойынша 1 млрд. 900 млн. теңге көлемінде несиелік келісім жасалынды. Бұл 7 296 көше шамдарын энергия үнемдеуші жарықтарға ауыстыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ ағымдағы жылдыңқазан айында «Қоғамдық көлікті жаңарту» жобасы бойынша 4,5 млрд. теңге көлемінде несиелік келісімге қол қою жоспарлануда. Жоба 85 жаңа автобус сатып алуға мүмкіндік береді.

 Семейде келер жылы 5000 орындық «Абай - Арена» атты қазіргі заман талабына сай мәдени-спорттық кешен салу жұмысы жоспарланып отыр. Құрылыс жұмыстарын бастауға облыстық бюджеттен бастапқы қаражат бөлінді. Бүгінгі күні ТЭН және жобалау-сметалыққұжаттама әзірленіп, қараша айында құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізетін мердігерлерге арналған конкурс жарияланды. Конкурс нәтижесі таяу уақытта белгілі болады.

Байқап отырған боларсыздар, атқарылған іс аз емес. Ал алдағы жоспар тіпті ауқымды. Семейдің заман талабына сай болуы қашанда назарымызда. Бұл орайдағы жұмыс тоқтамайды. Таяу үш жылдағы Семей көшелері жөнделген, әлеуметтік нысандары талапқа сай, білім беру және денсаулық сақтау жүйесі халыққа ғылымның жаңа жетістіктерімен қызмет көрсете алатын қала болады деп ойлаймын. Бұл мақсаттарды жүзеге асыру жұмысы алдағы жылдары жалғаса береді.

- Өзіңіз басшылыққа келгелі Қазақстанның шығысы индустриялы-инновациялық жобалар орталығына, жаңалықтардың жанды қозғалысы мекеніне айналып кеткендей...

- Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан - қоғам дамуының барлық саласында оңөзгерістерге бағыт алып, экономикасы, білім мен мәдениеті күн өткен сайын нығайып келе жатқан еңселі ел.

Біздің Шығыс Қазақстан бүгінгі таңда интеграциялық, инновациялық жобаларды жүйелі түрде іске асыру арқылы дамудың даңғылына қарышты қадам басуда. Елбасы өз Жолдауында: «Біздің мақсатымыз – жаһандық технологиялық төңкерістің бөлшегіне айналу»,- дей келе, Үкіметке болашағы зор ұлттық кластерлер қалыптастыруды тапсырды. Осы тапсырмаға орай аймағымызда индустриалды-инновациялық бағдарламалар бойынша көптеген жобалар сәтті жүзеге асырылуда. Жолдау аясында инфрақұрылымды дамыту мен әлеуметтік салаға жеке және бюджеттен тыс инвестициялар тарту жұмыстарыныңқарқыны белсенді. Еуропа қайта құру және даму банкінің пакетінде 229,5 млрд. теңгенің 93 жобасы жатыр.

Ағымдағы жылы кәсіпкерлікті қолдау картасы бойынша жалпы құны 381,4 млрд. теңге болатын, 1,8 мың жұмыс орнымен 6 жоба іске асырылды. Оның ішінде әлемдік деңгейдегі ірі тау-кен байыту комбинаттарының бірі саналатын Ақтоғай тау-кен байыту комбинаты құрылысы, «Өскемен арматура зауыты» АҚ-ныңөндірісін жаңғырту, «Қазэлектромаш» ЖШС-ніңқондырғылар паркін жаңалау, Зайсан ауданындағы «Нұр» шаруа қожалығындағы шағын ет комбинаты, Өскеменде «ТАГ-ТИН» ЖШС (тәулігіне 200 тонна өнімділігімен жаңа жабдықтарды енгізе отырып майлы дақылдарды (қабыл, күнбағыс) қайта өңдеу  зауытыныңқұрылысы) және Глубокое ауданында «Алтай Кен-Байыту» ЖШС кенді қайта өңдеу көлемін және алтын шығару фабрикасында өнім шығару көлемін ұлғайту жұмысына бағытталған.

