ҒАСЫР ТОЙЫ ЕЛ ТОЙЫНА АЙНАЛДЫ

 

 

 

 

1917 жылдың 17 маусымында жарыққа шыққан «Сарыарқа» басылымынан бастау алатын «Семей таңы» газетінің 100 жылдығы Семей өңірінде дүркіреп өтті. Ғасыр тойының 31 Мамыр – қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күнімен орайластырылуы да тегін емес еді. Себебі байырғы басылымда ұлт мүддесі жолында жанын қиған зиялылар еңбек еткен. Мерекелік шара аясында Алаш алыптарының үні болған, ғасыр бұрын жарыққа шыққан «Сарыарқа» газетіне арналған ескерткіш тақтаның және көрнекті ғалым, абайтанушы Қайым Мұхамедханов көшесінің салтанатты ашылуы болып, Алаш арыстарына, «Семей таңы» газетінде еңбек еткен марқұмдар рухына арналып ас берілді. Сонымен бірге Абай атындағы театрда «Семей таңы» газетінің 100 жылдық мерекесіне арналған салтанатты жиын өтті.

Ғасыр тойының жөні бөлек қой. Алаш астанасында газеттің 100 жылдығы өтеді деп алдын ала сауын да айтылған еді. Қара шаңырақтағы мерекеге алыс – жақыннан келген мәртебелі меймандардың қатары көп болды. Қазақстан Республикасы Журналистер одағының жауапты хатшысы Баян Рамазанова, Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің журналистика және саясаттану факультетінің деканы Қайрат Сақ және «Еуразия ақпарат» оқу-ақпараттық орталығының директоры  Кенже Жұмағұлов, «Түркістан» халықаралық саяси-апталық газетінің жауапты хатшысы Көлбай Адырбекұлы, Павлодар облысындағы «Ертіс Медиа» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Асқар Шөмшеков, Павлодар облыстық «Сарыарқа самалы» газетінің бас редакторы Нұрбол Жайықбаев, «Қазақ газеттері» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің Астана қаласындағы тілшісі, ақын, журналист Ғабдул-Ғазиз Есембаев сынды мәртебелі меймандар мерейтойдың құрметті қонағы болды.

«Сарыарқа» - Алаш үнін, Алаш ұранын асқақтатқан, «ұлт қамын ойлап, шарқ ұрған» үнпарақ. «Сарыарқадан»  «Семей таңына» дейін «Қазақ тілі», «Жаңа ауыл», «Социалды шығыс», «Қызыл дала», «Екпінді», «Семей правдасы» болып  атауын 9 мәрте өзгерткен басылым қай кезде болмасын өзі өмір сүріп отырған заманының үні, халықтың мінбері бола білді.

Тойдың болғанынан боладысы қызық қой. 100 жылдықты мерекелеу шарасы алдымен «Сарыарқа» газетіне ескерткіш тақта ашумен және Қайым Мұхамедхановқа көше атауын берумен басталды. Қала басшысы Ермак Сәлімов бұл шараның тарихи маңызын  атап өтті. 

- Ардақты ағайын! Қымбатты жерлестер! Қала қонақтары! Бүгінгі күн – тарих алдында жүзіміз жарқырайтын жауапты күн. Алаштың ғасыр тойында «Сарыарқаның» ізбасары  «Семей таңының» жүз жылдығын атап отырмыз. Жүрегі «қазақ» деп соққан алаш азаматы Қайым Мұхамедхановқа көше беріп отырмыз. Ісіміз оңынан болсын. Тағдыр азабын тартқан ерлер аз емес. Оларды ұлықтау – ұрпақ борышы. Мен көше атын өзгерту жұмысына қолдау көрсеткен барша азаматтарға ризашылық білдіріп, алғыс айтамын. Мұны Алашқа тағзым жасаудың жарқын көрінісі деп білемін. «Семей таңының» қарымы қайтпасын, мәртебесі арт-сын. Алаштың асқақ рухы жеңіске жеткізсін! Қуаныш ұзағынан болсын!  Баршаңызға мықты денсаулық, мол бақыт, ұрпақ алғысын тілеймін. Жеріміз аман, Отанымыз тыныш, тұғырымыз берік, ғұмырымыз баянды болсын!- деді Ермак Сәлімов.

Ізгі тілек жалғасын тапты. Игілікті істің ұйытқысы, абыройлы жетекші, «қара шаңырақ» иесі, филология ғылымдарының кандидаты, Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты Риза Молдашева ортаға шығып, басылым тарихынан сыр шертті.

1997 жылы ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен 31 Мамыр - саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні болып жарияланғанын, соның арқасында өшкеніміз жанып, өлгеніміз тірілгенін айтқан Риза Асанқызы, Қазақстанда газет көп болғанымен, 100 жылдық тарихы жалғасып, бүгінгі күнге дейін шығуын тоқтатпай келе жатқан «Семей таңынан» үлкен газет жоқ екенін атап өтті. Сондай-ақ бұл күні  орын алып отырған екі оқиға бір-бірімен тарихи тұрғыда байла-                              нысты болуымен құнды екенін жеткізді. Яғни Қайым Мұхамедхановтың әкесі  Мұхамедхан Сейтқұлов «Сарыарқа» газетін  қаржыландырушылардың бірі болған.

