АЙМАУЫТОВТЫҢ «АҚБІЛЕГІ» ЖАЗЫЛҒАН ЖЕР

 


Халқымыздың көрнекті жазушысы, қазақтың жазба әдебиетін қалыптастырушылардың бірі Жүсіпбек Аймауытовтың әйгілі «Ақбілек» романы Күршім мен Марқакөл аудандарын жалғастырған Қалғұты бойында жазылғанын біреу білсе, біреу білмеуі мүмкін. Романның басында: «Өскеменнің ар жағында, Бұқтырманың оң жағында әлемге аян Алтай бар. Сол Алтайдың күнгейінен құбыла жаққа құлай аққан, құлай ағып Ертіс түскен, күз күзеткен Күршім бар...»- деген жолдар сол сапар әсерінен туған екен. Қазақ әдебиетіндегі алғашқы эпикалық «Ақбілек» романында бейнеленген осы әйгілі Алтай жаққа, Ертіс пен Күршім, Марқакөл өңіріне таяуда тағы да жолымыз түсті.
Өзендер арнасынан асып, арық пен атыздарға сыймай атқақтаған тілсіз жау – қызыл судың елді мекендер мен жолдарды басып қалу оқиғасы көп болған биылғы көктем біздің аймақ үшін мазасыз басталды. Елді мекендерді есеңгіреткен осы тасқын қаупі толастай бастаған мамырдың мамыражай күндерінің бірінде, екі мереке ортасында, біз де жолға шықтық. Қазақстанның шығысындағы шет жатқан аудандардың бірі Күршім өңірінде өткен жылдан бері біздің «Семей таңы» газетінің оқырмандары көбейе бастаған еді. Бұл сапардағы мақсатымыз да маңғаз мамырдың мереке күндерін пайдаланып, оқырмандарымызбен жүздесіп, аудан халқының бүгінгі тыныс - тіршілігін көріп, мақала дайындап қайту.