Облыстық кәсіпкерлікті қолдау картасында тіркелген жалпы құны 932,6 млрд. теңге тұратын, 16,8 мың тұрақты жұмыс орны бар 71 инвестициялық жоба жүзеге асырылады. 2010 жылдан 2016 жылға дейінгі аралықта және ағымдағы жылдың  11 айында жалпы құны 589,2 млрд. тг. құрайтын 7,5 мың тұрақты жұмыс орнымен 43 жоба іске қосылды.

Аталған мемлекеттік бағдарламаны іске асыру мақсатында Семей қаласы бойынша 2010-2017 жылдар аралығында Өңірлік карта аясында жалпы құны 9 млрд. теңге тұратын 7 жоба іске асырылды (бұл облыс бойынша  атқарылған  43 жобаның жалпы көлемінің 16,3%), 600-ден астам қосымша жұмыс орындары ашылды.

Бағдарламаның бірінші бесжылдығында жалпы көлемі 4,9 млрд. теңгені құрайтын  5 жоба іске қосылды. 2015-2019 жылдарға  жалпы көлемі  4,6 млрд. теңгені құрайтын 3 инвестициялық жоба енгізілді, бұл жобалар есебінен қосымша 265 жұмыс орны ашылмақ.

2018-2019 жылдарға арналған инвестициялық жобалардыңқатарында «ет өнімін қайта өңдейтін  комбинат құрылысын» іске асыру жоспарланып отыр.

Инвестиция игілігі деген осындай жобалардың сәтті жүзеге асуы деп ойлаймын.

- Даниал Кенжетайұлы, облысымыздың шалғайдағы аудандарында инвесторлар тарту ісі қандай деңгейде? Бұл бағытта жергілікті билік органдары тарапынан қандай жұмыстар жүргізіліп жатыр?

- Өзіңіз де білесіз, Елбасы Жолдауында инфрақұрылымдарды дамыту мен әлеуметтік салаға бюджеттен тыс инвестициялар тарту жұмысына басымдық берілген. Қазіргі таңда Шығыс Қазақстанда бұл бағыттағы істіңқарқыны ауыз толтырып айтарлықтай дей аламыз.

Инвестициялар тарту және инвестициялық климатты жақсарту жөніндегі Өңірлік кеңес құрылды. Облыстағы Халыққа қызмет көрсету орталығында инвесторларға қызмет көрсету секторы жұмыс істейді. Инвестициялар тарту мақсатында Шығыс Қазақстан облысының инвестициялық порталы ашылып, онда 560,2 млрд. теңгенің 85 жобасы орналастырылды және шетелдік инвесторларды тарту мақсатында индустриялық аймақтар жайлы ақпараттар берілді. Инвесторлардыңқұқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету үшін инвестициялық омбудсмен институты құрылды. Шығыс Қазақстан аумағында облыс әкімінің бірінші орынбасары Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов  омбудсмен болып табылады. Инвесторлар мен мемлекеттіңөзара іс-қимыл мәселелері, осы орайдағы ағымдағы проблемалардың шешілуі Нұрымбет Аманұлының бақылауында.

Ағымдағы жылдың маусым айында облыста «Kazakh Invest» ұлттық компаниясының аймақтықөкілдігі ашылды. Шығыс Қазақстан облысынан «Kazakh Invest» ҰК АҚ-да шамамен 226 млрд. теңгеге 26 жоба қаралды. Оның ішінде одан әрі мәселені пысықтау, инвесторларды іздеу үшін жалпы құны 45 млрд. теңгеге 12 жоба іріктелген. Жыл соңына дейін «Kazakh Invest» ҰК АҚ CRM (ЦРМ) ақпараттық-мониторингтік жүйесін іске қосуды жоспарлап отыр, ол online режімінде әр жобаның іске асырылу барысының мониторингісін қамтамасыз етеді. Облыстағы инвестициялық белсенділікті арттыру жөнінде үйлестірілген және тиімді жұмысты арттыру мақсатында қазіргі уақытта (қалалар мен аудандар әкімдіктерініңқатысуымен) әлеуетті инвестициялық жобалар базасы құрылды (www.spkertis.kz), оныңқұрамына жалпы құны 188,3 млрд. теңгеге 130 жоба және бизнес-идеялар кірді.