- Бүгін жылдар бойы шешімін таппай, көпшілікті алаңдатқан арман орындалды. Қайым Мұхамедхановқа көше берілді. Ендеше, бүгінгі ескерт-кіш тақта мен көшенің ашылуы - елінің ертеңі жолында құрбан болған арыстар рухына құрмет, тарихқа тағзым,- деді Риза Асанқызы.

Семейде Алаштың ғасырлық тойы басталғанын, мерейтой соның беташары екенін жеткізген Риза Молдашева осы игілікті іске қолдау танытқан қала әкімі Ермак Сәлімовке алғыс айтты.

«Шәкіртсіз ұстаз тұл» демекші, Қайым Мұхамедхановтың қазақ ұлтына, Алаш тарихына, абайтануға сіңірген өлшеусіз еңбегі жайлы профессор, филология ғылымдарының докторы Арап Еспенбетов ой өрбітті. 

- Сүйікті газетіміз «Семей таңының» жарық көргеніне 100 жыл толуы, біздің ұстазымыз, қазақтың алаш-шыл азаматы Қайым Мұхамедханов атындағы көшенің берілуі қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күнімен байланыстырылып отыр. Қайым аға - «Семей таңының» тарихын жазған, басылым қабырғасында қалам-қайратын көрсеткен адам. Ол кісі «Семей таңы» 1919 жылдың 4 желтоқсаны күні жарыққа шықты дегенді деректермен дәлелдеп берген. Бірақ ғалым: «Саяси жағдайға байланысты айта алмай отырмыз, тарихымыз «Сарыарқада» ғой»,- деп құлағымызға құйып кеткен. Ұстазымыздың жол сілтеуімен, кейіннен біздер «Семей таңының» «Сарыарқадан» бастау алатынын тұжырымдадық. Енді ұстазым Қайым Мұхамедхановтың көшесімен жүріп келе жатырмын деп кеудемді кере мақтанамын. Қайым Мұхамедхановтың атына көше берілуін қазақ халқына, қазақ ұлтына көрсетілген құрмет деп есептеймін,- деді Арап Сләмұлы.

Ақ тілектер легінен кейін «Сарыарқа» газетіне арналған ескерткіш тақта ашылып, Қайым Мұхамедханов көшесінің лентасы қиылды. 

Бұдан кейін саяси қуғын – сүргін құрбандарына, Алаш арыстарына, «Семей таңы» газетінде әр жылдары еңбек еткен марқұмдар рухына қала әкімі атынан хатым түсірілді.

Ғасыр тойы түстен кейін Абай атындағы театрда жалғасын тапты. Шарада газеттің шығу тарихы жөнінде «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС директоры Риза Молдашева баяндама жасады.

- Бүгін біз «Алаш» деп ұрандап, «қазағым» деп құрбан болған, ұлан-ғайыр даласын ұрпағына аманат етіп  кеткен  бабаларымыздың арманын халқына жеткізуші үні болған, сан жылдар бойы сөз арасында елеусіз ғана айтылғанымен, атаусыз қалып келген «Сарыарқа» газетінің жарық көргеніне 100 жыл толуын тұңғыш рет атап өткелі отырмыз. «Сарыарқа» газеті - қазақ оқығандарын өз маңына топтастырған, халықтың мұңын, қоғамның саяси, мәдени өміріндегі өзекті мәселелерді өткір жазған басылым,- деген Риза Асанқызы газеттің бағыты мен оның шығарушылары жөнінде мол ақпарат берді.

«Семей таңының» «Сарыарқадан» бастау алатынын көптеген ірі ғалымдар зерттеп, дәлелдеп берген. Салтанатты шарада да тарих жөнінде сыр шерт-кен зиялылар қатары аз болмады. Сонымен бірге «Семей таңының» 100 жылдық мерейтойына орай келіп жеткен  құттықтау легі де көп болды. Салтанатты шарада Қазақстан Республикасының Ақпарат және коммуникациялар министрі Дәурен Абаевтың, Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры, Ұлттық ғылым академиясының академигі Ерлан Сыдықовтың ыстық ықыласымен жеткен жылы лебіздері оқылды.

Елден жырақ жүрсе де жүрегі «Семейім» деп соққан ел азаматы Ерлан Бәтташұлының тойға тартуы ретінде, танымал әнші, рухты әндерімен елді тербеген «Дарын» Мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты, «Нұр Отан» партиясы тағайындаған «Жас тұлпар» сыйлығының иегері Ибрагим Ескендір сахна төріне шығып, «Көк тудың желбірегені», «Аманат», «Оян, қазақ!» сынды патриоттық әндерімен халықты рухтандырып, жігер сыйлады.

Содан кейін шығыстың тыныс-тіршілігінің айнасына айналған газеттің мерейтойы құрметіне облыс әкімі Даниал Ахметовтің және «Нұр Отан» партиясы Төрағасының Бірінші орынбасары Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммедтің жолдаған құттықтау хаттарын Семей қаласының әкімі Ермак Сәлімов табыстап, жүрекжарды лебізін білдірді. 

- Еліміздің журналистика саласында орны бөлек, оқырмандарын тапқан «Семей таңы» газетінің ғасыр тойын атап отырмыз. «Алаштың» құрдасы болған  бұл басылымды әр жылдары Мәннан Тұрғанбаев, Жүсіпбек Аймауытов, Шаймардан Тоқжігітов, Мұхтар Әуезовтер басқарған. Мұнда Сұлтанмахмұт Торайғыров, Қаныш Сәтбаев, Сәбит Дөнентаев, Сәду Машақов, Нәзипа Құлжанова сынды мемлекет пен қоғам қайраткерлерінің қолтаңбасы қалған.