Сонымен, Семейден таңғы жетіде жолға шыққан біз түс мезгілінде Бұқтырмаға келіп, «Күршім» паромына отырдық. Екі жағалауды жалғап жатқан бұл паром - қысы алты айға созылатын Алтай бауырындағы ауданның халқын бергі жағалаумен байланыстырып тұрған екі көліктің бірі. Сәуір айында мұз көбесі сөгіле екі жағалаудағы тасымал қызметін бастайтын «Күршім» және «Ертіс» атты екі паром су қатқанша ел игілігіне қызмет көрсетеді.
Дизельді отынмен жүретін осы «Күршім» паромы 1964 жылы Ресейдің Түмен қаласында жасалған екен. 1968 жылы Бұқтырма су қоймасындағы өткелді қамтамасыз ету мақсатында Шығыс өңіріне жеткізілген көрінеді. Міне, тура жарты ғасыр уақыттан бері осы пароммен әрі-бері талай адам қатынады ғой... Әрине, нақты есебін ешкім білмейді. Көпшілікке аяны - екі жағалаудан бос қайтқан уақыттары болған емес...
Екі жағалау арасында су үстінде өткізген жарты сағат уақыт ішінде жолаушылардың бірқатары көліктерінен шығып, айдынды тамашаласа, енді бірі паромның жоғарғы қабатына көтеріліп, дәмханадан шай ішуге бет алды. Табиғаттың тамаша көрінісін ұялы телефондарына суретке түсіріп жатқандар қарасы да аз емес сияқты... Паромды жағалай ұшып балапандарына тамақ тасыған қарлығаштар мен шағалалардың шаңқылдаған дауысы да көпшілік назарын өздеріне аударып, паром үстіндегі жолаушылар бір сәтке күнделікті күйкі тірліктің мазасыз шақтарын да естен шығарып, теңіз тереңіне оймен сүңгіп кеткендей көрінді. Табиғаттың осындай құбылыстарын тамашалап тұрып, арғы бетке қалай келіп қалғанымызды байқамай қалдық.
Бізді аудан орталығы Күршім ауылының кіреберіс қақпасында, қас батыр Көкжал Барақтың ескерткіші жанында, аудан әкімінің орынбасары Мамырбек Жәлімханұлы Қалелов және аудандық ішкі саясат бөлімінің басшысы Арайлым Сейітқамзақызы Қасымбаева қарсы алды. 2016 жылы Күршімде Жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық туын көтерген Көкжал Барақ батырға ескерткіш ашылғаны көпшілікке белгілі. Қазіргі Күршім ауданында дүниеге келген. Көкжал Барақ деген атпен үш жүзге мәшһүр болған тарихи тұлға XVІІІ ғасырда Қазақ елін қанымен, жанымен қорғаған Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Наурызбай, Ер Жәнібек батырлармен тізе қосып жоңғар-қалмақ басқыншыларына қарсы ерлік көрсеткен, Қабанбай қолының бір қанатын басқарып, Ертістің оң жағалауынан Алтай тауларына қарай кететін кең алқапты жаудан азат ету ұрыстарында ерлік көрсеткен халқының даңқты батыры. Қазақ хандығының 550 жылдығына орайластырылған бұл ескерткішті ашу бастамасы әу баста бұрынғы аудан әкімі марқұм Алтайбек Сейітов тарапынан туғанымен, іс жүзіне асырып үлгермеген екен... Алтайбек Сейітұлының орындалмаған арманын, елінің еркіндігі үшін жоңғардың жонын тіліп, қабырғасын қаусатқан батыр бабалардың рухын жас ұрпақтың жадында жаңғырту жолындағы игі бастаманы іске асырған азамат - бүгінгі аудан әкімі Сейсенғазы Чукаев.
Газет оқырмандарына түсінікті болу үшін сәл шегініс жасап, Күршім ауданы жайлы анықтама бере кетейік. Шығыс Қазақстан облысындағы 19 аумақтық бірліктердің бірі, облыстың шығыс бөлігінде орналасқан Күршім ауданы 1927 жылы құрылған. 1997 жылдан бастап бұрынғы Марқакөл және Күршім аудандары біріктіріліп, әкімшілік орталығы болып Күршім ауылы белгіленген. Аудан солтүстігінде Катонқарағаймен, батысында Көкпектімен, оңтүстік-батысында Тарбағатаймен, оңтүстігінде Зайсан ауданымен, шығысында Қытай Халық Республикасымен шектеседі.
Ауданның әкімшілік - территориялық құрылымы 12 ауылдық округ, немесе 49 ауылдық елді мекеннен тұрады. Аудан халқы 25 мың адамды құрайды. 2017 жылдың басына жасалған деректерге сәйкес, этникалық құрамы: қазақтар - 91,3%, орыстар - 8,0%, басқа ұлттар - 0,7%.
Шығыс Қазақстан облысындағы әдемі көлдердің бірі - Марқакөл. Соңғы жылдары осы өңірде туризмді дамыту жұмысы да қолға алынып жатқанынан хабардармыз. «Туризмді дамыту жұмысына Марқакөлдің әсем табиғаты сұранып-ақ тұр»,- дейді жергілікті халық. Ел аузында Марқакөл атауы туралы да аңыздар аз емес. Олардың бірінде: «Ерте кезде көлдің орнында кең жазық дала болыпты. Бұл жерде алуан түрлі әсем жасыл шөптер өскен екен. Оны жайлаған бір байдың жүйрік аты бір орнында тұра алмай, қатты мазасызданыпты. Бір кезде су атқылап шығады. Атқылаған су шөптерді, ағаштарды басып, жоғары көтеріліп, тау баурайына дейін жетеді. Ауыл көшіп үлгере алмай, байдың бір көген қозы - марқалары су астында қалып қойыпты. Осыдан барып пайда болған көл «Марқакөл» деп аталыпты»,- делінсе, енді бір аңызда: «Таулардың арасындағы жазықта кішкентай ғана таза бұлақ сылдырап ағып жататын. Әкесі мен ұлы бағатын қойлар осында су ішуге келетін. Олардың отарында бір кішкентай марқа қозы болушы еді. Бір күні сол қозы бұлақтан су ішуді ойлайды. Кенет оны су тарта бастайды. Мұны көрген бала марқаны құтқаруға жүгіреді. Бірақ, қанша тырысқанымен, шамасы келмейді. Содан соң көмекке әкесін шақырады. Олар екеулеп тартып жүріп, ақыры қозыны құтқарады. Сол кезде бұлақтан су атқылап кетеді де, бүкіл жайылымды басады. Сөйтіп, көл пайда болады. Содан бері бұл көл «Марқакөл» аталып кетті»,- деседі.
Күршімде аудан әкімінің жүлдесі үшін 4 - 5 мамырда 20-шы рет өткізілген дәстүрлі ұлттық ойындар спартакиадасы биыл Астананың 20 жылдығына, ауданның 90 жылдығына арналды. Спорттың 22 түрінен сайысқа түскен күршімдік спортшылар ауданның 12 ауылдық округінен жиналды. Спартакиада қорытындысы бойынша ауданның құрама командасы жасақталып, облыстық жарыстарға қатысуға мүмкіндік алады. Спартакиада өтетін ауыл шетіндегі жазықта әр ауылдық округтен келген киіз үйлер қалашығы бой көтеріп, мереке көрігін қыздыра түскен еді.
Күршім ауданы - спорттан облыс, тіпті республика бойынша алдыңғы қатардан көрініп жүрген аудан. Әртүрлі спорт түрлерінен ұлттық құрамада ел намысын қорғап жүрген күршімдіктер де бар. Жалпы, ауданды мекендеп жатқан 25 мың тұрғынның 30 пайызы спортпен айналысады екен.
Біз Күршімге барған күні Астананың 20 жылдығы мен ауданның 90 жылдығына арналған аудан әкімінің жүлдесі үшін ауылдық округтер арасында өтетін спорттық ойындар жарысының ашылу салтанаты болып өтті. Осы қат-қабат жұмыстар арасында аудан әкімі Сейсенғазы Жұмағалиұлы Чукаевқа жолығып, өңірдің тыныс - тіршілігі жайлы қысқаша сұхбаттасқан едік:

- Сейсенғазы Жұмағалиұлы, бүгінгі Күршімнің жағдайын айтып өтсеңіз?