Қазақстан - Қытай өзара іс-қимыл шеңберіндегі Қазақстан Республикасы Шығыс Қазақстан облысы мен Қытай Халық Республикасының Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданымен ынтымақтастық бойынша Жол картасы жүзеге асырылады. 1,5 млрд. АҚШ долларына  8 инвестициялық жобаны қамтитын ауыл шаруашылығы, энергетика, өнеркәсіп және орман өнімдерін өңдеу, сондай-ақ білім беру, денсаулық сақтау, туризм, мәдениет және спорт салаларында бірлескен ынтымақтастық жоспарлары негізгі сегіз бағыт бойынша  жүргізіледі.  

Сонымен қатар халықаралыққаржы институттарынан қаражат тарту мен мемлекеттік-жекеменшік әріптестік тетігін пайдалану жолымен де белсенді жұмыс жүргізілуде. Бұл орайда 40,5 млрд. теңгеге 9 инвестициялық жобаны іске асыру жоспарланған. Сонымен қатар ЕҚДБ есебінен қаржыландыру үшін 16,4 млрд. теңгеге 2 жоба қосымша пысықталуда.

Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік тетіктері арқылы 168 млрд. теңгенің 168 жобасы дайындалу үстінде. Биылдыңөзінде жекеменшік балабақшалардың жұмысына қатысты 64 келісімшартқа қол қойылды. Мұндағы мемлекеттік тапсырыстың көлемі – 7,8 млрд. теңге.

Дәл бүгінге дейін екі ірі концессиялық жобаға конкурс жарияланды. Аталмыш жобаның бірі – «Өскемен қаласында 300 орындық көпсалалы аурухана салу». Құны – 21 млрд. теңге. (Конкурс нәтижесі 12 желтоқсанда жарияланды. «Сарыдаглар Иншаат Ве Тиджарет Ананим Ширкети» АҚ-мен ғана конкурстықөтінім ұсынылды). Екінші жоба – «Зырян қаласының орталық жылу қазандығын реконструкциялау». Құны – 2,6 млрд. теңге. (Конкурс нәтижесі 11 желтоқсанда жарияланды. «Перспективная технология» ЖШС-мен ғана конкурстықөтінім ұсынылды).

Жақын арада «Семей қаласындағы 200 орындық балалар ауруханасын салу және пайдалану» жобасына конкурс жарияланбақ. Қазіргі таңда құны 16,2 млрд. теңге тұратын бұл жобаның техникалық-экономикалық негіздемесі мемлекеттік сараптамадан өткізілуде.

Семей қаласы бойынша Знаменка орта мектебінің түлектері материалдық базаны нығайтуға 3, 677 млн. теңге, Ертіс ауылдық орта мектебінің түлектері 1 млн. теңге көлемінде жәрдем көрсеткен. Бүгінгі күні 6 мектепте «Мәңгілік Ел» кабинеттері ашылған. «Менің мектебім» акциясы аясында 6 жалпы білім беретін мектепті (Шүлбі, Озерки, Приречный, Шақаман, сондай-ақ Бегалин және Ибраев атындағы орта мектептер) жаңа үлгідегі кабинеттермен жабдықтау жоспарланған.

Бүгінгі күні «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында «Менің мектебім» атты ауқымды акция іске асырылуда. Акция мақсаты – мектептерді жаңа үлгідегі кабинеттермен - химия, физика және биология кабинеттерімен, сондай-ақ робот техникасымен қамтамасыз ету. Аталған іс-шара барысында қала мектептері бойынша 83 кабинетті қамту жоспарланған.

- Иә, облыс халқы өзіңіздің «Менің мектебім» атты бастамаңызды жас ұрпақтың болашағына жол ашатын ерекше жоба деп бағалады. Осы игілікті іс алдағы жылдары жалғасын таба ма?