«Сарыарқаның» сара жолын ұстанған «Семей таңы» үнемі ізденіс үстінде. Қазақ елі азаттыққа қол жеткізіп, озат елдер қатарына ұмтылған уақыт көшінде газет жақсылықтың жаршысы болды. Қоғам мен ұлтты береке-бірлікке үндеді. Мұның барлығы  газеттің халықтық басылым екендігін айғақтайды,- деп өз ойын жеткізді Ермак Бидахметұлы.

Құттықтау хаттарды табыстаған қала басшысы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігінің «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС директорының орынбасары Сәуле Биназарова мен «Семей таңы» газетінің бас редакторы Ерзат Жанатовты марапаттады.

Сонымен бірге Шығыс Қазақстан облысы әкімі орынбасарының Құрмет грамотасын Ермак Бидахметұлы «Семей таңы» газетінің техникалық істер жөніндегі директоры  Серікжан Доскеев пен басылымның референт-хатшысы Гүлнар Мұсаеваға табыс етті.  

Семей қаласы әкімінің грамотасымен әріптестеріміз - «Семей таңы» газетінің тілшілері Ермек Исабаев, Жадыра Төлегенқызы марапатталды. «Нұр Отан» партиясының Шығыс Қазақстан облысы және Семей қаласы филиалдарының алғыс хаттарымен де әріптестеріміз марапатталды.  

Құттықтаулар легі Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ыстық ықыласымен жеткен жеделхатпен жалғасты. Семей қалалық мәслихатының хатшысы Бейсенбек Ақжалов ҚР Парламенті Сенаты Төрағасының құттықтау жеделхатын басылым директорына табыстап, депутаттық корпус атынан мерейтой иелерін құттықтады.

Шығыс өңіріндегі аудан басшыларының атынан Жарма ауданының әкімі  Нұрлан Сыдықов пен Бесқарағай ауданы әкімінің міндетін атқарушы Ерболат Рахметуллин ақ тілектерін білдіріп, қонақтар сый-сияпаттарын табыс етті. Нұрлан Бәтташұлы байырғы басылымды бабалар аманаттаған асыл мұрамен теңестіріп, құндылығына тоқталды.

- 100 жылдық тарихтың парағын ашқан «Семей таңы» газеті қазақ баспасөзінің талаптарына сай өзіндік оқырманын қалыптастырып, ғасырды абыроймен еңсеріп отыр.  Өткен ғасырлардағы Алаш арыстарынан бастап қазақ зиялыларының қолтаңбасымен іргесі қаланған басылым бүгінгі ұрпаққа қаймағы бұзылмай жетіп отырған асыл мұрамен пара-пар,-  деген Нұрлан Бәтташұлы өз өмірінде «Семей таңы» газетінің алар орны ерекше екенін толқыныспен жеткізді.           

Алаш десе, Абайдың мол мұрасынан сусындап өткен ұлт зиялылары ойға оралады. «Адамзаттың бәрін бауырым деп сүюге» үндеген ұлы Абайдың қара шаңырағы атынан Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық музейінің директоры  Болат Жүнісбеков басылым директоры Риза Молдашеваға Абай мұражайының арнайы медалін табыс етсе, Қайым Мұхамедханов атындағы білім және мәдениет қоғамдық қорының атынан ғалымның ұлы Дегдар Мұхамедханов Қайым Мұхамедхановтың 100 жылдық ескерткіш медалімен және қордың алғыс хатымен марапаттап, Риза Асанқызының иығына шапан жапты. Ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Төлеген Жанғалиев, Абай Құнанбаев қоғамдық қорының төрағасы  Отантай Кәрібжанов, қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы Амантай Доғалақов «Семей таңы» газетінің ғасыр тойымен құттықтап, ұжымға шығармашылық табыс тілеп, ескерткіш сыйлықтар табыс етті.

Ақ тілекті Ақтөбе облысының әкімі Бердібек Сапарбаев, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты Нұртай Сабильянов, Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы  Нұрлан Оразалиннің мерейтой құрметіне жолдаған жеделхаттары сабақтастырды.

«Семей таңының» ғасыр тойында еліміздің әр тарапынан келген мәртебелі меймандар да тілек тоғыстырды. Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті журналистика және саясаттану факультетінің деканы Қайрат Сақ:

- Қазақ «Елу жылда ел жаңа, жүз жылда қазан» дейді. 1917 жылы құл едік, 2017 жылы күн болып отырмыз. Сол тәуелсіздікті алуға «Сарыарқадай» газеттің қосқан үлесі орасан зор. Алаштың үні болған басылым сол заманда тек газет болып қана қойған жоқ: заң шығарушы, атқарушы, сот - үш биліктің де қызметін атқарды. Сол кезеңде Алаш қаласы Семей қазақ руханиятының, білім-ғылымның астанасы болып, «Сарыарқа» қазақты қалың ұйқысынан оятып,  бостандыққа қарай бастаған. Міне, сол басылымның 100 жылдығын атап өтіп жатырмыз. Бұл той Семей өңірінің, Абай елінің ғана тойы емес, елдің тойы,- деп тілегін жеткізді. 