- Мені алаңдататын мәселелердің бірі - қалаға қоныс аударушылардың көбейіп тұрғаны. 2017 жылдың қаңтар айында ауданды мекендеп жатқан халық саны 27 мың болса, бүгін 25 мың болып отыр. Жас мамандар келіп, халық санын толықтырып жатыр десек те, 2 мыңға жуық адамның бір жыл ішінде көшіп кетуі ойландыратыны анық. Бір жыл ішінде 30 жас маман келген екен.
Ауданда саяси және діни ахуал қалыпты. Ұлтаралық татулықтың тұрақтылығы қуантады. Біздің ауданда гендерлік саясат жақсы жолға қойылған. Аудандық мәслихаттың 13 депутатының алтауы, 12 ауылдық округ әкімдерінің үшеуі, аудан әкімінің бір орынбасары, салалық мекеме басшыларының бірқатары әйел адамдар екені осының дәлелі болса керек. Аудандық мәслихат құрамында «Нұр Отан» және «Ауыл» партиясының өкілдері бар.
Әлеуметтік - экономикалық жағдайларға келер болсақ, аудан бойынша ең үлкен жоба - жаңа көпір құрылысы. Құны 31 млрд. болатын көпір құрылысының жобалық құжаттары дайын. Мемлекеттік сараптамадан өтті. Енді жобаны жүзеге асыратын инвесторларға конкурс жарияланады. Ниет білдірушілер аз емес. Көпшілігі - шетелдік фирмалар. Атап айтқанда, Оңтүстік Корея, Ресей, қытайлық кәсіпкерлер екен. Ұзындығы 1 шақырым 300 метр болады деп жоспарлаған көпір жобасы мезгілінде жүзеге асады деп ойлаймыз.
Аймақтың әлеуметтік – экономикалық даму рейтингісінің қорытындысында 19 қала мен аудандар арасында біздің Күршім екінші орынға шықты.
Үдемелі индустриялық – инновациялық даму бағдарламасы бойынша межелеген жоспарларымыз аз емес. Ауданымыздың бір үлкен жобасы аймақтың қаржылық даму жоспарына енгізілді. Ол - мыс қоспасын өндіретін «Қарашығын» тау-кен өндіру кәсіпорыны. Аталған жобаны өткен жылдан бері жүзеге асыра алмай келген едік. Аймақ басшысы Даниал Ахметовтің тікелей қолдауымен инвесторлар тауып, жұмысты бастауға мүмкіндік алдық. Бұл - құны 17,4 млрд. теңге инвестицияны қажет ететін өте қымбат жоба. Жобаны жүзеге асыратын кәсіпорын жетекшісімен өткен жылдан бері бірнеше мәрте кездесіп, көптеген мәселелер шешілді. Алдағы қараша айында бұл жұмыс басталады.

- Кәсіпорын жергілікті салық төлеушілер санатында бар ма?

- Жоқ. Кейбір жергілікті салық қана төленеді. Ол да болса жергілікті бюджетке көмек. Сондай-ақ жергілікті халық үшін қосымша жұмыс орындары ашылып жатыр. Бүгінгі таңда аталған кәсіпорында 100-ден артық адам жұмыспен қамтылса, келешекте 400 жұмыс орны болады деген жоспар бар. Сондай-ақ ауданымызда алтын кенін шығаратын «ГРК ВИЗОЛ» ЖШС жұмысын бастады. «Кэмп-Восток» деп аталатын тағы бір кәсіпорын Аягөзден біздің ауданда қызметін жалғастырмақ. Аталған кәсіпорын Маралды ауылында алтын кенін өңдейтін фабрика ашуды жоспарлауда. Ауданда жұмыс істеп жатқан кәсіпорындардың жергілікті салық төлеушілер санатына тіркелуі барысында жұмыс жүргізіп жатырмыз.
Күршімдегі ірі кәсіпорындардың бірі - балық өңдеумен айналысатын «Төре-Тоғам» ЖШС. Жергілікті бюджетке қомақты салық түсімін айтпағанның өзінде, бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі аясында аудандағы іс-шараларға атсалысып жүрген кәсіпорындардың бірі де осы «Төре - Тоғам». Аталған кәсіпорынның өнімдерін тек өз елімізде ғана тұтынып қоймайды. Қытай, Ресей, Литва, Латвия, тіпті Германия мен Франция сияқты шетелдерге де экспортталады. Кәсіпорынды қосымша инвестиция тарту жолымен ірілендіру жұмысы да қолға алынуда. Айтпақшы, «Бұқтырма балық шабақтарын өсіру» ЖШС құнды балық тұқымдарын көбейту жұмысымен айналысады. Облыс әкімі Даниал Ахметовтің ауданға келген жұмыс сапарында аталған кәсіпорынды көрсетіп, жұмысымен таныстырған едік. Ол кезде «Ертіс» ӘКК құрамындағы кәсіпорынның қарызы көп те, жұмысын дамытуға қаржылық мүмкіндігі шектеулі еді. Аймақ басшысының қолдауымен инвесторлар тартып, жұмысты дұрыс жолға қою мүмкіндігіне қол жеткіздік. Шабақтарды басқа жақтан тасымай, өзімізде өндіру талай мүмкіндіктерге жол ашты. Ең бастысы, өзіміздің ауа райына бейімделген балық өсірудің тиімді жақтары көп.