- Елбасы өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында: «Патриотизм кiндiк қаның тамған жерiңе, өскен ауылыңа, қалаң мен өңiрiңе, яғни туған жерiңе деген сүйiспеншiлiктен басталады. Сол себептi мен «Туған жер» бағдарламасын қолға алуды ұсынамын. Оның ауқымы iзiнше оп-оңай кеңейiп, «Туған елге» ұласады»,- дедi. Бұл жай ғана айтыла салған науқандық мәселе емес, тамыры тереңде жатқан, ел болашағына алаңдаушылықтан туған, жүректен шыққан сөздер дер едім. «Туған жер» деген ұғым ешқашан ескірмейді десек, соны жүрегіне тұмар етіп ұстайтын ұрпақ тәрбиелеу - бүгінгінің парызы. Ұлт Көшбасшысының бұл бастамасы парасат-пайымы жоғары әр азаматтың кіндік қаны тамған ауылының гүлденуіне, оған іңкәр сезіммен қарауына жол ашып, серпін беретін бағдарлама боларына сенімім мол.

Біздің аймағымызда қолға алынған «Менің мектебім» жобасы - Елбасының игі бастамасын қолдау мақсатында дүниеге келген бастама. Еліміздің болашағы жастарды мектеп қабырғасынан бастап ғылымның жаңа жетістіктерін үйренуге баулу қажет. Шығыс Қазақстан облыстық кәсіпкерлер форумы аймағымызда ел болашағына алаңдайтын азаматтардың аз еместігін байқатты.

«Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында дүниеге келген «Менің мектебім» жобасы шеңберінде кәсіпкерлерді игілікті іске тарта отырып, бюджеттен тыс қаржы есебінен Назарбаев Зияткерлік мектебініңүлгісі бойынша облыстың толыққамтылған 277 орта мектебін 425 жаңа модификация және роботты техника кабинеттерімен қамту жоспарланып отыр.

Аталған жобаның келесі кезеңінде облыстағы толыққамтылған орта мектептердің 587 химия, физика және биология кабинеттерінің жиһазы жаңартылатын болады. Жиһазды облысымыздың жергілікті тауар өндірушілерінің колдауы аясында жаңарту жоспарланған. «Менің мектебім» жобасын жүзеге асыру алдағы жылдары да жалғасын табады. 

- Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Рухани жаңғыру» бағдарламасы елімізде қоғамдық сананы жаңғыртудың идеологиялық тұғырнамасы болып отырғаны белгілі. «Рухани жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында аймағымызда бірнеше бағытта жұмыстар жүргізіліп жатқанын білеміз.

- Рухани жаңғыру - ел болашағының кепілі. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы қазақ халқыныңұмытылып бара жатқан ұлттыққұндылықтарын түгендеу мақсатын көздеген, қажет уақытта, қажет жерде шыққан құнды еңбек, маңызды құжат деп есептеймін. Аймағымызда бұл бағытта атқарылып жатқан жұмыстар да сан ал-уан. Өңірде «Рухани жаңғыру» бес жылдық кешенді бағдарламасы әзірленді. Оған 28 млрд. теңгеге 61 жоба кіріп отыр. Атап айтар болсақ, тарихи-мәдени мұра нысандарын сақтауға, мұражайлар ашуға, «Абай әлемі» кітабының сериясын шығаруға, классикалық музыка фестивальдарын өткізуге, театрлар мен шығармашылықұжымдардың гас-трольдерін ұйымдастыруға бағытталған іс-шаралар кешені жүзеге асырылуда. Тәуелсіздік күніне орай, қазақстандық суретшілер картиналарының ауқымды көрмесі ұйымдастырылды, көрмеге қылқалам шеберлерінің шығармаларымен қатар, облыстық мұражай қол жеткізген таптырмас мұра М.Аманжолов пен Б.Табиевтің туындыларының түпнұсқасы қойылды. Келесі жылдың жазында Суретшілердің халықаралық пленэрі өтеді.

Археология және заманауи өнер мұражайының концепциясы мен құрылымы жасалып, сәулетші  А.Шадьяров музей құрылысының жобасымен халықты таныстырды.