Қазақстан Республикасы Журналистер одағының жауапты хатшысы Баян Найманханқызы алаш халқын басылымның ғасырлық тойымен құттықтап, отандық журналистиканы дамытудағы көп жылдық жемісті еңбегі және қомақты үлесі үшін «Семей таңы» газетінің редакциясын Құрмет грамотасымен марапаттаса, «Семей таңы» газетінің Тарбағатай ауданы бойынша меншікті тілшісі Хамза Сәтиевке «Қазақстан Республикасы Журналистер одағының Құрметті журналисі» марапатын табыс етті. «Семей таңы» газетінің тілшісі Әйгерім Сәрсенқалиқызын Қазақстан Республикасы Журналистер одағының Құрмет грамотасымен наградтады. Сонымен бірге  Ермек Исабаев, Мейірхан Оспанбаев, Бауыржан Жақыпов, Әсел Қасымғожина, Нұргүл Халықова,  Жадыра Төлегенова сынды журналистерге Қазақстан Республикасы Журналистер одағына мүшелік төсбелгісі мен куәліктері табысталды. 

Салтанатты жиындағы ақ тілектер ақ батамен түйінделіп, газет ардагерлері атынан жастарға ақылшы, ұстаз бола білген, ұзақ жылдар редактордың орынбасары қызметін абыроймен атқарған Ілияс Исаханов ақсақал бата берді:

 

Бісміллә деп бастайын,

Мына отырған шаршы топ,

Жиналған кәрі-жастарың!

Қолыңды жай ниеттеп,

Сүйікті «Семей таңының»

Жүз жасаған бұл тойын

Батаменен марапаттайын!

 

Арыстарым – Алашым,

Тарттың-ау зарын азаптың,

«Бостандық!» деп ұрандап,

Көзін аштың қазақтың.

«Сарыарқаны» жалау ғып

Қадап кеттің артыңа

Қараңғыда алау ғып

Жол тапсын деп халқыңа.

 

Сол жалауды түсірмей

Іліп алды-ау ерлерім.

Қайран сол бір ерлерді

37 жерледі.

 

Соғысты көрдің қан төккен,

Сапта жүрдің солдатпен.

Әрбір сөзің  қорғасын

От боп жауды селдеткен.

 

Тағы да сен ұрандап,

Тың көтердің түрен сап,

Енді мына бейбіт күн

Сені іздейміз тұра сап.

 

Егеменді ел болдық,

Асықтың түсіп алшысы.

Осынау елдің сен бүгін

Шежірешісі, жаршысы.

 

Ұл-қыздарым, бауырым,

Журналистер қауымы!

Ағаңның бүгін айтары

Тағы сол газет ауылы. 

 

...Алаш баспасөзі – ұлттық журналистиканың қайнар көзі. «Сарыарқа»  газеті  тұңғыш  тәуелсіз басылым болуымен де құнды. «Сарыарқа» газеті ел қамын жеген игі жақсылардың халыққа айтар сөзін, үгіт-насихатын жеткізуші, пікірлесер орны болды, небір өткір тілді, өктем үнді мақалалар газет бетінде жарық көрді. Көркем әдебиеттің де озық үлгілері халыққа «Сарыарқа» арқылы жетті. 

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында   бүгін тарихтың жаңа толқынына бағыт алған  қазақ халқына  ұлттық рухты сақтап қалудың қажеттігі баса айтылды. Мақаладағы Елбасымыз айтқан ұлттық жаңғыру  мәселесі кешегі Алаш арыстарының армандарымен үйлесіп жатыр.      

Алаш идеясы  37-мен аяқталған емес, 37-ден соң да  жалғасқан Ұлы Дала мұраттары. Алаш идеясының жалғасы - бүгінгі Елбасымыз бастап отырған  «Мәңгілік Ел» мұраттары.  Ендеше, Алаш ардақтылары - жеңілген емес, өз мақсаттарына жетіп, жеңген ұрпақ.

Әйгерім СӘРСЕНҒАЛИ

 

 

 

 

СЫН ТҮЗЕЛМЕЙ...

 

 

 

 

«Семей таңы» газетінің 14 наурыз күнгі № 21 санында «Дәулеттіні дәріптеу дертке айналып барады» атты сын мақала жарық көргеннен кейін, редакция поштасына газет оқырмандарынан ағылған хаттар легінде толас жоқ. Әрине, пікір әр алуан. Дегенмен, барлық хаттарға газет бетінен орын беруге редакцияның мүмкіндігі жоқ болғандықтан, пікір білдірген оқырмандарымызға алғыс айта отырып, Тарбағатай ауданынан келген төмендегі хатты назарларыңызға ұсынуды қажет деп таптық.

Шығыс Қазақстан облыс-тық мәслихатының депутаты Риза Молдашеваның «Семей таңы» газетінің 14 наурыздағы №21 санындағы «Дәулеттіні дәріптеу дертке айналып барады» деп аталатын сын мақаласы аудан жұртшылығын ұйқыларынан оятып жібергендей әсерде қалдырып, сол тақырыпты шұғыл талқылауға кірісіп кетті.

Баспасөздің құдіреттілігін де ел осындай бір оқта-текте болсын бой көрсететін дүниелерден сезініп қалатыны шындық.

«Сын түзелмей, мін түзелмейді» демекші, бұл сынды жалғыз аудан әкімі Ділдабек Тәжібайұлының иығына арта салып, түк көрмегендей бола қалуымыз мен сияқты «атқамінерлер» үшін азаматтық деп ойламаймын.

Өз басым сынды дұрыс қабылдай отырып, іштей ұялғанымды несін жасырайын.