- Сейсенғазы Жұмағалиұлы, аудандағы ауыл шаруашылығы жетістіктеріне тоқтала кетсеңіз...

- Бүгінгі ел билеген басшыдан бастап, ғалым да, жазушы да жөргегінде жатып-ақ ауылдың саумал ауасымен ауызданған, тәй-тәй басқан сәтінен ата кәсіптің қыры мен сырына қаныққан кешегі қара домалақтар. Жасыратыны жоқ, «бәрінен де қой бағып, құйрық жеген озар» деген қағидамен өскен халықтың бүгінгі ұрпағының санасында бұл кәсіптің қасиеті көмескі тарта бастағанын байқаймыз. Көмескіленгені сол емес пе, қазақ жастары ата кәсіптен қол үзіп барады. Әрине, Мемлекет басшысы тарапынан соңғы жылдары ауыл шаруашылығын дамыту мақсатында тұрақты түрде жүргізіліп келе жатқан жұмыстардың нәтижесін жоққа шығаруға болмас. Ауданымыздың негізгі бағыты - ауыл шаруашылығы. Бізде мүйізді ірі қара өсірумен айналысатын үш үлкен шаруа қожалығы, 11 ара шаруашылығы бар. Өкінішке орай, қой етіне сұраныс нашарлап кеткені себепті, бұл түліктің басы да азайып барады. Ұлттық кәсіптің көзі, қазақ даласының көркі болған ақтылы қойдың азаймауы жолында мемлекет тарапынан жасалып жатқан жұмыстар аз емес. Тіпті қойдың жүні мен терісін өңдеу жұмысы да қолға алынуда. Ендеше, алдағы уақытта қой еті де өз тұтынушыларын қайта табар деген үміттеміз.

- Күршімдіктерді тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесі қалай жүргізілуде?

- Тұрғын үй кезегінде тұрғандар жоқ емес, бар. Алайда «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша баспана жағдайын жақсартуға тілек білдіргендер көп емес. Ауылдық округтерге осы бағдарламаны жүзеге асыру мақсатында жер телімдері бөлінеді. Әрине, бұл орайда үй салуға қажетті су, жылу, жарық сияқты инфрақұрылымдармен қамтамасыз ету, жол салу қажет. Ол жұмыстар да қолға алынуда. Елімізде «Президенттің бес әлеуметтік бастамасымен» қолға алынған жаңа «7-20-25» тұрғын үйді несиелендіру бағдарламасы аясында келесі жылы 60 пәтерлік үй салуды жоспарлаудамыз. Жобаға сметалық құжаттар жасауға конкурс жарияланды.

- Ауданда жұмыссыздар саны көп пе?

- Аудан бойынша 4 500 адам өзін - өзі жұмыспен қамтығандар мәртебесіне ие. Осы санды азайту мақсатында үстіміздегі жылы 1 500 адамды жұмысқа орналастыру жоспарда бар. Ауданда «Ақниет», «Серпін», «Кәсіпкерлік» деп аталатын мемлекеттік бағдарламалардың жұмыссыздықты азайтуға ықпалы көп. Аталған бағдарламаларға қатысушы «Бастау» атты курстан өтуі керек. Осы баспалдақтардан өткен соң, ниет білдірушінің бизнес жоспарымен тиісті орындар танысып, несие алу мүмкіндігіне ие болады.

Тілші түйіні:
ЖЕРІМІЗГЕ ЖАТ КӨЗІН САЛМАСЫН ДЕСЕК,
шекаралық ауылдардың жағдайына жіті көңіл бөлу қажет