Қазақстан халқы Ассамблеясының бастамасымен, табысқа жету тарихының мысалы арқылы тәрбиелеуді мақсат еткен  «100 жаңа есім» арнайы жобасы қолға алынды. Өнегелі өмірлері ерлік пен табыстың, шығармашылық жетістіктердіңүлгісіне айналған  жерлестерімізді ұсыну жұмыстарының нәтижесінде 11 шығысқазақстандық «Қазақстанның 100 жаңа есімінің» қатарына енді. Олардыңқатарында 5 ғалым, 2 ауылшаруашылыққызметкері, кәсіпкер, ұстаз, ақын, ұста бар. Атап айтқанда, Семей қаласынан  төрт, Шемонайха ауданынан екі, Өскемен қаласынан екі, Курчатов қаласынан бір, Жарма ауданынан екі адам республика бойынша 100 адамныңқатарына кірді.

- Елбасы мақаласындағы ерекше тапсырмалардың бірі – Қазақстанның киелі жерлерінің картасын жасау. Ата-бабамыз найзаныңұшымен, білектің күшімен қорғап қалған қазақ даласының әр өңірі киелі. Әсіресе біздің Шығыс Қазақстанда олардың саны аз емес. Қазақстанның киелі жерлерінің картасы жасалғанда нені ескеру керек деп ойлайсыз?

- Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында айтылған тағы бір маңызды мәселе - еліміздегі киелі жерлерді анықтап, олардың тізбесі мен картасын жасау. Қазақстан аумағында орналасқан тарихи ескерткіштер мен киелі орындар халыққа біршама танымал. Біздің жеріміздегі елді мекендер мен жер-су атауларына байланысты  сонау көне заманнан бүгінге жеткен аңыз-әңгімелер көп. Халық көп барып, мінәжат ететін сол киелі жерлер жайлы аңыздардың бірқатарының негізінде тарихи шындық жатыр деп ойлаймын. Жасыратыны жоқ, тарихи жерлер бұрыннан зерттеліп келе жатса да, бірізділікке түспеген. Елбасының тапсырмасынан кейін еліміздегі киелі жерлердің географиясы анықталып, картасын жасау жұмысы қолға алына бастады.

Біздің Шығыс Қазақстан облысы да тарихы тереңде жатқан киелі жерлерге бай өңір. Бұл жобаларды жүзеге асыруда аймақтық жетекші университеттердің атқаратын жұмысы үлкен екенін атап өткен орынды. Олар барлық бағыттар бойынша кешенді жұмыстар жүргізу мақсатындағы ғылыми негіздемені дайындап қана қоймай, серіктес ретінде бірлескен жобалар бойынша шығындардың бір бөлігін де өздері көтеріп отыр.

Ғалымдармен бірлесіп «Шығыс Қазақстанныңөркениеттер құбылысы» ғылыми тұғырнамасы жасалады. Аталған тұғырнама аясында Қазақстанның шығыс бөлігінің бірегей тарихи-мәдени мұрасын кешенді зерттеу жұмысы қолға алынбақ және ол іс «Шығыс Қазақстанның көне қазыналары» және «Шығыс Қазақстанның маржандары» атты негізгі екі бағытта жүргізіледі.

«Көне қазыналар» жобасының шеңберінде аймақтағы 5 археологиялық нысан зерттелді (Катонқарағай ауданындағы Берел, Зайсан ауданындағы Шілікті қорғандары, Ұлан ауданындағы Абылайкит қорған-монастырі, Тарбағатай ауданындағы Елеке сазы, Абай ауданындағы Қырықүңгір ескерткіші).