«Сонда әкім бұл мәселеде біраз дүниені ескермей, мүлт кеткенін көре тұра, біз қайда қарап қалдық?»- деп өзімді де кінәлі сезіне отырып, ақталарға сөз таппадым.

Әкімнің жанында «көпті көрген» қоғамдық кеңесшілері мен әншейінде өздерін «абыз» санайтын ақсақалдар мен апаларымыз қайда қалды?

«Сіз келгелі күніміз жарқырап атып, алаулай бататын болды» дегенді жарыса айтатын жағымпаздар қарасының көбейіп бара жатқандығы қоғамның ең үлкен (жемқорлықтан кейінгі) қасіреті екендігін және де ол  тек тарбағатайлықтарға ғана тән емес, исі қазақ қоғамына таралып бара жатқан кесапат екендігін неге мойындамасқа?

Тағы бір ескерер жай - ауданның әлеуеті мен экономикасына көп жылдар бойы еңбегі сіңсе де елеусіз келген жандарды марапаттауда біршама жұмыстар жасалды. Алайда сол  тірліктегі қынжылыс танытар оғаш істерге жол беріп қойып, кейбір лайықсыз пенделерді марапаттауға ұсыныс жасап отырған ауыл әкімдері мен кез келген ұсынысқа көз жұма қол қоя салатын “жәдігөй белсенділердің” қылықтарын аңғара беру аудан әкіміне мүмкін де емес екендігі анық.

«Халық қаласа, хан түйесін сояды» дегенді ұқсақ, басшылардың да кем-кетігін түзеп, тәрбиелеу, қажет болса, тезге салу елдігіміздің бір белгісі деп білемін.

Бір әкім келіп, екіншісі кетер, ал салыстырмалылық тұрғысынан алғанда, Ділдабек Тәжібайұлының ізгі істерінің қомақты бөлігін өзі кеткен соң айтсам нанымды болар...

Төлеген ҚАЛИМАЖАН,

аудандық мәслихаттың

депутаты.

 

 

 

 

АЙТА-АЙТА АЛТАЙДЫ...

Өткен сенбі күні Семейде тағы бір отбасы қара жамылды. Интернационал көшесінің бойында жаяу жүргіншілер жолағында «Hyundai Accent» автокөлігі №37 мектеп – гимназиясының 5 сынып оқушысын қағып кетті.Семей қаласы ІІБ-ның баспасөз қызметінің жетекшісі Елубек Оспановтың айтуынша, оқиға салдарынан қаршадай қыз жедел жәрдем жеткенше көз жұмған. Жол – көлік оқиғасы сотқа дейінгі бірыңғай тіркеудің тізіліміне тіркелді. ҚР ҚК-нің 345-бабы 3-тармағы бойынша (Адам өліміне ұласқан жолда жүру ережесін бұзғаны үшін) қылмыстық іс қозғалды. Қазір сотқа дейінгі тергеу амалдары жүргізілуде. 

Осы жерде «Қалада қашан балалардың қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі?» деген сауал туындайы. Оқушылардың қатысуымен орын алатын қайғылы оқиғалардың алдын алу үшін үш жыл бұрын Семейде жол үсті өткелін салу қарастырылған-ды. Мұндай жол үсті өткелін салу Интернационал көшесінде, №6 мектеп – гимназиясының алдынан, «Орталық алаң» аялдамасы жанынан басталып еді. Иә, басталып еді... Тоқтап тұр. Қазір темір қаңқасы ғана қалқайып тұр. Жоба бойынша, жол үсті өткелі шыныдан салынып, мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған жеделсатысы да болады дегенде қуанып қалып едік. Қайдам, қолданысқа беру мерзімі бірнеше мәрте кейінге шегерілді. Өткен жылы жобаны аяқтау басы ашық мәселе күйінде қалды. Семей қаласының жолаушылар көлігі және автокөлік жолдары бөлімінің ақпаратына сүйенсек, өткен жылы жобаны аяқтауға қаржы бөлінбеген. Жоба құны 69 млн. теңге. Мердігер мекеме «ИнтерМастер» ЖШС бөлінген 27 млн. теңгенің жұмысын атқарып, қаржы түгесілгеннен кейін, жұмысты тоқтатқан. Шыны керек, қазір темір қаңқа шаһар орталығының сәнін кетіріп-ақ тұр. Былтырғы жылдың шілде айында өткен кезекті баспасөз мәслихатында тұрғын – үй коммуналдық шаруашылығы бөлімі басшысының міндетін атқарушы қызметкер жол үсті өткелі жобасының құны тым қымбат екенін айтып, қаржысын қайта қарау жағына тоқталған еді. Биыл қала бюджетінен жобаны аяқтауға 37 млн. теңге бөлініпті... Енді қалғаны уақыт еншісінде.

Мұндай жол үсті өткелін медицина университеті мен № 37 мектеп – гимназиясы аумағында тұрғызу жайлы да ұсыныс көптен бері айтылып келеді. Әй, бірақ бір жобаны 3 жылға созып, аяқтай алмай жүрген жергілікті биліктен қалғанын сұрағаннан не қайыр... 

Е. ЖАНАТҰЛЫ. 