Аудан әкімінің де, халықтың да ауылдан қалаға ағылған көшті тоқтатуға ықпалы болар деген тағы бір үміті Бұқтырманың үстінен салынатын болашақ көпірде. Мәселе шешілуге таяу қалды. Егер көпір пайдалануға берілсе, стратегиялық маңызы мен экономикалық тиімділігі зор нысан күйі кете бастаған шекара маңындағы ауылдарға жан бітірер еді.
Мемлекет басшысы мен облыс әкімі Даниал Кенжетайұлының шекаралық өңірлерге жіті көңіл бөліп отырғанын жоққа шығаруға болмас. Дегенмен, шекаралық аймақтарға арнайы мәртебе берілуі қажет деп есептейміз.
Шекараға таяу орналасқан ауылдар мен елді мекендерге, халықтың көптеп қоныстануына мән беруіміз керек. Өйткені әлемде геосаяси жағдайлар күрделеніп барады.
Бүгінгі таңда шекаралық ауылдардың жағдайы жіті көңіл бөлуді талап етеді. Халықты тұрақтандыру мен шоғырландыру мәселелерін мемлекеттік деңгейде шұғыл қолға алу қажет. Егер халық осылай көше берсе, шекара бойында орналасқан аудандар мен тұтастай ауылдардың бос қалу қаупі бар. Тәуелсіз Қазақстанның қазіргі экономикалық жағдайы шекаралық аудандардың ахуалын жақсартуға мүмкіндік бере алады.
Сейсенғазы Жұмағалиұлымен әңгіме барысында: «Ауылдағы ағайынның орталықтарға қоныс аударуы азаймаса, шекарамыз бос қалайын деп тұр»,- дегенінен аудандағы халық саны жыл сайын азайып бара жатқанына алаңдаушылықты байқадық.
Ол орынды да. Ел іргесінің берік болуы шекара маңындағы елді мекендерге де байланысты ғой. Шекараға таяу орналасқан ауылдардың еңсесін көтерсек, ел шетіне де көп алаңдамас едік. Атамекенге оралған қандастарымызды аймақтарға бөлгенде шекаралық ауылдарға да орналастыру мәселесін ойластыру керек сияқты. Шекара бойын қалың ел жайлап, тірлік қайнап, өмір жайнап жатса, сынай қараған сырт көз алдында еңсеміз жоғары, дәрежеміз бұрынғыдан да биік болар ма еді. Жерімізге жаттың көз салуға батылы да жетпес еді. Осы орайда жергілікті шаруаларға шекаралық аймақта отырғаны ескеріліп, нарықтан алыс аймақ ретінде жеңілдікпен субсидиялар берілсе де ұтарымыз көп боларына дау жоқ.
Марқакөлге жыл сайын көрші Ресейден туристер келіп демалып қайтады екен. Табиғатымен тамсандырған өңірге демалушылардың ағыла түсуі үшін, туризмді дамыту қолға алынса, өлкені өркендетуге ықпалы зор болары белгілі. Әрине, ол үшін инвесторларды тартып, кәсіпкерлерді қызықтыру қажет-ақ.
Тағы бір айтарымыз - табиғаты көркем жердің үлкен мүмкіндіктерін ұмытпауымыз қажет. Шекаралық ауылдарда мақсатты түрде жұмыс орындарын көптеп ашу - кезек күттірмес іс. Жабылып қалған мекемелер мен мектептердің ашылуы, бюджеттік қызметкерлер жалақысына 50-60 пайыздық үстеме төлеу, кәсіпкерлерге салықтық жеңілдік жасау, жас мамандардың қияндағы алыс ауылдарға барып, тұрақтап қалуы үшін қажет.

Үш тілді меңгеру - уақыт талабы

Еліміз үшін бүгінгі таңда тілдерді дамыту мемлекеттік саясаттың ең маңызды мәселесіне айналып отыр. Үш тілде білім беру келешекте бәсекеге қабілетті мемлекеттің тұтқасын ұстар тұлға қалыптастыру үшін қажет.
«Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа Жолдауында Елбасы Н.Ә.Назарбаев: «Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар: қазақ тілі - мемлекеттік тіл, орыс тілі - ұлтаралық қатынас тілі және ағылшын тілі - жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі»,- деген болатын.
Елбасының білімді ұрпақ тәрбиелеу ісіне аса маңыз беріп отырғаны баршаңызға белгілі. Күршімдегі іссапарымызда аудандық білім бөліміне соқпай кете алмадық. Аудандық білім бөлімі әдістемелік кабинетінің меңгерушісі Қанағат Сіләмовамен сөйлескен едік:
- Қазақстанда үш тілде білім беру жұмысы қолға алынғаннан кейін-ақ біздің мектептердегі ұстаздарымыз үш тілді еркін меңгерген, өз білімін түрлі саладағы қарым-қатынас жағдайында пайдалана алатын ұрпақ тәрбиелеу ісіне кірісіп те кетті. Қазіргі ақпараттық технологиялардың дамыған заманында үш тілді меңгеру қиындық тудырмайды деп ойлаймын. Оқушылар ағылшын тілін тек қана сабақ барысында емес, ғаламтордың көмегімен де еркін меңгеруге талпыныс жасауда. Көп тілді үйрету арқылы біз болашақта көкірегі ояу, көзі ашық, әлемдік мәдениетке көзқарасы қалыптасқан азамат тәрбиелейміз деген ойдамын.
Біздің ауданымызда 2016 - 2019 жылдарға арналған үштілділікті меңгеру мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру жоспары жасалған. Ауданның орыс және қазақ мектептеріне сабақ беретін 97 мұғалімі білімін көтеру курстарынан өтті. Тағы да төрт пән бойынша ағылшын тілін меңгеруге ұстаздар дайындық үстінде. Бұл орайда 32 мұғалім дайындық курстарынан өтіп қойса, 14 ұстазымыз үш айлық, 4 ұстазымыз 10 айлық білімін жетілдіру курстарынан өтуге әзірленуде. Бұл - бір күннің немесе бір жылдың жұмысы емес, алдағы уақытта жалғаса беретін ауқымды іс. Үштілділік мемлекеттік бағдарламасына аудандағы екі гимназияның бір–бір сыныбын алып, тәжірибе жасамақпыз. Әрине, бұл жұмыс ата-аналардың және оқушылардың өздерінің келісімі негізінде ғана жүргізіледі. Биылғы жылы, оқушылардың қалауы бойынша, ҰБТ-ны үш тілде де тапсыруға болады. Ағылшын тілінің баланың болашағына жол ашатын қажеттілік екенін барлық ата-ана түсінеді және қолдап отырғандарын байқаймыз. Әлбетте, 10 айдың ішінде ағылшын тілінде білім беруді меңгеру ұстаздарға да оңай емес. Дегенмен, күн талабы болғандықтан, үйренеміз.