Жыл сайын Шығыс Қазақстан облысында архео-логия саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамыту жоспарын жүзеге асыруға облыстық бюджеттен 100 млн. теңге бөлінеді. Бұл қадам өзінің оң нәтижелерін беріп келеді. Тек 2016 жылы ғана 5500-ге тарта, ал 2017 жылы 1500 жоғары ғылыми-танымдық және көркемдік құндылықтарға ие облыстық тарихи-өлкетану мұражайының жинақтамасын толтырған артефакт табылған. Аталған жетістіктердің барлығы да әлемнің жетекші ғалымдары мен археологтерініңқатысуымен өңірде жыл сайын өткізілетін «Алтай – түркі әлемінің алтын бесігі» халықаралықғылыми-тәжірибелік конференциясына ұсынылып жүр. Аймақтың тарихи-мәдени мұрасын әйгілеуге және танымдық туризмді дамытуға бағытталған «Шығыс Қазақстанның маржандары» аймақтық жобасы да дайындалуда. Аталмыш жобаны жүзеге асыру аясында Шығыс Қазақстанның киелі орындарының картасы жасалды. ШҚО-дағы 10 нысан республикалық Сараптау комиссиясыныңқарауынан кейін «Қазақстанның киелі жерлері» тізімін толықтырды.

Облысымыздағы мектеп оқушыларының киелі орындарға баруы үшін 23 бағыттағы тақырыптық тур және оқу ұйымдастыру бағдарламасы дайындалды. Киелі нысандардағы туристік инфрақұрылымдарды дамыту мақсатындағы шаралар да кезең-кезеңімен қабылдануда. Атап айтқанда, ағымдағы жылы 20 млн. теңгеге Абай ауданындағы Қоңыр Әулие үңгірінің туристік инфрақұрылымы жақсартылды, Тарбағатай ауданындағы Ырғызбай Әулие кесенесінің аумағы 50 млн. теңгеге абаттандырылып, электр желісін тарту жұмысы жүргізілді. Қазір аймағымыздағы басқа да киелі нысандарда туристік инфрақұрылымды дамыту жұмысы бойынша ұсыныстар қабылдануда. Бұл бағыттағы игілікті істер алдағы уақытта жалғасын табады. Жалпы, аталған жобаның бес жылға жоспарланып отырғанын көпшілік біледі. Әр өңірдегі киелі жерлердің тізімі анықталып, республикалық картаға кірмей қалған нысандар облыстық картаға енеді. Киелі орындардың тізімі жасалған соң, арнайы альбомдар шығарылып, фильмдер де түсірілмекші. Бұл - өзінің туған жерін қадірлеп, ардақ тұтатын әр азаматтыңқатысуын қажет ететін шара.

- Мемлекет басшысы аса маңыз беріп, өркендетуді тапсырып отырған бағыттардың бірі - отандық туризм. Шығыс Қазақстан - туризм саласында әлеуеті өте зор аймақтардың бірі.  Осы бағыттағы атқарылған істер мен алдағы жоспарларға тоқтала кетсеңіз...

- Президент кенді Алтайға келген бір сапарында: «Шығыс Қазақстан – еліміздің інжу-маржаны. Тек қана табиғатымен емес. Мұнда өз өлкелерін мақтан тұтатын, оның гүлденуі үшін бар күш-жігерін жұмсайтын тамаша, еңбекқор және дарынды адамдар өмір сүреді»,- деген болатын. Шынында да, Қазақстанның шығысы - Абай, Шәкәрім, Мұхтар дүниеге келген ұлылар мекені. Руханият пен өнердің бесігі. Қазақ халқының елінің болашағын ойлаған ардақты ұлдарының озық ойлары қанат қаққан киелі жер. Бұл өңірде өндіріс те, ауыл шаруашылығы да, туризм саласы да ежелден өркен жайған.

Қазақстан Республикасында туризм саласын дамытудың 2023 жылға дейінгі тұжырымдамасына сәйкес, аймағымызда «Алтай інжуі» кластерін құру бағытында жұмыс жүргізілуде. Туристер көп келетін бағыттарға көліктіңқолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында соңғы 2 жылда жалпы көлемі 4,3 млрд. теңгеге автомобиль жолдары жөнделді (Алакөл, Сібе, Марқакөл көлдеріне, «Нұртау», «Алтай Альпісі» тау-шаңғы базаларына). Жағажай туризмін дамыту аясында Алакөл, Сібе көлдерінің жағалауларын абаттандыруға 550 млн. теңге қаржы жұмсалды.