«АМАНАТ» ҚОҒАМДЫҚ СЫЙАҚЫСЫ ТАҒАЙЫНДАЛАДЫ

Еліміздің әлеуметтік-экономикалық, мәдени әрі қоғамдық өмірге елеулі үлес қосқан және қызметі жасампаз еңбекке, игілік пен ақыл-парасатқа негізделген жалпы адамзат құндылықтарын нығайтуға көмектесетін адамдарды көтермелеуге арналған «Аманат» қоғамдық сыйақысы тағайындалды, - деп хабарлайды Орталық коммуникациялар қызметі.

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында «Адамдардың елеулі жетістіктері» Қоғамдық қорының президенті Зауре Беисова мәлім етті. Оның айтуынша, қор өз жұмысын жүйелендіру үшін тұрақты даму қағидаларын ілгерілету бойынша «Аманат» бағдарламасын әзірлеу туралы бастама көтеріп, «Аманат» қоғамдық сыйақысын ұйымдастырды.

«Сыйақыны алуға үміткерлерді үкіметтік емес ұйымдар ұсынады. Сыйақы «Бабалар аманаты», «Шынар», «Бекзат», «Арыс», «Қайнар», «Дегдар», «Жігер» номинациялары бойынша беріледі», – деп атап өтті З.Беисова. 

Сондай ақ ол қоғамдық сыйақыны тағайындау бойынша байқау бүгіннен басталғанын жария етті.

«Байқау басталды. Ал ақпан-маусым аралығында байқаудың өңірлік кезеңдерін әлеуметтік марафон түрінде өткізуді ұсынамыз. Биылғы жылдың 1 мамырына дейін өтінімдер қабылданады. 

Өтінімдер облыстар, республикалық маңызы бар Астана және Алматы қалаларындағы қоғамдық кеңестер негізінде құрылған ұйымдастырушы комитетіне беріледі», – деді Қоғамдық қор президенті.

Орталық коммуникациялар қызметі.

ҚҰМАЛАҚ ҚҰТ АЛЫП КЕЛЕ МЕ?

Балгерлер бүй дейді, экстрасенстер елеңдетіп, құмалақшылар сөйлейді... Қазір  «жолым болмай қалды» дегендер дұға оқытып, дем салғызып, «бағым жанбады-ау» дейтіндер бал ашқызған заман. Соңғы уақыттарда болашақты болжау сәнге айналып бара жатқандай... Бір ғана мысал, еліміздің 2017 жылғы жағдайын «тап басқылары келіп»  әлек болғандар аз емес. Медицинадан күдер үзіп, емшілердің табалдырығын тоздырған жандар қаншама?! Балгер үшін бизнеске, барған жан үшін болжамды болашаққа айналған бұл іске біз де зер салып көрдік...

Ең алдымен, тақырып төңірегінде мақала әзірлеу мақсатында емші іздестіруіме тура келді.  Мақсатым – күн санап медицина саласы қарқынды дамып жатқанда, ақ халаттылардан алыстап, емші іздеп кезіп жүрген жандардың жан дүниесіне үңілу еді. Осы ретте көпшілікке есімі танымал Сабыр емшімен тілдесуге келістім. Емшінің қаланың шеткі аймағында орналасқан емдеу орнына барғанымда кезек күткен халықты көріп таңғалдым. Мұнда күніне кем дегенде жүзге жуық адам келеді екен. Алыс ауыл-аймақтан, өзге өңірлерден жеткендер апталап жатып дертіне дауа іздеуде. Ретсіз қабылдауға кіргенімде, наразы болған ұзын-сонар кезектегілердің: «Біздің алтын уақытымызды аласың-ау, тезірек кіруміз керек!»- деп ренжігендерінен-ақ халықтың қандай сеніммен, қандай ықыласпен келгендігін байқадым.

Сабыр Сыбанжанов Шығыс медицинасымен - инемен және шөп дәрілер арқылы емдейді. Тамыр ұстау арқылы диагноз қояды.

- Медицинаның атасы  халық емі болып есептеледі. Мен елімізде медицина саласында білім алып, әрі қарай аспан асты елінде білімімді жетілдірдім. 1995 жылы жол апатына түскен соң, қасиет қонып, тамырын ұстау арқылы алдыма келген жанның дертін дөп басып айтып, оны емдеу жолдарын білетін халге жеттім. Дарынымды дамыту үшін  халық емшілері орталығында танымал емшілерден тәжірибе алып, біліктілігімді арттырдым. Қолға алған ісімнің медицинадан ауылы алыс деп айта алмаймын. Себебі  емделушілеріме қаладағы медициналық орталықтардағы ақ халатты абзал жандардың көмегіне жүгінуге кеңес берген кездерім де болған. Халық емін қолданғанға дейін және кейін заманауи медицинада сараптама жасап, салыстырамыз,- деген Сабыр Сейітханұлы заманауи медицинада созылмалы аурулар дәрі-дәрмек, екпе арқылы уақытша тоқтатылса, халық емінде толықтай емделетіндігін айтады.

Сабыр емшіге көбінесе буын ауруларымен ауырғандар, жүрек-қан тамыры дертіне шалдыққандар, шешек ауруына дауа іздеген науқастар келеді екен. Дертке байланысты емдеу мерзімі белгіленіп, емдеу құны да анықталады. Емші мен емделушілердің айтуынша, құнын халықтың қалтасы көтереді. Бәлкім, науқас сеніміне байланысты болар, сал болып келіп, бұл жерден қадам басып қайтқан адамдар да болған екен. 