«Қазақ деген - ең мейірбан халық»

Күршім аудандық жұмыспен қамту, әлеуметтік бағдарламалар және азаматтық хал актілерін тіркеу бөлімінің басшысы Серік Алтынбекұлы Ақсартов ауданда осы салада атқарылып жатқан жұмыстармен таныстырды. Аталған бөлім тарапынан жалғыз басты қарттарға көмек көрсету жағы да жақсы жолға қойылған екен. Біз солардың бірінің шаңырағында да болған едік.
Шынын айту керек, әлеуметтік көмекті қажет ететін қарттар үйінде, әдетте, алдымыздан шығатын дәрінің иісі мен қажыған көңіл – күй бұл жолы біз барған шаңырақтан байқалмады. Үй иесі Зоя Семеновна Молодцева ұзақ жылдар бойы дәрігер – терапевт болып қызмет атқарған, ауылдастары арасында абыройлы жан екен.
Бізге жарқын жүзбен есік ашқан Зоя Семеновнаның үйі де, киген киімі де тап-таза, ұқыптылық пен тазалық бірден сезіліп тұр. Ресейдің Новосібір қаласында туған Зоя Семеновна күршімдік жігітпен медицина университетінде танысқан.
Новосібір медицина институтынан бірі хирург, екіншісі терапевт мамандығын алған екі жастың достық сезімдері махаббатқа ұласып, бірге шаңырақ құруға бел байлайды. Әрине, институтты жаңа бітірген қос дәрігерге Зояның туыстары жағынан Ресейге, тіпті Молдавияға қызметке орналастыруға ұсыныс жасағандар болғанын да апамыз жасырған жоқ. Алайда Шығыс Қазақстанның Күршім ауданына қарасты Шердіаяқ ауылында туып - өскен жігіт барлық ұсыныстан бас тартып, қалыңдығымен туған жерге оралған.
Қалада өскен қалыңдық та нағыз қазақ келіндеріне тән тәрбиелік танытып, азаматының шешіміне қарсылық білдірмеген. Кейін аудан орталығына көшіп келген олар 45 жыл бойы Күршім өңірінде тұрып, жергілікті халықпен етене жақын болып кеткен.
Зоя Семеновнаның өзі: «Қазақтардай бауырмал, мейірбан, қонақжай халықты көрген емеспін. Ұзақ жыл дәрігерлік қызметімде талай жағдайға куә болдым. Туған - туыстарынан айырылып, жалғыз қалған науқас адамды көршілері қарттар үйіне жібермей, өздерінің қамқорлығына алып, бағып-қаққанын көргенде таң қалғаным есімде. Содан бері талай осы сияқты жағдаймен бетпе-бет келдім. Қазақ жерінде тұрған жарты ғасырға жуық уақытта бұл халықтың шексіз мейірбандығына таң қалмайтын болдым»,- дейді.
Осыдан үш жыл бұрын ақсақалы дүниеден өткен екен. Жалғыз ұлы Мәскеуде тұратын көрінеді. Баласы зейнеткер анасын бірге тұруға қанша шақырғанымен, Қазақстанға деген қимастық сезімі Зоя Семеновнаның көшу уақытын күнде ертеңге қалдырып келе жатқан сыңайлы.
Міне, қазақ халқы жайлы Күршімді мекендеп жатқан 8 пайыз өзге ұлт өкілдерінің бірінің пікірі осындай.

«Бізде әскердегі әлімжеттікке жол жоқ»

Күршім ауданы шекаралық аймақ екені баршаға аян. Бұл өңірге біздің жолымыз Отан қорғаушылар мерекесі қарсаңында түскендіктен, әскери бөлімге соғып, ел шекарасын күзетіп жатқан сарбаздармен кездесіп, мерекелерімен құттықтай кетуді борышымыз деп санадық. Әскери бөлімшенің тәрбие, әлеуметтік құқық және идеология жұмыстары жөніндегі орынбасары, майор Қожахмет Даңғұлбековке жолығып, әңгімелескен едік:

- Биылғы көктемде біздің бөлімшеге 500 жаңа сарбаз азаматтық борышын өтеуге келді. Бір байқағаным - жас жауынгерлердің бәрінің патриоттық сезімдері жоғары. Алғашқы күннен бастап олармен әскери психолог жұмыс жүргізеді. Еліміз егемендігін алған 27 жыл ішінде туған жер, Отан, Тәуелсіздік деген ұғымдар жас ұрпақтың санасына сіңісті болып қалғанын аңғарамыз.
Біздің бөлімге Отан алдындағы борышын өтеуге жастар еліміздің 7- 8 аймағынан келеді. Олар әртүрлі: ауқатты немесе тұрмыс жағдайлары жұпыны жанұяда өскен, қала мен ауыл балалары, психологиялық және спорттық дайындықтары бар немесе жоқ, білімдері жоғары немесе орта деген сияқты. Әскери борыштарын өтеп қайтқаннан кейін полицияға, әскери немесе Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметі академиясына, тағы басқа органдарда қызмет етуді мақсат еткендер көп. Біздің бөлімнің 1500 жауынгері 600 шақырым қашықтыққа созылып жатқан шекараны қорғайды. Әскери бөлімдегі қызметкерлердің 60-65 пайызы - күршімдіктер.
2535 әскери бөлімінің психологі, майор Нұрлан Темірғалиевқа көкейдегі басты сауалды қойдық:
- Соңғы кезде сарбаздардың Отан алдындағы азаматтық борышын өткеруге шабытпен аттанып, табытпен оралу оқиғасы жиі кездесіп жүр ғой... Аңыраған ата – ананың зары жиі естіледі. Әскерге жаңадан алынған жауынгерлерге бұрынырақ келгендердің әлімжеттік жасаулары індетке айналған сияқты.
- Жоқ. Бізде әлімжеттік оқиғасына жол берілмейді. Әр шақырылымда 450 - 500 сарбаз міндетті әскери борышын өтеуге келеді. Бұрынғы шақырылғандар мен жаңа келгендердің тұратын және борышын өтейтін жерлері бөлек орналасқандықтан, бір-бірін көрмейді. Сондықтан әлімжеттік жасау оқиғасына жол жоқ деп сенімді айта аламын.

- Міндетті әскери борышын өтеуге келген сарбаздар арасында қиындыққа шыдай алмай, бас тарту оқиғасы болды ма?
- Әскер қатарына шақырылған сарбаздармен алғашқы күннен әңгіме жүргізіледі. Психолог мамандар да көңіл - күйлерін үнемі бақылауға алып отырады. Әр шақырылымда бір әлсіз жауынгер кездесіп қалады. 500 сарбаздың арасынан біреу шықса, аса көп емес деп ойлаймын. Олармен біз әңгіме жүргізіп, денсаулық жағдайын тексеріп, жүйкесіне салмақ түсірмей тұйықтан шығу жолдарын қарастырамыз. Әскери қызметте жүрген 15 жыл ішінде Отан алдындағы борышын өтеуден қашу оқиғасы болған жоқ.

- Бүгінгі сарбаздардың бойындағы патриоттық сезім қандай деңгейде?

- Шынын айту керек, осыдан бес немесе он жыл бұрынғы жастарға қарағанда бүгінгі сарбаздардың бойындағы отансүйгіштік сезімдері жоғары екенін байқаймыз. Естеріңізде болса, Одақ тұсында Отан алдындағы әскери борышын орындаудан бас тартып, денсаулығынан әлдеқандай кінәрат табылып жатса, әскерден аман қалғандарын олжа көретін ұрпақты көрдік. Ал бүгін Отанның тыныштығы мен елдегі тұрақтылықтың қадірін білетін ұрпақ өсіп келе жатқаны қуантады.
Қазір 1998, 1999, 2000 жылдары туғандар Отан алдындағы борыштарын өтеп жүр. Салыстырмалы түрде алар болсақ, 2012 – 2016 жылдардағы шақырылған сарбаздар қазіргілерге қарағанда психологиялық тұрғыдан әлдеқайда әлсіз болатын. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында дүниеге келген, қиын кезді бастан кешірген ұрпақ пен бүгінгі ұрпақтың арасындағы айырмашылық байқалады.

«Үйленуім үшін үш сағат жеткілікті болды», -
дейді әскери бөлімінің аға сержанты Азамат Манарбекұлы

«Мен қалыңдығыммен автобуста таныстым. Бізге үйлену үшін үш сағат жеткілікті болды,- дейді Азамат. - Павлодарда жолдасымыз үйленіп, бір топ жігіт тойға бардық. Өзім музыка мектебін, саз колледжін тамамдаған маманмын. Ол кезде жасым 25-те. Тойдан қайтқанда, автобуста менің жанымдағы орын бос тұрды. Достарыма: «Қазір осы жерге қыз келіп отырса, соған үйленемін»,- деп қалжыңдап отырғанмын. Мұндай ғажап болар ма!? Жаныма ай десе аузы, күн десе көзі бар ару келіп отырды. Өзіме сол сәт солай көрінді, әлі де одан сұлу қызды көрген емеспін. Қыздың аты Айдана екен, жасы 18-де. Семей қаласынан. Қыз кішкентай кезінен бокспен айналысатын көрінеді. Павлодардан Семейге жеткенше, жол бойы үш сағаттай уақытта танысып, бір – бірімізді көзбен сынап отырдық. Тойға барған біздің қайтар жолдағы билетіміз Өскеменге дейін болатын. Айданаға: «Сен маған ұнадың. Қарсы болмасаң, өзіңді өмірлік жар етуге Күршімге алып қашсам...»- деп бірден сөз салдым. Қыз: «Ойланайын...» - деді.
Автобус Семейге түнде келіп тоқтады. Тойға бірге барған достарым ары қарай кетті де, мен Айдананың жауабын тосып, Семейден түсіп қалдым. Таңертең қыз келісімін берді де, мен қалыңдығымды алып Күршімге тарттым.
Ата-анама келін алып келгенімді айттым. Сөйтіп, үлкендер қазақтың жолымен құдалықтың рәсімін жасап, Айдананың ата-анасының алдынан өтті. Той жасалды. Одан бері де жеті жыл уақыт өтіпті. Үш жыл менің ата-анаммен бірге тұрдық. Екі кішкентайымыз - бір ұл, бір қызымыз бар. Жеті жыл ішінде Айдана екеуіміз бір-бірімізге қарап бір қатты сөз айтпаппыз. Келіндері ата–анамды да ренжітіп көрген емес. Қалада өскен қыз ауылға үйрене алмай ма деген күдік те сейілді. «Жанұяда азамат қалай айтса, солай болады» деген тәрбиемен өскен бойжеткен кейбіреулер сияқты қалаға кетейік деп те мазаламады. Балаларым қараулы, тамағым дайын, тап–таза шаңырағымда өзімді есіктен жарқылдап қарсы алатын, бар дәмдісін алдыма тосатын жарымның күтіп отырғанын білгендіктен жұмыстан кейін үйіме асығып тұрамын. Жанұя бақыты деген осы шығар...»- деп Азамат өзінің махаббат хикаясын аяқтаған еді.
Бұл оқиғаны біз кей жастарға ой салар деген мақсатпен баяндай кетуді жөн көрдік.