Келер жылы облыстық бюджет есебінен 1,3 млрд. теңгеге Жалаңашкөл станциясы – Қабанбай ауылы автожолының жөндеу жұмыстары аяқталады. Сонымен қатар келесі  маусымда турис-терді қабылдау жұмысын жақсарту үшін Алакөлдің жағалауына Өскемен қаласы – Жалаңашкөл станциясы, Семей қаласы - Жалаңашкөл станциясы бағында темір жол қатынастары ретке келтіріледі деген жоспар бар.

Рекреациялық аймақтарды дамыту бойынша қосымша резервтерді анықтау мен ары қарай инвесторларды тарту үшін облыстағы көлдер мен Бұқтырма су қоймасының жағалауында жер телімдерін ауқымды инвентаризациялау жұмыстары жүргізілді. Пайдаланылмай жатқан жер телімдері инвесторларды тарту арқылы туристік инфрақұрылымды дамыту мақсатына жұмсалады.

Ағымдағы жылы облыстағы  8 көл мен 2 бұлақтың су құрамына (химиялық, бактериологиялық, радондық) ғылыми зерттеу жүргізіліп, балнеологиялыққорытынды алынады. Жалпы, 2015-2017 жылдары облыста туризм саласында 925 млн. теңгеге 23 инвестициялық жоба жүзеге асырылады.

Шекара маңындағы Катонқарағай ауданы мен Марқакөлге шетелдік туристерді тарту үшін көші-қон полициясы органдарының келісімінсіз барып-келу туралы бастамамызды Үкімет қолдады. Осы уақытқа дейін міндетті болған арнайы рұқсат талабы туристердің емін-еркін келіп-кетуі үшін елеулі қиындықтар туғызып келген еді. Сол шектеулердің алынуы нәтижесінде Катонқарағай ұлттық паркі мен Марқакөл табиғи қорығының базасында экологиялық туризмніңқарқынды өсуіне мүмкіндік молаяды деген үміттеміз.

Сондай-ақ Алакөлдің жағалауында ҚХP-мен арада шекаралық туристік серіктестіктік құру жұмысы да көші-қон визалық режімі арқылы қолға алынып, қажетті жоба ҚР Мәдениет және спорт министрлігімен, шетелдік тиісті орындармен бірлесе әзірлену үстінде.

Жалпы алғанда, облыстың туризм бағытындағы бүгінгі дамуын экономикалық тұрғыдан оңды нәтижелермен сипаттауға болады. Елбасының стратегиялық жоспарларын, мемлекеттік бағдарламаларды табысты орындау үшін мүмкіндіктер жеткілікті. Қазақстандық және шетелдік туристер үшін, әсіресе Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркі, Батыс Алтай қорығы, Мұзтау, Бұқтырма су қоймасы, Алакөл, Марқакөл, Сібе, Тайынты көлдері, Қызыл керіш шатқалы, Ақбауыр табиғи-тарихи ескерткіші, «Жидебай-Бөрілі» қорық-мұражайы, Қоңыр әулие үңгірі, Қозы Көрпеш-Баян сұлу, Еңлік-Кебек кесенелері, Ырғызбай ата кесенелері сияқты жерлерге сапар шегу аса қызықты болатыны анық. Бұл нысандардыңөңірге келетін турис-тер санын арттыруға ықпалы аз болмасы анық.

- Даниал Кенжетайұлы, қымбат уақытыңызды бөліп «Семей таңы» газетіне арнайы сұхбат бергеніңізге рақмет!

Келе жатқан 2018 жыл, Шығыс күнтізбесіне сәйкес, ит жылы. Жұлдызшылар  бұл жыл қол қусырып қарап отырмай, еңбек еткендер үшін қаржылық тұрғыдан тұрақты жыл болады, ал Егіздер белгісінде туғандарға сәттілік серік болады деген жорамал айтады. Табалдырықты аттауға аз ғана уақыт қалған Жаңа жыл өзіңізден, жанұяңыздан жақсылығын аямасын, еліңіз үшін атқарып жатқан жұмыстарыңыз табысты болсын деген тілек білдіргім келеді.

Сұхбатты жүргізген Риза МОЛДАШЕВА.

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57