Хош, қалай болғанда да халық емшінің алдына баруға әуес. Сабыр Сыбанжанов сынды медицинамен байланыса отырып қадам жасайтындар бар да, қасиеттен ада, емшілікті кәсіп көретін алдамшылар да толып жүр. Жаны қиналып, ауру меңдеген адамдар арбаушының сөзіне сеніп, «өзім әзірледім» деген «шипа» болатын жасанды дәрмектерін қабылдап, алданып қалмаса болғаны.

Жалпы, болашағын болжағысы келетіндер көп-ақ. Қазақ халқы ғана емес, күллі ғалам Ванга бұлай депті, Нострадамус осылай топшылаған деген жорамалдарға жүгінеді. Естеріңізде болса, 2012 жылы әлемді қара түнек басады, күн шықпай, түн болады деп, майшам алып жұрт сабылған еді. Биылғы жылы да ғаламторды сан түрлі ақпараттар «кезіп жүр». Сол «сәуегейлердің» сандырағына сенетіндер де бар... 

Біраз уақыт бұрын құрбым мұңын шаққан-ды. «Балгердің айтуы бойынша, саудаға шығып, ісімді дөңгелетіп, өткен жылы ақылына көркі сай жігітке тұрмысқа шығып алуым керек болатын. Бірақ соның бірі де жоқ. Жиған-тергенімді салып саудаға шықтым. Тауарыма тұтынушы табылмай, ақыры, құрдымға кетті. Жеке өмірімде де жоспарларым орындалмады. Жолым болмай-ақ қойды. Әй, мен ставкасы төмен балшыға бал ашқыздым емес пе?! Енді қаржы жиыстырып Алматыға Түймекүл апайға (Түймекүл деген - «Ақ босаға» газеті үнемі жарнамалайтын емші апа) бармасам ба, тұмар оқытып алғандар бақыттан бастары айналады дейді ғой. Әлде тым құрығанда жақын жердегі Алтынай апаның көмегіне жүгінемін бе, басым қатты...» - деген ол кеңес сұрады. Бір түсінгенім - құрбым  өз болашағын біліп алып, сол бойынша әрекет етпек. Пешенесіне жазылғанды анықтап алу керек. Аллаға аян ақпаратты баян ететін балгер деп біледі...

Тас атсаң, бақсы мен балгерге тиеді. Құмалақшылар да аз емес. Олардың көп болғанына орай, «клиенттері» де жетерлік.

Есімде, бала күнімізде қазіргідей ұялы телефон жоқ, байланыс орнату қиынырақ. Сондай сәттерде нағашы атам ақ орамалына құмалағын жайып жіберіп, оң босаға берік, маңдайы ашық деген тіркесті сөздерін айтып, балаларының хал-ахуалын біліп отыратын. Тіпті нағашылап жүрген маған: «Қазір сенің әке-шешең келеді, үйіңе қайтасың»,- деп тура айтқаны әлі санамнан өше қойған жоқ. Бір білетінім - атамның құмалағы түске дейін ғана «сөйлейтін». Түстен кейін күн ауысып кетті, сандырақ болады, таңда ғана ашқан дұрыс деп, кеш қарая құмалағын қолға алмайтын. Ол кісі үнемі көз, құлақ, рух, жан және тән тазалығы туралы айтып отырушы еді, тазалық бұзылғанда құмалақты қолға алу күнә дейтұғын.

Ал қазіргі күні базар айналасын торуылдаған балгерлерді көргенде, кешегі атам айтқан тазалық пен түстен кейінгі сандырақ ойыма келеді де тұрады...

Тілшілік тіршілігімді жасырып, кеш қарая құмалақшыға бардым. Қаланың орталық бөлігінде орналасқан балгердің үйіне келгендердің қарасы қалың. Ол жерден қазақты ғана емес, өзге ұлт өкілдерін де көргенде біраз таңырқағаным да рас. Кезекте тұрған сәтте Ольга есімді орта жастағы әйел затын сөзге тартқанымда, оның бұл жердің тұрақты «клиенті» екенін білдім. Өзін бақталастары дұғалап тастады деп сенетін ол бұл жолы (дұға жайлы осы балгер айтқан екен) дұғаны кері қайтармаққа келіпті. Байқағаным - мұнда келгендердің дені отбасылық қиыншылықтарға тап болғандар, кәсібі жүрмей жатқан жандар, тұрмысқа шықпай жүрген қыз-келіншектер мен жоғын жоқтағандар. Олар үшін кез келген ақпарат шынайылықпен пара-пар болатындығы да сөзсіз.

Менің де кезегім келіп, ішке енген сәтте құмалақшының маған айтқаны: «Ставканы білесің ғой, мына орамалдың астына қой, мен құмалақ ашамын! Күн сайын азық-түлік қымбаттап барады. Маған да отбасымды асырау керек. Бұрын халықтың бергенін алатынмын. Қазір кезекті көріп тұрсың (Тегін құмалақ ашып танылып алдым деген мағынада айтты-ау дедім ішімнен). Босқа отыра берсем, клиенттерімнен айырыламын»,- деді.