***


Келесі күні ауыл шетінде қаз-қатар тігілген кигіз үйлер қалашығында болдық. Күршімге бұл біздің екінші рет келуіміз. Қазақылықтың қаймағы бұзылмаған қасиетті өлкенің халқы да қонақжай екенін байқадық. Өткен жылдың күзінде барған сапарымызда біздің жанымызда жүріп елі мен жерін таныстырған аудандық мәдениет, тілдерді дамыту, дене шынықтыру және спорт бөлімінің меңгерушісі Бақытхан Өлмесеков ағамыздың бүгінгі іс-шараның ойдағыдай өтуіне ықпалы зор екенін аңғардық. Айтпақшы, үнемі жақсы істердің басынан табылатын Бақытхан ағамыз - терең білімді шәкәрімтанушы және ақынның шығармаларын орындаушы, насихаттаушы әнші болған марқұм Келденбай Өлмесековтің туған бауыры. Тереңнен тартқан тектілік ағамызды да айналып өтпеген екен. Бақытхан ағамыз домбыраға қосыла әуелете салған әсем әнді киіз үйдің сыртынан тыңдасақ, Келденбай ағам тіріліп келген бе деп таңғалуымыз да ғажап емес еді...

Бәйгетөбеде ат спорты ойындарынан өткен жарысты тамашалап, түс ауа жолға шықтық. Ертеңгілік шуағын төгіп тұрған күн, біз жолға шыққанда, аяқ астынан мінез көрсете бастады. Бұқтырманың жағасына жеткенде кезек күтіп, қаз-қатар тізілген көліктердің артынан біз де сап түзедік. Қатты жел толқынын күшейте түскендіктен, рақым күтіп үш сағаттай теңізге қарап телміріп отыруға тура келді. Қос жағалаудағы қатынасты жалғап тұратын «Күршім» және «Ертіс» атты паромдардың әрқайсына бір тасымалда 70-ке жуық көлік сыяды екен. 200 тоннаға дейін жүк көтере алатын екі паромның палубасы, жел толастаған сәтте, кезек күтіп қалған көліктерді түгелге жуық тиеп алды. Қос кеме желкенін көтеріп, бірінен кейін бірі келесі жағалауға бет алды.

Риза МОЛДАШЕВА

 

Пікір   

0 #1 Tony Silver 10.01.2019 18:03
Назар аударыңыз:
Сіз 5 000 евродан 5 000 000 евроға дейін несие алу үшін нақты қаржы несие компаниясын іздедіңіз бе (бизнес немесе компания несиесі, жеке қарыздар, тұрғын үй заемдары, автонесие, қарызды біріктіру несиелері, венчурлық капитал, денсаулық сақтау займдары және т.б.)
Немесе банк немесе қаржы мекемесінен бір себептермен немесе басқа біреуден несиеден бас тарттыңыз ба?
Біз жеке тұлғаларға және компанияларға шынайы жеке куәлігіңізбен немесе сіздің еліңіздегі халықаралық төлқұжатпен растау үшін төмен пайыздық мөлшерлемемен 2% мөлшерінде REAL FINANCIAL LOANS береді «халықаралық аккредиттелген қарыз беруші».
Біздің несиені қайтару несиені алғаннан кейін 1 (бір) жыл басталады және өтеу ұзақтығы 3 жылдан 35 жылға дейін созылады.

TONY SILVER
TONY SILVER ҚАРЖЫ НЕСИЕ ФИРМЫ
gmail: tonysilverfinancialloanfirm@gmail.com.

Пікір қосу


Қорғау коды
Жаңарту

Меншік иесі: «Семей таңы – Вести Семей газеттері» ЖШС

Техникалық директор:Қайрат Жолобаев

Бас редактор: Ерзат Жанатұлы

           

Ескерту! Кез келген

материалды көшіру және жариялау

үшін редакцияның арнайы

рұқсатын алу қажет!

 

Телефон: 8-775-746-46-70,

8-707-372-57-00

Кеңсе тел.: 8-7222-52-36-57