Әрі қарай не айтар екен деген оймен үнсіз тыңдап отырдым. Сіріңкенің үш талын жағып, басымнан айналдырып, аластады да, құмалақтарын жайып:

- Айналайын, маңдайың ашық екен, бақытты боласың. Бірақ нәзіксің, белің ауырады, асқазаның ба, бүйрегің бе, қан айналым жүйесі бұзылған ба, аурушаңдық байқалады. Айналайын, емдел. Саған көз тиген екен. Міндетті түрде үшкіруім керек. Ол үшін ертеңнен бастап 3 күн қатарынан келесің. Әр сеанс сайын 2 литр су мен 3 жұмыртқа алып кел. Екінші күннен бастап 10 пайыз скидка. Ал емделетін болсаң, жеңілдік көлемі артады,- дегенде, не ойларымды білмей қалдым. Тіпті денсаулығым сыр бермеуші еді, бір ай бұрын ғана әзірленген медициналық сараптамалардың қорытындысы өтірік болғаны ма, сау мүшем жоқ-ау деп ойлап қалғаным да жасырын емес. Қайта дұғаланбағаныма, менің басымды ешкім айналдырып алмағанына қуандым.  (Жұртқа айтылатын жаттанды сөздің жартысы маған айтылмаған сияқты, уақыт тапшы болды ма...) Ал менің орнымда өзге адам болса, жұмыртқасы мен суын алып ертеңінде жүгіріп келетіндігіне сенімдімін. Себебі балгердің тілі майда, сендіре біледі, түр-әлпетіңді сипаттап, «ниетің таза, бауырмал адамсың» деп мақтай жөнелгенде,  жаныңа майдай жағады. Құдды бір психолог дерсің. Осы ретте денсаулық жайлы жалған ақпарат жетегінде медицинадан қол үзіп, ақ халаттыларға деген сенімдерін жоғалтқандар қаншама! Жалған ақпаратқа алданып, өмірін өзгертпек болғандар да аз емес қой. Жаттанды дегенім - бұл балгердің мекенжайын алған танысым да дәл осылай айтатынын баяндап берген болатын. Құрбым оған 4 жыл бұрын барған. Біраз жыл өтсе де жаттанды ақпарат өзгермепті.

 «Құмалақшыға барған соң бірер ай уайым құшағында жүрдім. Балгер: «Жігітіңмен келер аптада қош айтысасың, ол сенің бақытың емес»,- деген болатын. Сол сөзінен кейін өзім бірінші болып қоштаспақ та болдым. Қалай қиналғанымды білсең ғой. Бірақ сол жігітпен тағдырымды байланыстырып, екі перзенттің анасы атанып отырмын. Мен енді бақсы, балгер атаулыға сенбеймін. Оларға барып, күнәға батқаным үшін өкінемін»,- деді танысым.

Көпке топырақ шашпаймын, аталарымыз ашқан құмалақтың қасиетін сезініп жүрген жандар да бар шығар. Десе де базар маңында арнайы баға қойып, ақша үшін жұртты алдап, қала берді жағымсыз ақпарат таратып отыратындарды көргенде, олардан  халықты арашалап алғың-ақ келеді. Алайда адам баласы «қадамым қате» деп оңайшылықпен райынан қайтпайды, оның үстіне күнкөріс көзіне айналған кәсіпті нәсіп етіп отырғандар да бұл істен бас тартпақ емес.

Болашақты болжау Аллаға серік қосумен тең. Тақырыпқа түйін жасау үшін Орталық мешіттің наиб имамы Делбек Қожамұратовпен де тілдестім. 

- Болашақ деген ғайып. Ғайып Аллаға ғана аян. Ал бақсы, балгерлер болжам ғана жасайды. Шариғатта болашақты болжауға тыйым салынады. Болашақпен алысқан адамға да, оған жалған ақпарат берген балшыға да күнә артылады,- деген имам біліп істеген күнә екі есе ауыр болатындығын айтады. Бірақ мейірімді Жаратушымыз шын ниетімен дұға еткен құлына әрдайым кеңпейілділік танытады екен.

Ғайып дегенде ойыма оралды, баяғыда Әз Жәнібек халықты жиып:

- Үш арсыз, үш ғайып, үш жетім болады, соны кім табады? – депті, жиылған халық көп дағдарып:

 - Үш арсыз: ұйқы арсыз, күлкі арсыз, тамақ арсыз. Үш ғайып: қонақ ғайып, несібе ғайып, ажал ғайып, – депті. Бірақ үш жетімді таба алмапты.

Сонда Әз Жәнібек хан:

 - Елде келмеген кім қалды? – деп сұрапты.

 - Келмеген Қарабас шешен қалды, – депті халық.

Әз Жәнібек Қарабасты шақыртып алып, әлгі сөздің шешуін сұрапты.

Сонда Қарабас:

 - Жетім үшеу емес, бесеу еді ғой!

Оты жоқ жер жетім,

Басшысы жоқ ел жетім,

Елінен ауған ер жетім,

Тыңдаушысы жоқ сөз жетім,

Жоқтаушысыз қыз жетім, – дейді.

Сонда Әз Жәнібек:

 - Сенің атыңды қоюшы адам ақылсыз екен, «Қарабас» дегенше, «Алтынбас» десе болмай ма! – деген екен.

«Неке ғайып» дейтін сөз де бар. Байқасаңыздар, үш ғайып та алдағы уақытта болатын нәрселерге байланысты. Қонақтың қашан келетінін, несібең қандай болатынын, ажалдың қашан, қай жерде келетінін білмейсің. Яғни, болашақ та ғайып. Кез келген ертеңгі күнің ғайыпқа жатады. Біз өзімізді «әлімсақтан мұсылманбыз» дейтін халық едік. Ғайыпқа иман келтіру - мұсылмандық. Біле тұра білместік жасап, күнә арқалап алмайық, ағайын!

Әйгерім СӘРCЕНҒАЛИ

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57